سرویس سینما هنرآنلاین: جلسه پرسش و پاسخ عوامل فیلم "فروشنده" و خبرنگاران، دوشنبه 10 خرداد با حضور اصغر فرهادی، شهاب حسینی و ترانه علیدوستی و با اجرای محمد اطبایی در خانه همایش برگزار شد. عوامل فیلم که پس از ورود به خانه همایش زمانی نزدیک به 30 دقیقه را مقابل دوربین تعداد بسیار زیاد عکاسان قرار گرفته بودند ضمن ابراز خوشحالی از حضور در این جلسه آماده پاسخگویی به سؤالات شدند.
در ابتدای این نشست اصغر فرهادی "فروشنده" با اشاره به اینکه حاضران در سالن فیلم را ندیدهاند گفت: بهتر است سؤالی در مورد فیلم پرسیده نشود تا اشاره به جزییات باعث لو رفتن داستان نشود.
او ضمن تشکر از عوامل سازنده که در یک سال گذشته با او همراهی کردند یاد یدالله نجفی صدابردار این فیلم را که در اواسط کار فوت کرد گرامی داشت. نخستین سؤال مطرحشده در این جلسه در مورد چگونگی حضور فیلم "فروشنده" در جشنواره کن در دقایق آخر بود. فرهادی در مورد این موضوع گفت: فیلم ما در آخرینمهلت ارسال کار به جشنواره آماده شد اما تصحیح رنگ و میکس صدا هنوز آماده نبود و مراحل زیرنویس آن نیز در فرانسه در حال انجام بود. با وجود این فیلم را به جشنواره ارسال کردیم، اما در زمان بازبینی هیئت انتخاب متوجه شدند بخشی از فیلم دچار مشکل فنی شده و قابل دیدن نیست. بنابراین ما گمان کردیم دیگر فرصت حضور در جشنواره را نداریم اما فردای آن روز مدیر فستیوال اعلام کرد که ممکن است فیلمهای دیگری به لیست اضافه شود. بنابراین دو روز بعد نسخه دیگری را ارسال کردیم و هفته بعد فیلم "فروشنده" به لیست فیلمهای جشنواره اضافه شد.
محمد اطبایی کارشناس امور پخش جهانی فیلم نیز در ادامه توضیح داد: جشنواره کن در تقویم فیلمسازی دنیا تأثیرگذار است و بسیاری از فیلمسازان کار خود را طوری آماده میکنند که برای بازبینی در کن آماده شود. اما در این میان فیلمهایی هم هست که به موقع به دست هیئت انتخاب نمیرسد و "فروشنده" هم از این جمله بود. با این حال اضافه شدن یکی دو فیلم بعد از اعلام لیست اولیه توسط دبیر جشنواره، امر متعارفی در این رویداد است و اولین بار نبود که یک فیلم بعد از اعلام لیست اولیه فیلمها به آثار حاضر در بخش مسابقه جشنواره کن اضافه شد.
قصه گفتن رمز موفقیت
خبرنگار دیگری با بیان اینکه معمولاً فیلمهای هنری دارای مسیری متفاوت از فیلمهای مردمی هستند، گفت که فرهادی از فیلم "درباره الی" به بعد فیلمهایی ساخته که هم مورد توجه مخاطب عام است وهم نخبگان و منتقدان آنها را دوست دارند. فرهادی درباره این موضوع گفت: بعد از فیلم "رقص در غبار" به طور جدی فکر کردم فیلمی بسازم که هم مردمی که به صورت حرفهای پیگیر سینما نیستند آن را دوست داشته باشند و هم کسانی که نگاه تخصصی و ریزبین به سینما دارند. به نظر میرسید این کار شدنی نیست اما من راهی را پیدا کردم که قبلاً در کار نمایشنامهنویسی رادیویی و کار تلویزیونی تجربه کرده بودم. من در سریال "داستان یک شهر" توانستم با مردم ارتباط برقرار کنم و فکر کردم کلید این ماجرا در قصه گفتن است. همه مردم دنیا از شنیدن قصه لذت میبرند و مدام اشتیاق دارند لحظه بعد را ببینند. این نقطه مشترک بین مردم، منتقدان و نخبگان است.
او با بیان اینکه از زمان ساخت "چهارشنبهسوری" توانسته مخاطبان مختلف را کنار هم قرار دهد افزود: برای من همیشه مهم بوده است که فیلمم پرمخاطب باشد. در این مدت همیشه درباره جوایزی که فیلمهایم گرفتهاند صحبت شده است در حالی که برای من این موضوع خوشایندتر است که فیلمهایم جزو فیلمهای پرفروش بودهاند. حتی در خارج از کشور هم کارهایم به اندازه داخل مخاطب داشته است. امیدوارم روزی نرسد که احساس کنم از یکی از این دو طرف مخاطب دور شدهام.
در کارهای فرهادی همیشه به عنوان یک مخاطب حاضر شدم
پس از آن شهاب حسینی در پاسخ به سؤالی در مورد نحوه انتخاب نقشهایش گفت: همیشه به فیلمهای تأثیرگذار علاقه داشتم و در زندگی شخصی از فیلمهای ارزشمند ایرانی و خارجی سبک و سیاق زندگی را یاد گرفتم. به همین دلیل سعی کردم کارهایی که انجام دادم نیز در همین راستا باشد و در کارهای تأثیرگذار حضور پیدا کنم.
او با اشاره به همکاریاش با فرهادی گفت: همکاری ما با "درباره الی" آغاز شد و با کارگردانی مواجه شدم که قلبم گواهی میداد دارای همان دغدغههای بشری است، بنابراین در کارهای فرهادی همیشه به عنوان یک مخاطب حاضر شدم. در "جدایی نادر از سیمین" نقش تأثیرگذار داشتم و در ""فروشنده" به نقش اصلی رسیدم.
حسینی در پاسخ به پرسشی در مورد تیتر روزنامه عربستانی با مضمون خطرناک بودن شهاب حسینی گفت: این موضوع به نوعی باعث خوشحالی است چون نشان میدهد کاربردی که امروزه فرهنگ و هنر دارد شاید اسلحه نداشته باشد. عربستان دارای پیشرفتهترین سلاحهاست و مشتری بزرگ تسلیحات غربی است اما اعتبار فرهنگی ندارد و دیدیم که نبود فرهنگ باعث شد با زائران ما اینطور برخورد کند. آنها به نکته درستی اشاره کردند در مورد سرزمینی که فرهنگ چند هزار ساله دارد و همواره در دنیا مورد توجه بوده است. با وجود این آرزوی من دیدن شادی و عزت مردم سرزمینم است.
داوران خارجی منتظر سیاهنمایی نیستند
پس از آن فرهادی در پاسخ به سؤالی درباره این موضوع که برخی معتقدند هر فیلم ایرانی که در جهان مورد توجه قرار میگیرد، سیاه نمایی کرده است گفت: من به همه جشنوارههای دنیا نرفتهام و همه فیلمهایی که به این جشنوارهها رفتهاند را هم ندیدهام ولی فیلم "گاو" ساخته داریوش مهرجویی را مثال میزنم که همه ما آن را دوست داریم و سینمای ما به آن مدیون است. اگر این فیلم الان ساخته میشد قطعاً به جشنوارههای جهانی میرفت و جایزه میگرفت. اما آیا فیلم سیاه نمایی دارد؟ این فیلم درباره اهالی یک روستا و فقر است اما در پس ظاهر تیره آن روشنی را کشف میکنید.
او با اشاره به اینکه بعضی فیلمهای سیاه هم در جشنوارههای بینالمللی حضور دارند، بیان کرد: من میپذیرم که ممکن است عدهای ناخواسته در فیلمهایشان صحنههای ناخوشایند داشته باشند. ولی اینطور نیست که داوران در جشنوارهها منتظر باشند هر فیلمی سیاه نمایی کرد به آن جایزه بدهند.
فرهادی ادامه داد: عدهای از کسانی که این موضوع را مطرح میکنند آگاهانه قصد دیگری دارند و هدف آنها اصلاً سینما نیست. اما به افرادی که به خاطر کماطلاعی این حرف را میزنند میگویم که من در جشنوارههای مختلفی به عنوان شرکتکننده یا داور حضور داشتم و شاهد این بودم که جشنوارهها بر اساس سیاستگذاری خاصی جایزه نمیدهند.
370 جایزه بینالمللی در یک سال
اطبایی نیز در بخش دیگری از صحبتهای خود بیان کرد: سال ۱۳۹۴ سال پرافتخاری برای سینمای ایران به شمار میرود. ما در این سال ۲۲۵۰ حضور بینالمللی داشتیم که در سالهای قبل این حضور ۱۵۰۰ عنوان بود. در سال ۹۴ سینمای ایران ۳۷۰ جایزه بینالمللی دریافت کرد و نسبت به سال گذشته رشد بسیاری داشت.
او ادامه داد: به نظر نمیرسد که ۳۷۰ هیئت داوری جشنوارههای مختلف فیلمهای ایرانی را داوری کنند و همه تصمیم بگیرند به نوع خاصی از فیلمهای سیاه نما جایزه دهند. این ارزش فیلمهای ایرانی است که به دریافت جایزه منجر میشود. ما باید نسبت به سینمای خود اعتمادبهنفس داشته باشیم. در هیچ جشنوارهای هیئتداوران در اهدای جایزه به ملاحظات سیاسی تن در نمیدهند.
سؤال در مورد سرمایهگذار عرب فیلم "فروشنده" باعث واکنش ترانه علیدوستی شد. او خطاب به خبرنگاران گفت: فارغ از بحث فیلم باید بگویم شما اهالی رسانه باید هدایتگر ادبیات مردم باشید و مسئولیت سنگینی در این زمینه دارید. ادبیات نژادپرستانه نباید در مطالب شما وجود داشته باشد چون مردم از شما یاد میگیرند.
اصغر فرهادی هم با بیان اینکه افتخار میکند که یک بازیگر جوان چنین نگاهی به مسائل دارد، گفت: من زمانی که از ایران خارج میشوم اعتمادبهنفس کامل دارم چراکه میدانم از کجا آمدهام. کدام کشور در دنیا وجود دارد که به اندازه ما فیلم خوب تولید کند. اینکه میگوییم فیلمهای ایرانی به دلیل سیاه نمایی در جشنوارههای خارجی جایزه میگیرند یک توهم دایی جان ناپلئونی است که از ترس است نه اقتدار. به خاطر دارم الکساندر پین کارگردان سینمای جهان با دیدن فیلم "گاو" بسیار از آن لذت برده بود. او درباره سینمای ایران با احترام صحبت میکرد این در حالی است که ما در داخل کشورمان این سینما را تحقیر میکنیم.
فرهادی در مورد سرمایهگذار قطری که به حاشیه فیلم "فروشنده" تبدیل شده است، گفت: من در حال نوشتن و آماده کردن فیلم جدید خود در اسپانیا بودم و زمانی که همه چیز آماده شروع تولید بود به ایران سفر کردم و حس کردم که میخواهم در ایران فیلم بسازم. دوستان داخل و خارج از کشور به من گفتند که این کار با حاشیه همراه است اما من گفتم که آنقدر دلم میخواهد در ایران فیلم بسازم که همهچیز را قبول دارم. در هنگام نگارش فیلمنامه تهیهکننده خارجی فیلم قبلی من پیشنهاد همکاری در این فیلم را داد.
فرهادی افزود: فستیوال دوحه قطر که نامش در تیتراژ فیلم آمده در مراحل پایانی ساخت فیلم درخواست مشارکت را مطرح کرد. جشنواره فیلم قطر مانند تعدادی از جشنوارههای دیگر از تعدادی فیلم در سال حمایت اندکی میکند و در جشنواره کن امسال هم در 7 فیلم مشارکت داشت. رقمی که به "فروشنده" تعلق گرفت تنها ۱۰ درصد هزینه تولید این فیلم بود ولی این حمایت ۱۰ درصدی سبب شد تا در ایران از این جشنواره به عنوان حامی مالی فیلم نام برده شود و حتی عدهای گفتند که امیر قطر سرمایه ساخت فیلم را داده است.
پروژههای سینمای آمریکا را به خاطر کار در ایران قبول نکردم
اصغر فرهادی در پاسخ به سؤالی در مورد فیلمسازی در خارج ایران گفت: من ایران را بسیار دوست دارم و فکر میکنم که ایران برای من جای بهتری برای زندگی است. من عاشق ایران هستم همین مسئله سبب شده است که کارگردانی بسیاری از پروژههای بزرگ سینمای آمریکا را قبول نکنم چرا که میخواهم در ایران کار کنم. میدانم که بهتر است بیشتر فیلمهای خود را در ایران بسازم اما کنجکاو هستم که با تکنیکهای به روز و گروههای خارجی آشنا شوم.
او در مورد حضور "فروشنده" در جشنواره فیلم فجر و اظهارنظر سخنگوی وزارت ارشاد در مورد اعمال برخی ملاحظات در فیلم برای اکران نیز گفت: کلمه ملاحظات بیحد و مرز است و من نمیدانم چگونه متوجه شدهاند فیلمی که هنوز دیده نشده است نیازمند برخی ملاحظات است. به هر حال من مشکلی با جشنواره فجر ندارم و اگر این فیلم در تابستان اکران نشود میتواند در جشنواره حضور داشته باشد.
دغدغه فیلمهایم یکی است
فرهادی در مورد مقایسه شدن هر فیلمش با فیلمهای قبلی گفت: این اتفاق طبیعی است زیرا همه آنها بر یک خط پیش میروند و دغدغه آنها یکی است. بعضی از فیلمسازها در هر کار خود به یک ژانر میپردازند اما همه فیلمهای من در مورد خانواده و ارتباط افراد است پس این مقایسه صورت میگیرد و من دلخور نمیشوم. او در پاسخ به این پرسش که آیا فکر میکردید جایزه جشنواره کن را بگیرید گفت: تا چند روز قبل از رفتن به کن درگیر آماده کردن فیلم بودیم و تازه وقتی در جشنواره نمایش داده شد و واکنشهای مردم را دیدیم متوجه شدیم که موفق شدهایم و به آنچه میخواستیم رسیدیم.
فرهادی ادامه داد: این جایزهها دو روز هیجان دارد و بعد باید آن را کنار گذاشت. تعداد جایزهها نباید تبدیل به شناسنامه فیلمساز شود. این جوایز برای فیلمها خوب است اما برای فیلمساز خطرناک است. اگر فیلمساز فکر کند چند جایزه گرفته است و با این فکر سر فیلم برود کارش پیش نمیرود.
پس از آن ترانه علیدوستی در پاسخ به سؤال خبرنگاری در مورد مشکلات احتمالی حضور خانمها در جشنوارههای خارجی گفت: نگران این موضوع نبودم چون تجربه نسبی حضور در جشنوارههای خارجی را داشتم و آنها هم با شرایط ما آشنا شدهاند. آنها میدانند که ما عرف خاصی داریم و به آن احترام میگذارند.
تکرار زوج ترانه علیدوستی و شهاب حسینی در فیلمهای فرهادی و سریال "شهرزاد" سؤال دیگری بود که مطرح شد و فرهادی دراینباره گفت: من هیچ نگرانی از تکراری شدن این دو نداشتم چون بازی آنها تا مدتهای طولانی تکراری نخواهد شد و آنقدر باهوش هستند که بدانند چه میکنند. مطمئن باشید شما فقط یک بخش از تواناییهای این دو بازیگر را دیدهاید.
پس از آن فرهادی در مورد بهترین بخشی که در فستیوال کن تجربه کرده است گفت: برای من لحظه قرار گرفتن روی فرش قرمز و پخش شدن صدای استاد شجریان بهترین اتفاق بود. معمولاً در این لحظه بخشی از موسیقی فیلم را پخش میکنند اما من درخواست کردم یکی از آوازهای استاد شجریان را بگذارند. حس عجیبی بود که قابل توصیف نیست و خوشحالم که به استاد شجریان ادای احترام کردیم.
فرهادی در پاسخ به اینکه چرا تئاتر اجرا نمیکند گفت: من دوست دارم باز هم کار تئاتر بکنم چون مثل چکاپ میماند و لازم است هر از گاهی سنسورهای خود را بالانس کنیم. وقتی تئاتر کار میکردم برای هر کار یک سال زمان میگذاشتم و حالا امیدوارم روزی بتوانم یک سال زمان به دست آورم تا تئاتر کار کنم.
شهاب حسینی هم با اشاره به دو تجربه تئاتری خود گفت: خیلی دوست دارم دوباره این اتفاق بیفتد چون حس آن قابل مقایسه با سینما نیست. دوست دارم یک تئاتر را کارگردانی کنم و البته متنی را هم بر اساس یک فیلم آماده کردهام. فکر میکنم اگر آقای فرهادی در آن بازی کند عالی میشود چون بازیگر بسیار خوبی است.
علیدوستی هم در این مورد گفت: برای بازیگری که خیلی از بازیگری لذت میبرد، تئاتر جای نفس کشیدن است. چون دشواری سینما بیشتر سختافزاری است اما در تئاتر با دشواری بازیگری طرف هستید.
واژه سیاهنمایی را از سینمای ایران حذف کنید
سؤال درباره سیاه نمایی بار دیگر مطرح شد و این بار ترانه علیدوستی گفت: من ۱۴ سال است از نزدیک آقای فرهادی را میشناسم و با ایشان کار میکنم و آدمی که اینقدر دغدغه کشورش را داشته باشد به ندرت دیدهام. کسانی که فیلم میسازند همیشه در حال مانیفست سیاسی و اجتماعی دادن نیستند و گاهی هم دغدغه سینما دارند. فکر نمیکنم فیلمسازها همه زندگیشان را میگذارند تا به سیاه نمایی یک کشور بپردازند. درست است که شرایط اجتماعی و سیاسی هر کشور بر سینمای آن تأثیر دارد و فیلمسازان دغدغه مردم را دارند ولی امیدوارم روزی واژه سیاه نمایی از سینمای ایران حذف شود.
سپس فرهادی درباره نشانهگذاری در فیلمهایش گفت: قطعاً بعضی از نشانهها را فقط مخاطب ایرانی میفهمد، مانند دستی که در صندوق صدقات پول میاندازد. این پلان برای ما معنا دارد اما یک مخاطب خارجی نمیداند صندوق صدقات چیست. ولی بیشتر نشانهها را میفهمند زیرا احساسات آدمها در همه دنیا شبیه هم است. سیاستمداران تلاش میکنند تا مرزها را پررنگ کنند اما فرهنگ برعکس عمل میکند.
در پایان برنامه فرهادی با ابراز خوشحالی از اینکه مسائل حاشیهای در این جلسه مطرح نشد گفت: سالها است برای کارهای من حاشیههایی ایجاد میشود اما هیچوقت به آنها پاسخ ندادم. اگر کسی به خاطر دریافت این جایزهها ناراحت میشود، این ناراحتی انتخاب خودش است. و به نظرم این ناراحتی ادامه خواهد داشت زیرا تصمیم دارم همیشه فیلم خوب بسازم.
او ضمن تشکر از همه کسانی که برایش پیام تبریک فرستادند، با اشاره به واکنشهای مردمی گفت: گاهی فکر میکنم در زندگی چه کار کردهام که چنین ثروتی به من عطا شده و مورد محبت مردم قرار گرفتهام. سعی میکنم قدمی برندارم که این محبت کمرنگ شود.
شهاب حسینی هم از عادل فردوسیپور به خاطر اینکه برنامه هفته گذشته "نود" را به عوامل فیلم "فروشنده" تقدیم کرد تشکر کرد و افزود: بسیار خوشحالم که در شب نیمه شعبان این جایزه را در کن گرفتم و این هدیه ناقابل را به آستان مبارک امام زمان تقدیم میکنم.