سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: کتاب "هفتاد؛ برگزیده شعر دهه هفتاد" همین فروردین امسال در انتشارات سرزمین اهورایی منتشر شد. از آنجایی که عنوان کتاب ارتباط چندانی با محتوای آن ندارد، این توضیح را باید داد که این کتاب، شعرِ شاعران "دهه هفتاد" را در برمیگیرد و نه شاعران دهه هفتاد را. با این توضیح شعر جریانِ موسوم به شعر دهه هفتاد، موضوع این کتاب است. اما خب این همه ماجرا نیست. به عبارت دیگر باید گفت در این کتاب خبری از شعر بسیاری از شاعرانی که معمولا بهعنوان شاعران"شعر دهه هفتاد" شناخته میشوند، نیست. همه اینها باعث شد برویم سراغ بهزاد خواجات. او یکی از سه داوری است که اشعار این کتاب را گزین کرده... در کنار ابوالفضل پاشا و رضا چایچی.
متن گفتوگوی ما چنین است.
فکر نمیکنید نام این کتاب -"هفتاد؛ برگزیده شعر دهه هفتاد"- از آن جایی که شعر شاعرانی که صرفا ذیل بوطیقای شعر موسوم به "دهه هفتاد" را شامل میشود، نه شاعران دهه هفتاد را، ابهامبرانگیز است؟
خیر. گزینه یعنی گزینش آثاری که به زعم داوران باید در این کتاب میبوده و در مقدمه هم توضیح داده شده که انتخاب افراد نه تقویمی (شاعران حاضر در دهه هفتاد) بلکه ترجیحی است و به جریان خاصی نظر دارد. در عین حال این در بسته نیست. مثلا چرا نباید بچههای کارگاه براهنی گزینهای منتشر کنند؟ اگر این اتفاق بیفتد گمان میکنید در این مجموعه از تمام شاعران دهه هفتاد اسم برده میشود؟ هرگز. چون آنان اصلا جریان دیگری را به رسمیت نمیشناسند. مثلا هوشیار انصاریفر در مصاحبهای تصویری از شعر دهه هفتاد که سخن میگوید جز براهنی از هیچکس اسمی نمیبرد و این یعنی مصادره شعر این دهه. اما در کتاب ما چند شاعر خوب کارگاه براهنی حضور دارند و اگر غرض ما منصفانه نبود اینان هم نمیبودند.
در مقدمه کتاب ضمن اینکه توضیح دادهاید شاعران "دهه هفتاد"با شاعران "در دهه هفتاد" فرق میکنند نام شاعرانی را که در دهه هفتاد شعر سرودند اما در جرگه جریان شعری "دهه هفتاد" قرار نمیگیرند، هم آوردهاید. در این میان نام شهرام شیدایی، یکی از متفاوتترین شاعران این دهه، حتی در این گروه هم قرار نمیگیرد. از نظر شما شهرام شیدایی کجای کار است؟
از نظر من شهرام شیدایی باید جزء جریان دهه هفتاد یعنی منتخبان قرار میگرفت و نبودش در این مجموعه خسران بزرگی است اما همانطور که گفتم من نمیتوانم از تمام انتخابها دفاع کنم. مثلا اگر تنها رای من کارساز بود یکی، دو اسم فعلی در مجموعه گزینش نمیشدند. اما کار جمعی همین است و آرای برتر ملاک است. گمان نکنید که ما بحث و جدل نداشتهایم برای این فهرست، داشتهایم، اما رای من به کرسی ننشست در مورد چند نام. شهرام شیدایی باید در این مجموعه میبود.
این سوال دو بخش دارد: اینکه نام بسیاری از شاعران در کتاب "هفتاد؛ برگزیده شهر دهه هفتاد" نیست، باید شاعران مذکور این موضوع را بگذارند روی عقب ماندن از قافله آوانگارد شعرای"دهه هفتاد"؟ این را به این خاطر میپرسم که در صفحه 11 این کتاب و ذیل دومین دلیل مبنیبر اینکه این شاعران، شاعران دهه هفتاد نیستند، نوشتهاید: "عدهای بدون آنکه برای انگارهها و آرمانهای شعری خود بکوشند و سیلی بخورند سر سفره آماده استاد خود نشستند و از این رهگذر شعر خود را به گوش مخاطب رساندند." و بخش دوم؛ آیا شاگردان گروه مزبور کسانی مثل شمس آقاجانی، رویا تفتی یا هوشیار انصاریفر هستند شاگردان کارگاه استاد معروفشان در این دهه؟
خیر. مساله عقب و جلوبودن نیست. مگر وقتی شما در گلفروشی گل خاصی را انتخاب میکنید دیگر گلها را به موجودیت نمیشناسید؟ من فقط آیتمها و معیارهای مطرحشده شمارهگذاری شده در متن را به قلم آوردهام و به گمان من هم نباید با این دید و لحن به مساله پرداخت. شاعران فوق فارغ از اینکه من از شعر آنان خوشم بیاید یا نه، حضور فعالی در شعر دهه هفتاد داشتهاند. متن نهایی مقدمه بعد از رویت من تغییراتی کرد و به گمان من از حیث زبان و بیان کمی احساساتی شد.
چرا مثلا رسول یونان از شاعران "دهه هفتاد" است؟ اگر بخواهید ویژگیهای این جریان شعری را در شعری از یونان توضیح دهید، کدام یک از ویژگیهای شعر دهه هفتاد را به یونان نسبت میدهید؟
خب رسول یونان در دهه هفتاد از نظر استمرار حضور و طراوت تعابیر و زبان قابل توجه نشان میدهد اما در تطبیق با معیارهای ما، ممکن است تمامت این مولفهها را کسب نکند. منتها دوستان بر اسم او توافق کردند.
مجتبا هوشیار محبوب