سرویس تئاتر هنرآنلاین: نمایش تخت حوضی یا سیاه بازی که یکی از جذاب ترین و پرمخاطب‌ترین نمایش‌های کمیک ایرانی است، بیش از هر نمایش دیگری از لحاظ متن و اجرا نیاز به تغییر و نوآوری دارد، زیرا پرسوناژ محوری و "سیاه" آن و نیز مضمون و داده‌های خود نمایش به شکل نشانه‌وار و کلیشه‌شده‌ای از قبل برای مخاطب، آشنا و حتی مضمون نمایش تاحدی قابل پیش بینی است و اگر نویسنده یا کارگردانی بتواند در متن و اجرای آن تغییراتی ماندگار، زیبا و پذیرفتنی ایجاد نماید، به خودی خود نوعی بدعت و حتی اقدام و نگرشی تجربی محسوب می‌شود.

در نمایش تخت حوضی "بر پهنه دریا" به نویسندگی و کارگردانی شهرام مسعودی که برداشتی اقتباسی و آدابته شده از نمایشنامه "بر پهنه دریا " اثر "اسلاومیر مروژک" است، اساسا "سبک و سیاق داده‌های محتوائی" به گونه‌ای تغییر کرده است؛ داستانی که بهانه شکل‌دهی نمایش قرار گرفته، داستانی قراردادی و حتی "نسبتأ تخیلی و فانتزیک" است. البته داستان وارگی متن درآخر ناتمام می‌ماند و به نتیجه‌ای مطلوب نمی‌رسد. پرسوناژ "سیاه" با الماسی واقعی که اشاره و تمثیلی از خود اوست، بر روی دریا تنها و بی‌پناه به خود رها می‌شود. در این شرایط ، کارگردان با بهره‌گیری از ترفندهای "فاصله گذارانه" که در نمایش‌های تخت حوضی هم از آن استفاده می‌شود، یادآوری می‌کند که همه چیز صرفا یک نمایش است تا مخاطب نگران پایان داستان نمایش نباشد. این نمایش ساختار "تک ژانری" نمایش تخت حوضی را "دو ژانره" کرده، یعنی به ژانر معمولی و رایج نمایش تخت حوضی که عمده‌تا براساس داستان‌ها یا موقعیت‌های واقع‌گرایانه کمیک و انتقادی شکل می‌گیرد، ژانر "تخیلی بودن " را هم افزوده است.

شهرام مسعودی ضمن توجه به این تغییرات، نشانه‌ها، شاخصه‌ها و " ُکد واره"‌های اصلی نمایش "سیاه بازی" یا تخت حوضی را نادیده نمی‌گیرد و همچنان از طریق دیالوگ‌های طنزآمیز تلویحی و کنایی، به مابه ازاء های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی هم اشاره دارد و آن‌ها را جزو داده‌ها و داشته‌های محتوایی و کمیک متن اضافه کرده است؛ "من رأی می‌دهم، تو رأی می‌دهی، با هم می‌خوریم"، "اموال دولتی خوردنی نیست، بُردنیه"، "مرگ بر آمیرزا" ، "این قدر فقیر بودیم که به جای ننه‌ام، خاله‌ام منو زائید"، "همین کارها را می‌کنی که اینا از کشور می‌رن"، "این ثروت ملیه، مگه عقلت کمه که می‌گی ُکلیه"، "بیت‌الماله، مال همه‌اس، اما دست منه"، " اصول انسانی شما می‌گه که همدیگر و بخوریم ؟ " و ...

نمایش تخت حوضی "برپهنه دریا" به کارگردانی شهرام مسعودی و طراحی صحنه مناسب، سنخیت دار و کاربردی سیروس همتی داستان یک غلام سیاه ، "آمیرزا" و یک نفر دیگراست که هر سه بر روی دریا و در قایقی تخت و چوبین تنها و گرسنه مانده‌اند و می‌خواهند با رعایت دموکراسی و به شیوه ظاهرا عادلانه و خاص خود رأی گیری کنند که کدام یک از آن‌ها توسط دونفر دیگر خورده شود. یک پُستچی هم که سوار بریک ماهی است از راه می‌رسد و نامه‌ای برای "غلام سیاه" می‌آورد و پس از آن نیز همسر "آمیرزا" که قابلمه‌ای ُپر از "یتیمچه" را در پارچه‌ای به خود بسته، شناکنان از راه می‌رسد. او که نگران رابطه احتمالی شوهرش با پری‌های دریایی هم است، به بهانه غذا آوردن برای "آمیرزا"، می‌خواهد حالی تازه کند و با او احوالی عاشقانه داشته باشد.

تأملی در داستان نمایش نشان می دهد که همه چیز برخلاف محتوای معمول و رایج نمایش‌های تخت حوضی، تا حدی تخیلی است. البته از لحاظ کلامی و گفتاری به مابه ازاء های اجتماعی بیرون از نمایش هم اشاره می‌شود.

دراین اجرا طبق معمول از آهنگ‌های شاد و مضمون‌دار، حرکات موزون و میزانسن‌هائی که امکان شکل‌گیری حرکات و موقعیت‌های کمیک را فراهم می‌آورد، به خوبی استفاده شده تا تماشاگران حسابی بخندند. ضمنا شهرام مسعودی به طور محدودی از تصاویر ویدیو پروجکشن که در آن جنگ دریایی بین کشتی‌های قدیمی شبیه آنچه در صحنه‌های فیلم "استاد و فرمانده" با بازی "راسل کرُو" نشان داده شده، استفاده می‌کند تا به اجرای خود جنبه‌ای دراماتیک‌تر بدهد و البته به کارگیری تصاویر ویدیوئی هم اساسا جزو ترفندهای نوجویانه و نوآورانه کارگردان در نمایش‌های تخت حوضی به شمار می‌رود.

نمایش با یک موقعیت آغاز و سپس به تدریج حالتی داستانی به خود می‌گیرد. پرسوناژ "سیاه" که نقش‌اش را داوود داداشی به گونه‌ای بسیار گیرا، نمایشی و کمیک بازی می‌کند، طبق معمول از هر چیزی، نکته و مضمونی کنایه آمیز، نیش‌دار و همزمان مفرح، شاد و خنده‌آور می‌سازد. نمایش "بر پهنه دریا" ویژگی نمایشی قابل توجه دیگری هم دارد و آن، این است که سایر پرسوناژها هم تقریبا به اندازه پرسوناژ "سیاه"، فرصت بازیگری و نقش‌نمایی دارند.

علی فتحعلی در نقش "آمیرزا" و علی برجی، هر دو بازی‌های درخور و جذابی ارائه می‌دهند و عملا ثابت می‌شود که انتخاب بازیگرها برای نقش‌های مورد نظر هوشمندانه و حساب شده بوده است. شهرام مسعودی که نویسندگی اقتباسی و کارگردانی نمایش را به عهده دارد، بازی هم می‌کند؛ او در دو نقش متفاوت، بازی‌های زیبا و کمیکی ارائه می‌دهد که واقعأ ستودنی و قابل تحسین‌اند.

طراح لباس مهتاب حسنی، در طراحی لباس پرسوناژها (قسمت‌هایی از لباس هرکدام پاره است) عملا طولانی بودن زمان سرگردانی و گرسنگی آن‌ها بر پهنه دریا را نشان داده است. نمایش با موسیقی زنده و ترفندهای صوتی مناسب و تأثیرگذاری همراهی می‌شود. طراحی و اجرای نور نیز با سبک و سیاق اجرا تناسب دارد.

نمایش "برپهنه دریا" به کارگردانی شهرام مسعودی به دلیل آمیزه‌های نسبتا تخیلی و فانتزیک کمیک‌اش علاوه بر بزرگسالان برای گروه سنی سال‌های آخر دوران کودکی و گروه سنی نوجوان هم بسیار جذاب، گیرا، و سرگرم کننده است. کارگردانی و میزانسن دهی صحنه‌ها نمایشی، حساب شده و در راستای نشان دادن موضوع و مضمون است. این نمایش که هم اکنون در تماشاخانه سنگلج اجرا می‌شود، یک نمایش تخت حوضی "خاص" به شمار می‌رود و از نظرگیرائی و ارائه داده‌ها و داشته‌های کمیک و محتوا دار، اجرائی دیدنی و به یادماندنی است.

حسن پارسائی