سرویس تئاتر هنرآنلاین: در بخش نخستین این مقاله گفت‌وگو محور، سیستم جدیدِ ˝پست استانیسلاوسکی˝ و بازیگری افلاطونی تا بازیگری در هزاره جدید را مرور کردیم در بخش دوم تجربیات مایکل چخوف و آناتولی واسیلیو را بر اساس تجربیات‌شان بررسی می‌کنیم.

ارتباط کنبل

پیش از پیش بردن این تحلیل درباره‌ کنسرواتوار‌های واسیلیو و چخوف یا به بیان دقیق‌تر لابراتوارهایشان برجسته کردن یکی از درخشا‌ن‌ترین ارتباطات بیوگرافیک که این دو مرد را به یکدیگر پیوند می‌دهد مفید خواهد بود.

ماریا کنبل در طول فعالیت حرفه‌ای چشمگیرش، مستقیماً آغازهایی دست اول و نیز پایان‌هایی به همان اندازه قابل توجه را تجربه کرد. کنبل یکی از اولین شاگردانی بود که در استودیوی بازیگری چخوف کار کرد؛ جایی که این بازیگر جوان تئاتر هنر مسکو کار پرورش بازیگرش در سال‌های ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۱ به تازگی آغاز کرده بود. در این‌جا چخوف به شاگردانش سیستم استانیسلاوسکی را آموزش می‌داد که شامل دوره‌ طولانی کار بر روی اتود‌های بداهه و بعدها مجموعه‌ای از اجرا برای گروهی از مخاطبان بود. تدریس استانیسلاوسکی همواره از فیلتر فردیت خود چخوف می‌گذشت. چنان‌که خود او در کتاب "راه بازیگر" نیز اشاره می‌کند: "من هر‌آن‌چه که خود از کار با استانسیلاوسکی آموختم، آن‌چه از سولرژیتسکی و واختانگوف یاد گرفتم را تدریس می‌کردم… همه‌چیز از طریق دریافت فردی خودم هدایت می‌شد و رنگ رابطه ی فردی خودم با آن‌چه درک کرده بودم به خود می‌گرفت."

کنبل پس از تجربه‌ دوران آغازین تکنیک چخوف پیش از آن‌که در تبعید در اروپا رسماً‌ به عنوان برنامه‌ی تحصیلی دربیاید مستقیماً با استانیسلاوسکی کار کرد و به عنوان یکی از تحلیل‌گران اصلی کار او در دوران پایانی عمرش شناخته شد. (۱۹۳۵-۱۹۳۸) این دوران، دوران تحلیل فعال بود که به گفته‌ النا پولیاکووا، کار فراتر از رویکرد نسبتاً خسته‌کننده‌ تقسیمی رفت و در عوض مطالعه اختصاری طرح نمایش و شخصیت‌ها و به دنبال آن اتودها را ارائه کرد که دقیقاً و عیناً بر اساس اپیزودهای نمایش است. ماریا کنبل بدون این‌که خود بداند، شاهد اولین دستاورد‌های چخوف و آخرین دستاوردهای استانیسلاوسکی برای تاریخ پرورش بازیگر مدرن بود.

سی سال بعد در سال ۱۹۶۸، ماریا کنبل شاهد آغازی دیگر بود؛ در دورانی که او و همکارش پوپوو همان متد تحلیل فعال را به عنوان بخشی از برنامه‌ی کارگردانی در مدرسه‌ هنرهای دراماتیک مسکو (گیتیس) به واسیلیو درس می‌دادند. بعدها کنبل در آغاز فعالیت واسیلیو پس از فارغ‌التحصیلی‌اش نقش تعیین کننده‌ای ایفا کرد؛ از جمله این‌که واسیلیو را به اولگ یفرموو در تئاتر هنر مسکو اشاره کرد و اطمینان حاصل کرد که کار او مورد حمایت واقع خواهد شد. از تجربیات آزادانه‌ چخوف و کنبل در فرم اتود بداهه تا اولین کلاس تحلیل فعال واسیلیو با شاگرد چخوف، درست پنجاه سال فاصله بود.

چخوف و واسیلیو

اما تنها ماریا کنبل نیست که کارگردان معاصر مسکویی را در کنار مایکل چخوف قرار می‌دهد. هردوی این مردان سوالاتی اساسی درباره‌ استانیسلاوسکی می‌پرسند که تا حدی ناشی از اشتیاق مشترک آن‌ها در به چالش کشیدن جبر خطی سیستم اوست که نمونه‌ی آن در اصل جامع مافوق هدف به خوبی دیده می‌شود. واسیلیو بازیگرانش را تشویق می‌کند که مافوق وظیفه یا مافوق هدف نمایش را با هدایت آن به شکل عمودی (و نه افقی) بازسازی کنند تا بتوانند خوانش معنوی یا "لودو" از متن داشته باشند؛ چخوف از بازیگرانش می‌خواهد به صورت فیزیکی انگیزه‌ اصلی شخصیت را به شکل کهن‌الگو در خود متجلی کنند همان‌چیزی که او آن را اشارات روانشناسی می‌نامد. چخوف و واسیلیو استراتژی‌های اجرایی کاملاً متفاوتی را برای ایجاد فاصله بین نقش و بازیگر در پیش گرفتند که ناشی از سوءظن مشترک آن‌ها نسبت به حافظه‌ی احساسی که استانیسلاوسکی هم البته آن را اتخاذ کرده بود می‌شود و در این بستر نیاز به بررسی دارد. گذشته از این، در حالی که چخوف و واسیلیو زمینه‌های مذهبی کاملاً متفاوت دارند (اولی آنتروپوسوفیست [ت.م: حکمت انسانی، فلسفه‌ای که توسط رودولف اشتاینر پایه‌گذاری شد و به گفته‌ خود او: "راه و مسیر دانش است، تا روح را در آدمی به روح در عالم راهنمایی کند. انتروپوسوفی‌ها کسانی هستند که برخی پرسش‌های ویژه را به عنوان نیاز لازم زندگی دربارهٔ طبیعت و سرشت آدمی و دنیا تجربه می‌کنند، درست مانند کسانی که گرسنگی و تشنگی را تجربه می‌کنند." و دومی مسیحی ارتدوکس روسیه، معنویات آن‌ها در اشتیاق به یافتن سطحی دیگر (بالاتر) از درگیری با متن تجلی می‌یابد. برای واسیلیو این به معنای دمیدن روحیه‌ی پرسش‌گری افلاطونی در بازیگرانش است؛ و برای چخوف، به معنای پیگیری دائمی ایده‌آل در تئاتر.

چخوف و افلاطون

چخوف پس از استعفا از کارگردانی لابراتوار بازیگری‌اش در اکتبر ۱۹۲۱ و در پی مرگ نابهنگام واختانگوف، به عنوان مدیر هنری در تئاتر هنر مسکوی دوم در سال ۱۹۲۳ مشغول به کار شد. تئاتر هنر مسکوی دوم از استودیوی اول مشهور که مهد ایده‌های سیستم بود بر‌آمد؛ جایی که چخوف، بولسلاوسکی، واختانگوف و سولرژیتسکی سیستم را در عمل در آن گسترش دادند. اما در عین حال که چخوف بسیاری از سال‌های سازنده‌اش را در کنار بولسلاوسکی و همکاران او در استودیوی اولش گذرانده است، درونی‌سازی او از سیستم مجموعه‌ای کاملاً متفاوت از اصول را به دنبال داشت. به بخش اعظم این شکاف -میان آن‌چه من آن را شاخه‌های مکانیکی و رمانتیک سیستم می‌نامم- در کتاب "علم و سنت بازیگری استانیسلاوسکی" (۲۰۰۵) با جزئیات پرداخته شده است. اما در این‌جا به اشاره به این مطلب بسنده می‌کنیم که بستر تماماً متفاوت فرهنگی و سیاسی که چخوف در آن فعالیت می‌کرد، در کنار بحران روانی شخصی خودش و اعتقاد متعاقبش به ایده‌های رادولف اشتاینر، او را به سوی فلسفه‌ای آشکارا متفاوت در تربیت بازیگر کشاند. برای روشن‌تر شدن این موضوع در این نوشته، پایه‌های جایگزین چخوف در تربیت بازیگر با استفاده از تشریح موضوعات زیر مشخص می‌شود: خودِ برتر، کهن‌الگوها و اشارات روانشناسی.

خود برتر

در کتاب "در تکنیک بازیگری" (۱۹۹۱)، چخوف فصل خود برتر را با این جملات آغاز می‌کند: "طبع هنری ما دو جنبه دارد: یکی صرفاً برای وجود عادی‌مان و دیگری از مرتبه‌ای بالاتر که نیروهای خلاقه را در ما جاری می‌سازد. با پذیرش جهان بی‌طرف تخیل… ما با خود برتر روبرو می‌شویم."

دراین‌جا چخوف مستقیماً از آموزه‌های رادلف اشتاینر به طور مشخص از "دانش جهان‌های برتر و دستاوردهای آن" بهره می‌جوید و مفهوم شخصیت تقسیم‌شده را بر کار بازیگر اعمال می‌کند. او چهار مزیت مهار کردن خود برتر را این‌گونه برمی‌شمارد: ۱) فردیت خلاق ۲) جدا کردن خوبی از شر ۳) شناسایی حیات معاصر و ۴) یافتن طنز از طریق بی‌طرفی.

هرچند، پذیرش خود برتر از سوی او اولین و مهم‌ترین چیزی است که نیاز شخصی آن را برمی‌انگیزد. اشتاینر با تشویق چخوف به ایجاد دیدگاهی بی‌طرفانه نسبت به مخمصه‌ای که شخصاً در آن گرفتار بود اعتیادش به الکل، خوشگذرانی‌های بی‌حدومرز و حس عمیق بی‌قراری که در نتیجه‌ نارضایتی از تئاتر حس می‌کرد راهی برای خروج از درماندگی‌اش به او نشان داد که در راه بازیگر نیز به روشنی ثبت شده است.

اما با این‌که منبع اصلی چخوف اشتاینر بود، این ایده‌ها دست کم غیر مستقیم با آکادمی تخیلی ما که توسط افلاطون اداره می‌شود در هماهنگی است. افتراق چخوف میان جهان مادی و مراتب بالاتر و این مفهوم که بی‌طرفی این دیدگاه می‌تواند به ما کمک کند تا نیروهای خلاقه‌مان که به صورت بالقوه سرکش هستند را هدایت کنیم، به نوعی ارابه‌ران افلاطون را تداعی می‌کند. با در نظر گرفتن ارزشی که اشتاینر برای افلاطون به عنوان عارف پیشرو قائل بود و باور مرتبطش مبنی بر این‌که این فیلسوف با نظریاتش به عالم معنا وارد شده بود، شاید این موضوع چندان تعجب‌آور نباشد. البته شایان توجه است که خوانش دست‌دوم چخوف از افلاطون از طریق اشتاینر، نه به اعمال منطقی و غیراحساسی عقل به رویداد، بلکه به رهایی تخیل، واژه‌ کلیدی و تعیین‌کننده چخوف منجر می‌شود.

کهن‌الگوها و اشارات روانشناسی

چنین خوانشی از چخوف با اضافه شدن مفهوم اشارات روانشناسی به معادله ارزش بیشتری پیدا می‌کند. چخوف به صورت ناخودآگاه چند منبع را در گردآوری تعریفش از اشارات روانشناسی به عاریه می‌گیرد: بخشی از آن اقتباسی است از مانترای ریتمیک اشتاینر در به کلام درآوردن آوردن اشاره [ت.م: مانترا در آیین هندو، بودایی، سیک و جین عبارتست از مجموعه‌ای از کلمات و آواهایی که با آهنگ خاصی به دفعات تکرار می‌شود. مانترا ریشه سانسکریت دارد و به معنی رها شدن است و از دو بخش مان و ترا تشکیل شده است که «مان» به معنی فکر و "ترا" به معنای آزاد شدن است.]، بخشی دیگر وام‌دار علم رمانتیک گوته و تئوری "اورفنامنا" اوست، [ت.م: Urphenomena: مفهوم توحیدی اورفنامنا ارائه شده توسط گوته، کهن‌الگویی از یک پدیده است که تمام خصوصیات اساسی برخی از پدیده‌های طبیعی را بروز می‌دهد.] و البته بخش اصلی آن که از کار بی‌پایان با شاگردان در مدارس بازیگری در اروپا و آمریکا نشات می‌گرفت.

اما تاثیر گوته و اشتاینر بر گسترش اشارات روانشناسی توسط چخوف، نشان‌گر دودمان فلسفی اوست، چرا که هر دوی آن‌ها وام‌دار نظریه‌ی مثل افلاطون و نگاه فلاسفه‌ کلاسیک هستند مبنی بر این‌که در سطح بالاتری از انتزاع، کهن‌الگوهای جهان‌شمول قرار دارند که منشاء تمام مادیاتند.

چخوف این ایده‌ی کهن‌الگو را برای نخستین بار در یادداشت‌های کلاسی منتشر نشده‌ای از آرشیو دارتینگتون ابراز کرد. او در حین کار با بازیگری در نقش آلینا در تراژدی بالادینا اثر ژولیوس اسلوواکی در اکتبر ۱۹۳۷، این نکته را بیان می‌کند: "اگر شما کهن‌الگو را داشته باشید، تمام راه‌های بدیع و اصیل بیان را در آن خواهید یافت. تا زمانی که ما با کهن‌الگو در ارتباط هستیم، قادریم راه‌های اصیل بیان و ابراز را بیابیم، چرا که کهن‌الگو همواره اصیل را پیشنهاد می‌دهد و نه کلیشه را."

بعدها در سال ۱۹۴۱، هنگامی که چخوف به آمریکا نقل مکان کرده بود، این ایده را در کلاسی که درباره‌ اشارات روانشناسی برگزار می‌کرد بسط داد و این بار با استفاده از یک فرم انتزاعی منظور خود را بیان کرد: "بیایید یک مثلث را در نظر بگیریم. چند نوع مثلث در جهان وجود دارد؟ اما وقتی از مثلث صحبت می‌کنیم، متوجهیم که مربع نیست. ما کهن‌الگوی مثلث را در نظرمان داریم. می‌توان تمرین کرد که تمام اشکال مثلث را در آن واحد در نظر آورد- تمام اشکال هندسی را در آن واحد. از درون یک مثلث خواهید شد."

چخوف سپس تحلیلش را در نگاه به کهن‌الگوی شاه و پدر بسط می‌دهد و می‌گوید که کهن‌الگو تا حدی مانند اشارات روانشناسی "در رفتارم به صورت مرئی اتفاق نمی‌افتد این راز خود من است."

اشارات روانشناسی چخوف به عنوان ریخت‌شناسی ذهنی شخصیتی که فرد بازی می‌کند، به شکل مشابهی عمل می‌کند چه برای تمام نمایش و چه برای لحظاتی مشخص. این، تصویر یا به تعبیر افلاطونی مثالی است که از طریق بداهه‌پردازی فیزیکی در استودیو ساخته و پرداخته شده و سپس درونی شده و در حافظه‌ی بدن بازیگر ذخیره می‌شود. این تصویر یا مثال به محض درونی شدن، می‌تواند بلافاصله از طریق قدرت تخیل و با کار بر روی مثلاً کیفیت و چگونگی کنش یا فضا فردی شده و مورد استفاده قرار گیرد. اما به این ترتیب، اشارات روانشناسی به عنوان سطح بالاتری از انتزاع نسبت به تعابیر انفرادی که بر روی صحنه می‌بینیم عمل می‌کند. نه مثلثِ تمام مثلث‌ها، بلکه ترپلفِ تمام ترپلف‌ها که توسط بازیگر درونی شده است. [ت.م: ترپلف یکی از شخصیت‌های نمایش مرغ دریایی اثر آنتوان چخوف است.

واسیلیو و افلاطون

دین واسیلیو به افلاطون بسیار روشن‌تر از مایکل چخوف است. افلاطون در سرتاسر دوره‌ فعالیت واسیلیو، در تدریس، در کار لابراتوار و در کارگردانی‌، همواره نقطه‌ی مرجع بوده است. او دیالوگ افلاطونی از جمله "جمهوری" را با اتکایش به افلاطون در قاعده‌مند کردن مجدد سیستم و تکنیک "لودو" به نمایش گذاشت و مهم‌تر از همه فلسفه‌ی افلاطونی را مستقیماً در پرورش بازیگرانش سهیم کرد. مدرسه‌ی هنرهای دراماتیک که واسیلیو در سال ۱۹۸۷ در مسکو پایه‌گذاری کرد، تجلی واقعی کنسرواتوار آکادمی افلاطون در قرن بیست و یک است.

واسیلیو در توصیف رویکردش در یک کلاس پیشرفته در گلاسگو-اسکاتلند در سال ۱۹۹۶، انگیزه‌اش را این‌گونه توضیح داد: برای این‌که بازیگران بتوانند در رده‌ای متفاوتی بازی کنند، می‌بایست آموزشی طولانی در متون فلسفی ببینند. درباره‌ افلاطون. و پس از یک یا دو سال آگاهی خودشان را به شیوه‌ای جدید تنظیم می‌کنند. آن‌ها به خود آموزش می‌دهند که در سطحی جدید از احساسات و سطحی جدید از تجربیات زندگی کنند.

بخشی از ماموریت واسیلیو هنگامی‌که بازیگرانش (عموماً بازیگرانی که به بلوغ حرفه‌ای رسیده‌اند) شروع به کار با او می‌کنند این است که دیدگاه پیشین‌شان درباره‌ی آموزش را در هم می‌شکند و درک آن‌ها از استانیسلاوسکی را به آرامی بازسازی می‌کند. واسیلیو بر این نکته پافشاری می‌کند که نوآموزان مدرسه‌ی هنرهای دراماتیک می‌بایست کاملاً از پیش در سیستم آموزش دیده باشند که بعد، این شالوده آگاهانه با استفاده از افلاطون به عنوان ابزار تخریب، در هم شکسته شود.

منون به عنوان ابزار آموزشی

[ت.م: منون یکی از مکالمات افلاطون است که در آن افلاطون آموختنی بودن فضیلت را با توجّه به نظریهٔ مثل شرح داده‌است.]

یکی از منابع کلیدی واسیلیو برای کار با بازیگر، متون افلاطون است که تاریخ آن به همان دوران میانی جمهوری بازمی‌گردد. افلاطون در منون سقراط محبوبش را در گفتگو با منون جوان، اشراف‌زاده‌ی مرفه قرار می‌دهد و در کنار مسائل دیگر به دنبال پاسخ به این سوال است که آیا دانش اکتسابی است یا تجدید خاطره‌ای از تناسخ پیشین. به دنبال آن، فناناپذیری روح مورد بحث قرار می‌گیرد و سقراط وجود پیشین دانش را با سوال از یکی از بردگان منون درباره‌ی هندسه اثبات می‌کند. این تبادل مشهور میان سقراط، منون و برده است که واسیلیو از شاگردانش می‌خواهد آن را به دقت مطالعه کنند تا به گفته‌ی خودش آگاهی‌شان را از راهی جدید قاعده‌مند نمایند.

منون برای این منظور ایده‌آل است، چرا که یکی از موضوعات اصلی‌اش به چالش کشیدن پذیرش صریح (یا ناآگاهی صریح) و تعلیمِ جستجوی درک فردی به یک برده است. سقراط این کار را با گیج کردن او و بی‌حس کردنش پیش از شروع سوالاتش به آن شیوه انجام می‌دهد تا برده را تشویق به فهم و دست یافتن به خودِ انتزاع‌ناپذیرش کند.

واسیلیو خود را به وضوح به عنوان سقراط عصر مدرن می‌بیند که ظرفیت شاگردانش برای دیدن چیزها در سطح بالاتری از انتزاع رشد می‌دهد. این در کلاس پیشرفته‌اش با موضوع متن (تقریباً همیشه متن‌های داستایووسکی)، در تحلیل کاملاً تئوریزه‌اش از آن‌چه آن را سیستم "لودو" می‌خواند، حاضرجوابی‌اش به استانیسلاوسکی، کاملاً روشن است. در حین کارگاه یک‌هفته‌ای درباره‌ "موجود ظریف" (کروتکایا) اثر داستایووسکی که در آن شرکت کردم، واسیلیو به سادگی با ترکیب دو دیدگاه مخاطب و کارگردان توضیح داد که چگونه میان دو سیستم تفاوت قائل است: "بیایید مرغ دریایی را در نظر بگیریم. اگر سیستم روانشناسی را انتخاب کنید، من به عنوان عضوی از تماشاچیان داستان این آدم‌ها را تجربه خواهم کرد. اگر من مرغ دریایی را کارگردانی کنم و از سیستم لودو استفاده کنم، داستان را مشاهده خواهم کرد اما داستانی درباره‌ی این ایده‌ها را تجربه خواهم کرد- من مشاهده‌گر خواهم بود، داستان زندگی این ایده‌ها را تجربه خواهم کرد."

روشن است که خوانش واسیلیو از نمایش چخوف کارگردان‌محور است اما سیستم روانشناسی استانیسلاوسکی را در جایگاهی اساساً شخصیت‌محور و همدلانه قرار می‌دهد. رویکرد "لودیک" واسیلیو از سوی دیگر ایده‌محور است: از ما خواسته می‌شود که به جای روایت بومی از خودکشی ناشی از عشق ترپلف، درگیر سوالات "بزرگ‌تر" (مثلاً عملکرد و نقش هنر در جامعه) شویم.

تصویر زیر(تصویر ۱)، صفحه‌ای از دفترچه‌ی کار کلاسی تونی گراهام را در این کلاس پیشرفته‌ به دقت نشان می‌دهد که شامل نمودارهای رونویسی شده از نگاره‌های کلاسی واسیلیو است و تفاوت‌های دیگر میان سیستم روانشناسی و لودو را به تصویر می‌کشد: همان‌گونه که در بالای صفحه می‌بینید، رویکرد لودو مرکز توجه بازیگر را از درون برداشته و تمرکز را به بیرون از بدن منتقل می‌کند- در جهان ایده‌ها، نه در روان. در این‌جا موازات با چخوف کاملاً روشن است و البته واسیلیو در یادداشت‌های گراهام این را تایید می کند. در این‌جا شباهت‌هایی با ایده‌ی چخوف درباره‌ی مرکز تخیلی وجود دارد- که می‌تواند از طریق تخیل بازیگر به تمام اطراف بدن و البته بیرون از آن برای شخصیتی ذهنی و ظریف جابجا شود. اما مهم‌تر از این، ارتباط میان تکنیک لودوی واسیلیو و مفهوم خود برتر چخوف است که پیش از این مورد بررسی قرار گرفت: هردوی این افراد به دنبال مکانیزمی برای جدا کردن بازیگر از فردیت، مادیت و احساس هستند.

تحلیل منفعل

نکته‌ دیگری که در یادداشت‌های گراهام روشن است، این است که واسیلیو همچنان خطی از تحلیل که از استادش ماریا کنبل الهام گرفته را حفظ می‌کند. می‌دانیم که کنبل به خاطر دریافت آخرین تفکرات استانیسلاوسکی درباره‌ی تحلیل فعال و رشد و گسترش آن با نسل‌هایی از بازیگران و کارگردانان در آکادمی هنرهای دراماتیک (گیتیس) شهرت دارد. در اصل، تحلیل فعال روشی ساده را پیشنهاد می‌کند: شناسایی دو لحظه‌ کلیدی در متن نمایشی رویداد اولیه یا محرک و رویداد اصلی یا اوج دراماتیک. رویداد اولیه در نمایش عملی است که بقیه‌ی نمایش را رقم می‌زند- علت سرتاسری رویدادهای نمایش. رویداد اصلی، رویدادی است که نمایش را به اوج خود می‌رساند، رویدادی که به نقل قول کارنیک از کنبل، عمل سراسری را توجیه می‌کند. این تحلیل فعال منجر به شناسایی آناتومی متناقض نمایش، هدف و ضد هدف می‌شود و با استفاده از اتودهای بداهه، به بازیگر اجازه می‌دهد که به نمایش هم از نظر فیزیکی و هم از نظر خلاقانه تجسم ببخشد. اما واسیلیو در بازسازی خودش از سیستم، در تلاش برای تخریب آن‌چه که آن را جبر خطی آن می‌داند، این ساختار را واژگون می‌کند. خوانش او از موجود ظریف در کلاس پیشرفته‌ ۱۹۹۶، رویداد اولیه و رویداد اصلی را به صورت معکوس قرار داد، به گونه‌ای که بازیگران متن را با آگاهی هوشیارانه و آینده‌نگرانه از رویداد اصلی بازی کنند.

واسیلیو با سوءظن نسبت به محرک احساسی که تحلیل فعال می‌تواند در یک بازیگر داشته باشد به بیان بلا مرلین احتراق منطق احساس واسیلیو در جستجوی انتزاع بعید، پیشنهادی می‌دهد که شاید بتوان آن را تحلیل منفعل نامید. چنین رویکردی ما را به مصاحبه‌اش با هردتر در سال ۱۹۹۲ پیش از آن‌که برنامه‌اش برای تئاتر لودو شکل بگیرد بازمی‌گرداند. چرا که دقیقاً این نوع از تحقیق فلسفی در نمایش و با استفاده از ایده‌آل‌های افلاطونی است که واسیلیو امروز در جستجوی زیبایی‌شناسی جدید در تئاتر روسیه به آن پایبند است و شاید آگاهانه، از آن تماشاچیانی که به ماندن در تاریکی غار جهل خشنود و خرسندند، فاصله می‌گیرد.

جمع‌بندی

چخوف نگاه خود به آینده‌ تئاتر را در کتاب "راه بازیگر" حدود شصت سال پیش ثبت کرد و با نگاه واسیلیو نقاط مشترک بسیاری دارد. او استدلال می‌کند که شیوه‌ حاضر طبیعت‌گرایی، در جریانی یک طرفه به سوی تصویرسازی عاطفی و همیشه بیهوده است. "آینده‌ای که در آن طبیعت‌گرایی بر تئاتر حاکم است، آینده‌ای ملال‌آور است." او استدلال می‌کند که: "تئاتر وادار خواهد شد که به دنبال ترکیبات آتشین‌تری از حقایق باشد، ترکیباتی که قادرند بر اعصاب تماشاگر تاثیر بیشتری بگذارند… به جایی خواهد رسید که مجبور می‌شود مجموعه‌ای از عواطف را ارائه دهد که می‌توانند هراسناک و تکان‌دهنده باشند…بر روی صحنه‌ تئاتر، صحنه‌هایی ظاهر خواند شد از اشکال وحشتناک مرگ، شکنجه‌ جسمی، قتل‌های خونین، فجایعی که روح را از هم می‌پاشد، اختلالات روانی و پاتولوژیک… میراثی که طبیعت‌گرایی پشت سر به جا می‌گذارد، تماشاچی زمختی است با اختلالات عصبی که ذائقه‌ی هنری‌اش را از دست داده است و زمان بسیاری لازم است تا به سلامت خود بازگردد."

این چشم‌انداز کابوس‌مانند که به راحتی قابل انطباق با بسیاری از رسانه‌های معاصر ماست چشم‌اندازی است که واسیلیو می‌خواهد از طریق جستجوی تئاتر افلاطونی و انتزاع بلندمرتبه‌ی نظریه‌ی مثل این فیلسوف از آن اجتناب کند. واژه‌ای که افلاطون به کار می‌برد (مثل، از واژه‌ی یونانی paradeigma)، ریشه‌ واژه‌ی پارادایم است، واژه‌ای که اغلب در اشاره به روح زمانه یا جهان‌بینی جدید استفاده می‌شود. اما اگر پست‌مدرنیسم بخواهد چیزی به ما یاد بدهد، این است که هیچ چیز جدید نیست و ما می‌بایست در پاسخ به تهدید فزاینده‌ی حساسیت‌زدایی، دائماً دوباره و دوباره به بستر و زمینه‌ی ایده‌ها توجه کنیم و گاه ایده‌های باستانی را دوباره زنده کنیم. تصور می‌کنم که این مفهوم ضمنی پیش‌گویی واسیلیو در سال ۱۹۹۲ است. ما باید در قرن بیست و یکم درباره‌ی معنی ارتباط تجدید نظر کنیم و به تلاش بی‌وقفه خود برای چالش‌برانگیزترین و سخت‌گیرانه‌ترین واکنش‌های تئاتری ادامه دهیم.

مترجم: شیرین میرزانژاد (گروه تئاتر اگزیت)