سرویس تجسمی هنرآنلاین: به نظر برخی هنرمندان و صاحبنظران تأثیر اصلی حراجهای هنری را نه بر اقتصاد هنر که بر رونقبخشیدن به داد و ستدهای هنری است. این حراج موجب میشود افراد جامعه به هنر توجه کنند. عدهای که در فراغت مالی زندگی میکنند و توجه به هنر و زیبایی هم دارند و هنر در زندگی عادیشان دخالت میکند، بهواسطه حراج میتوانند به آثار هنری دسترسی داشته باشند. محمد احصایی معتقد است: افراد پس از مدتی با عرضه آثار هنری یا با داد و ستد آنها، متوجه لزوم زیبایی در زندگی میشوند. با این هنرمند گفتوگویی انجام داده و نظر او را درباره تأثیرات مثبت، نقصهای موجود و ظرفیتهای نادیده حراجهای ایرانی جویا شدهایم که در ادامه میخوانید:
بهار فصل حراجهای هنری در ایران است؛ به عنوان اولین سؤال، آیا گمان میکنید این حراج اساسا میتواند جایگزین حراجهای منطقه خاورمیانه شود؟
اولا برگزاری چنین حراجی در ایران را بسیار مثبت میدانم و از جریانی که این حراج میتواند برای هنرهای تجسمی در ایران ایجاد کند بسیار خوشحالم اما در مقایسه با حراج خلیجفارس، آن حراج بینالمللیتر است. در امارات نه تنها از هنرمندان عرب حمایت میشود بلکه آثار هنرمندان سایر کشورهای خاورمیانه همچون ترکیه و کشورهای عربی نمایش داده میشود و تفاوت حراجهای ایران با حراج امارات هم در همین است. حراجهایی که در ایران برگزار میشود، بیشتر شبیه یک حراج محلی است. ما امیدواریم در سالهای آینده بتوانیم هنرمندان کشورهای دیگر را برای شرکت تشویق کنیم. هرچند درحالحاضر هم میتوانیم از هنرمندان ترکیه، مصر و سایر کشورهای خلیج فارس برای شرکت در این حراج دعوت کنیم، با این شرط که مجموعهداران بتوانند آثار این هنرمندان را بهدست آورند. البته من با مکانیزم خرید کارهای هنرمندان خارجی در ایران زیاد آشنایی ندارم اما میدانم هنردوستان ایرانی برای خرید آثار هنری در حراجهای خلیج فارس با مشکل پرداخت روبهرو هستند.
شما مبالغی که در حراجیهای ایران بهدست میآید را تاچهاندازه قابل اتکا میدانید؟ آیا این حراجها میتواند به اقتصاد هنر که در کشور ما مدتها با مشکل مواجه بوده کمک کند؟
در چنین زمینههایی شخصا انسان محتاطی هستم و بههمیندلیل آیندهنگری در چنین کارهایی را شرط اصلی میدانم. باید بهخوبی دقت کنیم که هنر در چنین شرایطی دچار آسیب نشود. نباید اجازه دهیم داد و ستد آثار هنری ایجاد آفت کند. بهتر است با دوراندیشی سعی در اجرای سلامت این نوع حراجها داشته باشیم، چون هنر به قدری موضوع حساسی است که با کمی بیدقتی از مسیر اصلی خودش خارج میشود. به دلیل وجود این آسیبپذیری دراینباره کمی نگرانم و نمیتوانم نگرانیام را پنهان کنم. به نظر من هوشمندانهترین رفتار دراینزمینه سالمترین رفتار است. چنین معاملاتی دارای همگرایی و پیچیدگی خاصی است و از آنجا که ما ایرانیان به انجام رفتارهای ساده هم نوعی شبهه در ذهن داریم، در برگزاری معاملات پیچیده حراج باید دقت عمل و سلامت رفتار واضح و شفاف باشد. هنر را نباید با دید تاجرگونه و سرمایهگذارانه مخلوط کرد که اگر اینچنین شود، درحقیقت هنر دچار آلودگی شده است. دراینصورت به پیکره کلی هنر و بهویژه هنرمندان لطمه خواهد خورد. هنرمندان باید دوراندیشی کنند. ذهن یک هنرمند با احساس همراه است و بههمیندلیل باید کاملا مراقب باشند. باور دارم هنرمندان ما برای معنا و اندیشه فعالیت میکنند اما برخی از فضای احساسی ذهن هنرمندان سوءاستفاده میکنند و کار را به بیراهه میکشانند، بنابراین این حساسیت در کار از اهمیت بالایی برخوردار است و نیاز به توجه همهجانبه هنرمندان دارد.
امروزه بسیاری از آثار هنری در دنیا به عنوان هنر کالا ارائه میشود. از نظر شما با این تصور به هنر خللی وارد میشود؟
ما دراینباره که هنر ارزش اقتصادی خودش را دارد با هم توافق داریم. اتفاقا این یک مزیت برای هنر است؛ وقتی کسی پولش را برای خرید یک اثر هنری هزینه میکند طبعا از آن کار هنری لذت خواهد برد و این بهرهمندی علاوهبر لذت بصری نوعی حظ معنوی را هم با خود دارد. برای این مورد مثال روشنی در مشاغل وجود دارد؛ یک نفر کفنفروش است و از فروشندگیاش بهره مالی میبرد، درحالیکه دیگری لباس عروس میفروشد و او هم در فروش خود نفع اقتصادی دارد. این دو در بهرهمندی روحی با هم کاملا تفاوت دارند، بنابر این فواید روحی و انسانی، هنر را باید در کنار نفع اقتصادی قرار داد. به نظر من فواید معنوی کار هنری نسبت به نفع اقتصادی آن کار باید در اولویت باشد.
به نظر برخی که در حراجهای مختلف هنری دنیا شرکت میکنند، حراجیها در ایران هنوز منسجم و متمرکز نیست. آیا برگزاری این اتفاق با تکرار در آینده میتواند بر جامعه فرهنگی ایران تأثیر مثبت بگذارد؟
هرچند من هم بر این باورم که مسئله حراج هنوز ریشههایش محکم نشده و به صورت سیستماتیک درنیامده اما در جامعه تأثیرات فرهنگی مثبتی داشته و این اتفاق جامعه را متوجه جریانی کرده که تا پیش از این کمتر مورد توجه بوده است. مردم امروز متوجه جریان هنری مثبت در جامعه شدهاند. وقتی به اطرافمان نگاه میکنیم، بهراحتی تأثیر اینگونه اتفاقات را در جامعه میبینیم. بیلبوردهای تبلیغاتی هم در سطح شهر تحتتأثیر این جریان فرهنگی قرار گرفتهاند. این فعالیتها که برای جامعه ما هنوز کم است توانسته توقع، دانش و ذوق هنری مردم ما را دچار تغییر کند و این تغییر بسیار امیدوارکننده است. با این نوع اقدامات، آینده خوبی برای جامعه ما پیشرو خواهد بود. اقشار مختلف مردم مانند کارمندان، مغازهدارها، پلیس، دیپلمات، پزشک و سرمایهداران کشور توجه خودشان را به سمت زیبایی و هنر معطوف خواهند کرد و این رشد جامعه در زمینه زیباییشناسی و هنر را بهدنبال خواهد داشت. ما نیازمند برگزاری گالریها، فروشگاهها و نمایشگاهها در مقیاس بزرگ و دفعات زیاد هستیم تا گروههای مختلف جامعه به صورت طبیعی به پدیده هنر توجه کنند. اتفاق خوبی که بهتازگی در حال انجام است، برگزاری نمایشگاهها در روزهای جمعه است. شهروند ایرانی میتواند بعدازظهر جمعه خودش را با یک فعالیت فوقالعاده و در نهایت فرهیختگی سپری کند. یک خانواده با خروج از منزل، حرکت به سمت گالری که شاید به آن دعوت هم نشده باشند، صحبتهایی که در طی بازدید با دیگران خواهند داشت و در منزل و سر میز شام صحبت درباره روزی که با هنر گذراندند، میتوانند صحنه هنری زیبایی را رقم بزنند که تا مدتها در ذهن همه اعضای خانواده میماند.
جامعه به چه اقداماتی نیاز دارد تا برگزاری چنین حراجهایی در آینده جرقههای کهنه تاریخی قلمداد نشود و رفتن به مراکز هنری بهویژه هنرهای تجسمی به جزئی از رفتار معمول خانوادهها تبدیل شود؟
دراینباره نیاز به دو پارامتر بیشتر اهمیت دارد؛ ابتدا همکاری دولت بیشازپیش نمایان میشود. با بالارفتن سطح رفاه عمومی که مستلزم همکاری دولت است، زمینه برای گرایش به سمت خوراک روحی افزایش مییابد و مردم با توجه به این امکان، کمتر دغدغه اقتصادی خواهند داشت. دراینشرایط جامعه میتواند به نیاز فرهنگی خودش فکر کند. مردم کمکم انتخاب خواهند کرد و درباره چگونه گذراندن اوقات خود تصمیم خواهند گرفت و بهجای صرف زمان برای انجام کارهای بیفایده، به سمت انجام فعالیتهای فرهنگی خواهند رفت. مردم میتوانند مجلات هنری را ورق بزنند، از گالریها دیدن کنند و با هم به بحثهای هنری بپردازند. ممکن است بعضی از موارد هنری تخصصی باشد اما مردم میتوانند درباره زیبایی و سلیقه شخصی با هم صحبت کنند. جامعه نیازمند مطالعه فرهنگ زیباییشناسی و توجه به زندگی سالم است. مردم باید برای سلامت روحی و روانیشان بر کار متخصصان نظارت داشته باشند. مردم باید نان خوب از نانوا بخواهند، هنر دلنشین را از هنرمند طلب کنند و این توجه، سطح سلامت روحی و روانی را در جامعه افزایش خواهد داد. در گذشته وقتی با دوستانم به رستوران میرفتم به گارسون تذکر میدادم
غذای مرا به دقت بررسی کند تا در نهایت پاکیزگی و پختگی باشد. توجه و ریزبینی من دراینباره موجب خنده دوستانم میشد ولی من هربار این یادآوریها را تکرار میکردم. ما هزینه غذا را پرداخت میکنیم تا غذایی با کیفیت عالی بخوریم. وقتی مشتریان رستوران همه به کیفیت غذا دقت کنند و خوراک باکیفیت بخواهند، بدون شک عرضه غذای مرغوب باب خواهد شد. این مثال درباره سایر نیازهای روحی و معنوی ما قابل تعمیم است. با این روش ما فیلم خوب، کتاب خوب، نقاشی و مجسمهسازی خوب را هم خواهیم داشت. وقتی سطح سلیقه مردم بالا برود، استانداردها هم بالا خواهد رفت. در کشورهای پیشرفته اروپایی هم اوضاع همینگونه است. بالا رفتن سلیقه عمومی مردم نیز ناشی از افزایش دانشی است که در آن جوامع رخ داده است. دولت با تشویق مردم به فراگیری دانشهای مهم و کارساز میتواند نقش مهمی را در رشد همهجانبه جامعه بهویژه درزمینه فرهنگی ایفا کند.
این گفت و گو امروز 8 اردیبهشتماه در روزنامه "وقایع التفاقیه" منتشر شده است.