سرویس تجسمی هنرآنلاین: پویا آریانپور هنرمند و مدرسی است که در هر یک از پروژههای هنری یا آموزشی خود دست به تجربهای تازه میزند، چه هنگامی که با شاگردانش کار میکند و چه زمانی که قرار است برای دوسالانه نقاشی معروفی مثل دامونفر، نمایشگاه مرور آثار برگزار کند. او سال قبل کارهای بسیاری را در برنامه خود داشت، با او به گفتوگو نشستیم تا از جزییات این برنامهها بیشتر مطلع شویم.
آقای آریانپور مدتی است که اخبار بسیاری از کارهای شما میشنویم، اما شاید برپایی نمایشگاهی از آثار ده سال گذشته جایزه دامونفر یکی از مهمترین آنها باشد. چه شد که تصمیم گرفتید این نمایشگاه را که در دو گالری "اثر" و " اُ " برگزار شد به این شکل و البته با تم "بیخوابی" برگزار کنید؟
من با این نسل از هنرمندان جوان، در این سالها بیشتر سر و کار داشتهام؛ هم در دانشگاه، هم در کلاسهای خصوصی. به همین خاطر نسبت به طبعشان شناخت دارم و این امر در کارهای که در این ده سال کردهام قابل مشاهده است. روبه رو شدن با مسائل و اتفاقاتی که در ده سال گذشته پشت سر گذاشتهایم برای هنرمندان مسیر فکری تازهای را به وجود میآورد. از طرفی گوناگونی رفتارهای هنری و استفاده از ابزارهای مختلفی که در این عرصه مورد استفاده قرار میگیرد نوع خاصی از اثر هنری را در این نسل به وجود میآورد. دامونفر ده سال است که به صورت خصوصی جشنواره برگزار میکند و برگزاری این دوسالانهها بخشی از فعالیت آن است. نوع فعالیت آنها درست بود و همچنین بر قول و قرارهایشان با هنرمندان محکم ماندهاند. به من پیشنهاد داده شد که من در این دو سالانهها هر دو سال یک بار نمایشگاهی از منتخبین بر پا کرده و مسئولیت گالری گردانی آن را عهدهدار شوم. نظر من این بود که وقتی صحبت از برگزیدگان باشد دیگر نیازی به کیوریتور وجود ندارد. به همین دلیل پیشنهاد من این بود که در میان کل جمعیتی که در دامونفر بوده است بازنگری کنیم، زیرا ممکن است در میان شرکتکنندگان کسانی باشند که برگزیده نبوده اما امروز نقاشان مطرحی شده باشند و همچنین برگزیدگانی باشند که امروز جایگاهی نداشته باشند. بر این اساس ما پس از بازنگری هنرمندانی که در طول این ده سال فعالیتشان را ادامه دادهاند به لیست ده نفرهای رسیدیم که تعدادی از آنها نیز جزو منتخبان دامونفر بوده و هر کدام آنان صاحب ذوق و سلیقه شخصی خودشان شده بودند.
از طرفی به دنبال تمی برای این نمایشگاه بودم و چون نمیخواستیم که نظر شخصی من در آن گنجانده شود، تمی را در نظر گرفتم که همه ما سالهاست که با آن زندگی میکنیم. "بیخوابی" یک معنای سمبولیک برای من دارد، بیخوابی زمانی است که ما به هر دلیل روحی و روانی یا هر دلیل دیگری کم خواب میشویم و وقتی که کم خواب میشویم تحلیل ما از زندگی درست نیست یعنی در واقع میان خواب و بیدار است، میان رویا و واقعیت سیال هستیم. من فکر کردم که شرایط زندگی ما در این شهر چنین چیزی است و به خاطر بحرانهای پیاپی شما مجال فهم و استراحت را ندارید و این باعث میشود که در نوع نگرش ما جنبه تحلیلی کم باشد و عنوان بیخوابی را براین اساس برگزیدم.
ما همیشه عادت داریم که در جشنوارهها، بینالها برگزیدهها را بینیم. بررسی دوباره این رویدادها و نگاه دوباره به کار شرکتکنندگان آنها چه خصیصهای میتواند داشته باشد. به نظر میرسد این موضوع مهم است که نباید تنها به برگزیدگان توجه کرد.
در هر دورهای ممکن است داوری ویژگیهای خاص خود را داشت باشد، به علاوه داور خود تابع شرایطی است که در آن زمان خیلی مهم است همان طوری که ما عملکردی که در سیاست داریم اگر چند سال دیگر آن را نگاه کنیم میگوییم اگر آن زمان بود کار دیگری می کردیم در واقع آدمها قابل تغییر هستند. به خصوص در کار هنری که چیزی که به نظر من خیلی حائز اهمیت است ماندگاری هنرمند است و نه جرقه بودن او. آن چیزی که یک هنرمند را توانمند میکند و ما هم با آن میشناسیمش تداوم است. اینکه او در سال اول ایدهای داشته و این ایده در گذر زمان چگونه تداوم پیدا کرده است. ولی اینجا کمتر به "روند" اعتقاد دارند و اینجا خوشبختانه مسئولین دامونفر لطف کردند و گذاشتند که ما این کار را انجام بدهیم.
پس شما کارهای این 20 نفر را در ده سال گذشته پیگیری کردهاید؟
بله. نه تنها این ده نفر بلکه تمامی کسانی که در طول این ده سال در دامونفر شرکت کردهاند و خیلی پروژه سختی بود. این کار ممکن است باخطا هم همراه بوده باشد اما ما با بررسیهای بسیار سعی کردهایم که این خطا در حداقل باشد.
با اینکه دامونفر یک دوسالانه نقاشی است اما در میان آثار این نمایشگاه مدیاهای جدیدتری هم دیده میشود، آیا نگاهتان به این تغییرات نو در هنر هم بوده است؟
بله. در واقع به دنبال تمام کسانی بودیم که در آن لیست دنبال کار هنری بودهاند. ولی بیشتر آنها یا کار نقاشی ناب میکردند و تعدادی هم از دستاوردهای هنر نو بهرهمند شده بودند. در واقع ما محدودیتی نداشتیم و کافی بود که این هنرمندان در ژانر خودشان خوب باشند.
انتخاب آثار این هنرمندان به این معناست که شما کارهایی را انتخاب کردید که با آن تم "بیخوابی" همخوانی داشت؟
نه عملاً. وقتی ما یک تم را در استیتمنت مطرح میکنیم، در واقع از یک توصیف کلی درباره اجتماع صحبت میکنیم. ما در شهری هستیم که تمامی آلودگیهای هوا، صوتی، بصری را داراست و حتی اگر ماسک هم بزنیم از این هوا استشمام میکنیم. این ماسک باعث میشودکه کمتر از این آلودگی استشمام شود. به لحاظ سیاسی نیز در شهری که فساد در امور مختلف آن وجود دارد طبعات آن خواهناخواه به شما خواهد رسید، پس بر شرایطی که ما در آن زندگی میکنیم نوعی بیخوابی حاکم است. در شهری که شما از سال آینده آن با خبر نیستید وضعیت بیخوابی و تعلیق قابل مشاهده است، حتی قراردادهایی که در این شهر بسته میشود همگی یک ساله است.
این کارهای مفهومی را که انتخاب کردید چطور آن را به موضوع ارتباط دادید؟
نسل ما نسل بیخوابی و ماحصل بیخوابیست و برای همین هم است که این آرتیستها باید نشان بدهند که بیخوابی چگونه است. در واقع این اتمسفری است ک آنها در آن نفس میکشند.
شما این آثار را از ده سال فعالیت دامونفر انتخاب کردید، تا چه اندازه میتوان گفت که این آثار ماحصل ده سال نقاشی ما هم بوده است؟
با اینکه این رویداد طیف بزرگی از هنرمندان جوان را در خود داشته است اما نمیتوان آنها را همه هنرمندان دانست. اگر اینها تمامی هنرمندان این ده سال نباشند، میتوانیم بگویم که بخش عظیمی از هنرمندان ما را شکل میدهد. در واقع جزیی است که نشان دهنده کل است.
وقتی که به این آثار نگاه میکنیم میبینیم که تنوع زیادی در نوع بیان هنری این آثار وجود دارد، به همین دلیل هنرمندانی را پیدا نمیکنیم که آثارشان به هم نزدیک باشد اما در همه آنها یک نوع سورئالیسم میتواند دید، این نگاه شما بود که این آثار را انتخاب کردید یا نه این جریان حاکم روز نقاشی ماست؟
نه اینها بر اساس سلیقه من نیستند. من سعی کردم کسانی که در ژانر خودشان خوب کار کردهاند را انتخاب کنم و به نظرم نقاشان ما هم همین طور فکر میکنند. در این زمینه جامعهشناسان و تاریخشناسان هم میتواند استنباط خوبی را از آثار به ما ارائه دهند.
اما به جز "بیخوابی" در روزهای پایانی سال 94 کارهای دیگری هم داشتید؟
بله. من گروهی دارم که بعضی فارغالتحصیلان هنر و کسانی که در مرحله اول هنر نیستند و این مراحل ابتدایی را رد کردهاند در آن عضوند. با این گروه از هنرمندان کلاسهایی دارم که به صورت پروژهای در آنها کار میکنیم و یکی از برنامههای این گروه این بود که در چهار نقطه شهر غیر از گالری بتوانند برنامه بگذارند و محتوایی را که خودشان میآفرینند را به عرصه نمایش بگذارند. ما به چند دلیل این کار را کردیم؛ نخست این که بچههایی که نوآور هستند و آرمانهایشان در فضای گالری تنزل پیدا میکند بتوانند در محیطی بدون محدودیت آثار خود را به نمایش بگذارند. گالری مکانی است که به صورت روتین در ذهن ما جا افتاده است و امکان همه نوع کاری در آن نیست. اینها تجربههای است که نباید الزاماً در گالریها اجرا شود بلکه هنرمندان میتوانند کار خود در محیط دلخواهشان بیاورند و به این ترتیب هم از گرفتن زمان از گالری راحت شوند و هم آن فضایی که مدنظرشان است را در اختیار داشته باشند.
محل برپایی این طرحها کجا بود؟
جاهای مختلفی بود، از بالای پشت بام گرفته تا زیر زمین، فضاهای عمومی و حتی جاهای که شما انتظار برگزاری نمایش را ندارید و این باعث میشود که مخاطب بیشتری داشته باشند.
جایگاه هنرمند در این فضاها کجاست و هنرمندی که دوست دارد که فراتر از گالری کار کند چه نگاهی به هنر دارد به علاوه جایگاه مخاطب چنین هنری چگونه تعریف می شود؟
اتفاقاً مخاطبان خیلی زیاد بودند، زمانی که شما کار عجیبی میکنید مخاطب هنری بیشتری جذب میشود و از طرفی مخاطب عام هم دارند. گالری محلی برای اقتصاد هنر است و معمولا خرید و فروش در آنجا اتفاق میافتد، هیچ چیزی برای هنرمند مهمتر از اثرگذاری آن نیست و وقتی که طرحی اثرگذار باشد پشت آن حداقل اقتصادی رونق خواهد گرفت. من نمیگویم که هنر در گالری به نمایش گذاشته نشود اما معتقدم که هر هنری را نباید در گالری به نمایش گذاشت.
این تغییر دادن فضا و فراتر رفتن از مرزهای گالری میتواند باعث شود که هنرمندان در انتخاب مدیاها آزادتر باشند، درباره این پروژه هم چنین بود؟
درباره این پروژه من به بچهها گفتم که نه از کانسپت خود چیزی به من بگویند نه درباره اجرای آن توضیحی بدهند. در واقع من هم مثل بازدید کننده وارد نمایشگاه شدم و هیچگونه خطی به آنها ندادم و میتوانم بگویم که حاصل کار این هنرمندان جوان در نهایت درخشان بود. در این پروژه از آن چیزی که انتظار داشتیم چیزهای بیشتری حاصل شد و موضوع مهم این بود که همه آن کارها پیام داشتند.
برنامه دیگری هم داشتید که کنسرت بود در رابطه با آن هم بگویید؟
این برنامه تصادفی بود، من با موسسه پژوهشی به نام "کودکان دنیا" کار میکنم که درباره تربیت انسانها فعالیت دارد، شیوهای که خیلی بهتر از روش آموزش و پروش بوده و انسانیتر از است و بچهها شجاع بار آمدهاند و از معلم ترسی ندارند. این بچههای خوب بزرگ شدهاند و معلمان مختلفی در شاخههای مختلف هنری داشتهاند. اطلاعات درست به آنها رسیده و میتوانند با یک اشاره به جایی که باید، برسند. من شش ماه با این بچهها کار کردم و فهمیدم چند نفر از آنها تمایلات موسیقی دارند، فکر کردم که اینها در یک گروه موسیقی می توانند علاوه بر موزیک، روی شعر و کار گروهی نیز تمرکز کنند. ما روزها کار کردیم و درباره چیزهایی که ما هر روز با آنها در ارتباط هستیم صحبت کردیم. آنها پس از این جلسات به دو عبارت "ارتباط و بی ارتباطی" رسیدند چون عقیده داشتند که در این شهر ما در عین اینکه با هم ارتباط داریم اما بیارتباط هستیم. این کانسپت اصلی آنها شد و بر اساس این موضوع شعر گفتند، موزیک ساختند، وکال انتخاب کردند و یکی از آنها روی ویدئوی گروه کار کرد. این تجربهای بود که بسیار خوشایند بود که گالری محسن به آنها فرصتی برای یک اجرای دو روزه در پلتفرم
داربست داد. به نظرم آنها بسیار خاص بودند و همه چیز در درون این گروه هشت نفره شکل گرفت.