سرویس تئاتر هنرآنلاین : بزرگان بسیاری در سراسر جهان بودهاند که هر یک نقشی مهم در نگاه، آموزش و ارائه به تئاتر را رقم زدهاند. موضوعاتی که پرداختن به هر کدام از آنها در ادامه مسیر این هنر بسیار اهمیت داشته است. با گذشت قرنها از آغاز فعالیت این هنر در سراسر جهان هنوز هم مسائل مهمی هستند که باید به آنها توجه داشت و پاسخهای درستی را برای آنها یافت. براین اساس متن سخنرانی "یوری آلشیتز" را در رابطه با تئاتر در قرن بیستم منتشر میکنیم.
درباره هنرمند:
"یوری آلشیتز"، دکترای فلسفه هنرهای زیبا، مدرس بازیگری، پژوهشگر در تحقیقات تئاتر کاربردی، کارگردان و نیز مدیر هنری انجمن اروپایی فرهنگ تئاتر است. او به خاطر روشهای فردی و مشخصاش در تحقیقات تئاتر عملی شهرت جهانی دارد. همچنین روشهایی جدید در تربیت بازیگر و نیز شیوههای نو کارگردانی را در تئوری و عمل و با تمرکز دائمی بر روی جنبه آموزشی به وجود آورده است.
آلشیتز متولد اودسای روسیه است. او تحصیلات خود را در رشته کارگردانی در دانشگاه دولتی فرهنگ و هنر مسکو در سالهای ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۳ ادامه داد. او شاگرد پروفسور مالکوفسکی یکی از ده شاگرد آخر استانیسلاوسکی که هنوز در قید حیات است بود و پس از آن نیز شاگرد پروفسور اولگ کودریاچوف بود. پس از به صحنه بردن نمایشهای متعدد در شهرهای مختلف روسیه، دوره دوم تحصیلات تئاتریاش را در آکادمی هنرهای نمایشی روسیه (گیتیس) تحت نظر پروفسور "میخائیل بوتکویچ" و پروفسور "آناتولی واسیلیِو" گذراند و بعدها نیز خود در همان جا مشغول به تدریس شد. در سال ۱۹۹۲ به برلین رفت و در آنجا تمرکزش را بر موضوع آموزش و خصوصاً آموزش مداوم بازیگران و کارگردانان حرفهای و در کنار آن گسترش روشهای نوین آموزش برای مدرسین بازیگری قرار داد. او در کنار کار پژوهشی، در موسسات و دانشگاههای مختلفی در سرتاسر جهان نیز تدریس کرده است. این هنرمند در سمینار انجمن اروپایی فرهنگ تئاتر سحنرانی در مورد تئاتر در قرن بیستم ارائه داده است که متن آن را اینجا می خوانید:
تئاتر مانند غول سرزمین "لیلیپوتها"
از من خواسته شده است تا درباره تئاتر در قرن ۲۱ صحبت کنم. اما پیشبینیهای مربوط به تئاتر همیشه پیچیده هستند. در واقع پیشبینی درباره تئاتر غیر ممکن است. چند پیشبینی درباره تئاتر قرن ۲۰ به یاد دارم و شک دارم که هیچ یک از آنها به واقعیت پیوسته باشند. من معتقدم که تئاتر همیشه بیش از آنچه در تصور ما بگنجد درباره خود میداند.
گاهی تلاش میکنم زاویهای را که تئاتر از آن به ما، زندگیهایمان، کنفرانسها، تدریسها و تولیداتمان نگاه میکند را تصور کن و بیشک نگاه طعنهآمیزش به تلاش ما در سردرآوردن از آینده. تئاتر همچون غولی که از بالا به "لیلیپوتها" (ت.م: اشاره به موجودات ریزجثه در سفرهای گالیور) نگاه میکند، به ما خیره میشود. چطور میتوان دست به پیشبینیهای ماجراجویانه درباره قرن ۲۱ زد، در حالیکه هنوز نمیتوانیم با اطمینان بگوییم قرن بیستم چه برایمان رقم زده است. قرن بیستم، قرن بسیار خوبی برای تئاتر بود. پیشرفتهای مهم، تغییرات بزرگ و اکتشافات.
شگفتآور است که در این کنفرانس چند نفر از همکارانمان به نام "استانیسلاوسکی" اشاره کردهاند. "استانیسلاوسکی" به عنوان یک دانشمند بارها تغییر عقیده داد. او هرگز سعی نکرد که برای همیشه به دیدگاهاش پایبند باشد. یافتههای "استانیسلاوسکی" جوان و دستاوردهای پایان عمرش، کاملاً متفاوتاند. اما افراد بر روی هرکدام از آنها که بیشتر درکش میکنند پافشاری میکنند و میگویند: "استانیسلاوسکی این است!" همانند بازیگران جوانی که در یک سمینار بازیگری شرکت میکنند و فکر میکنند دیگر میدانند که: "تئاتر این است، روش کار همین است" چیزی که در تضاد چشمگیری با دانش بسیار محدود ما در تئاتر قرار دارد.
اگر من تنها با دیدگاههای مشخصی از "استانیسلاوسکی" ارتباط برقرار کنم، تلاش خود را وقف قسمت بسیار کوچکی از تئاتر کردهام. تئاتر بسیار بزرگ است و تا زمانی که درک نکنیم که تئاتر اساساً چیست، صحبت کردن درباره آن بیهوده است. ما باید بپذیریم که در مقابل کوهی عظیم ایستادهایم که حتی هنوز شروع به پیمودن آن نیز نکردهایم.
در این کنفرانس در رومانی، صحبتمان با یکدیگر را با جمله اهل کجایید؟ شروع می کنیم. از آلمان، هندوستان، ایالات متحده آمریکا و… پاسخ به این سوال برای من مشکل است، چرا که با اینکه روس هستم و فرهنگم روسی است و در مسکو تحصیل کردهام، در هشت سال گذشته در کشورهای اروپایی مختلفی کار کردهام و خانوادهام در آلمان زندگی میکنند. بر این اساس برایم بسیار مشکل است بگویم که هستم، چرا که سوال اهل کجایید؟ ارتباط تنگاتنگی با سوال که هستید؟ دارد. آنگاه دیگر مسئله این نیست که در آلمان زندگی میکنم یا سوئد، بلکه فرهنگ و سنتهای تئاتری کشور زادگاهم مهم است. پرسشی ساده تبدیل به پرسشی بسیار جدی میشود: شما که هستید؟ از "شش شخصیت در جستجو نویسنده" اثر "پیراندلو" مثال میزنم. شخصیت پدر میپرسد: "تو کی هستی؟" کارگردان پاسخ میدهد: "من کارگردانم!" - "نه! میپرسم تو کی هستی؟" - "من بازیگرم!" و دوباره میپرسد: "تو کی هستی؟" این سوال اصلی است. صحبت ما بر سر جایگاه و شغل نیست، بلکه بر سر این است که شما به عنوان یک کارگردان، یک بازیگر و از همه بیشتر به عنوان یک هنرمند، چه کسی هستید؟
"من که هستم؟"، "تئاتر چیست؟" بدون این دو سوال بحث درباره تئاتر هیچ فایدهای ندارد. من فکر میکنم که ما به دفعات در زمانهای مختلف، خصوصاً در زمان بحرانهای شخصی با این دو سوال روبرو میشویم. زمانی که موفق هستیم، به خود زحمت پرسیدن این که تئاتر چیست و یا زیر سوال بردن اینکه ما در تئاتر که هستیم را به خود نمیدهیم. این سوال ما را هنگامی که تنها هستیم و با بحران روبروییم بیش از همه غافلگیر میکند. پس از آن چیزی نمیگذرد که سوال به شدت دردناک بعدی پیش میآید: "تئاتر من چه شکلی دارد؟"
اگر من بخواهم به این پرسش درباره اصلیتم از این دیدگاه پاسخ دهم، هیچ پاسخی ندارم. "اهل کجا هستم؟" میتوانم بگویم اهل روسیه هستم، از گیتیس آمدهام (آکادمی هنرهای نمایشی روسیه)، از فرهنگ روسیه. اما این را هم میدانم که از فرهنگ ژاپن، اروپا و مکزیک هم تاثیر گرفتهام.
ما میبایست توجه بیشتری به میراث فرهنگی و اصالت هنری خودمان داشته باشیم. من تمام عمرم را در جستجوی پاسخ به این سوال گذراندم که باور من درباره تئاتر چیست و در کدام دستهبندی میگنجد. معلم نیز میبایست در یک دستهبندی قرار گیرد. "استانیسلاوسکی" معلم من نبود، اما با این حال من گاه خود را شاگرد او میدانم.
من به شاگردانم صرفنظر از سنشان تمرینی که در ادامه خواهم گفت را توصیه میکنم. من عموماً با بازیگران حرفهای بین ۳۰ تا ۵۰ سال کار میکنم. توجه آنها را به شخصیت "کنستانتین ترپلِو" در صحنه اول "مرغ دریایی" چخوف جلب میکنم. او کمابیش با کلماتی دیگر میگوید: "این تئاتر من است. پرده، دکور و صحنه." من شاگردانم را تشویق میکنم که برداشت خودشان از تئاتر را ابراز کنند.
شروع به کار بیمعناست مگر اینکه ابتدا این سوال را مطرح کرده باشیم. من هرگز درباره پاسخ صحبت نمیکنم. تنها زمانی شاگردان آماده ادامه زندگی در تئاتر هستند که به این پرسش آگاه باشند. بعد از آن است که میتوان درباره تکنیکهای بازیگری، ساختار، ترکیببندی و تحلیل صحبت کرد. وظیفه معلم پیش از همه این است که به شاگردان کمک کند برداشت واقعی خود از تئاتر را به عنوان بازیگر، کارگردان و…ابراز کنند. من شیوه برخوردم را به دفعات تغییر دادهام. شاید برای همه عمرم به طول بیانجامد. از تمام استادانم که در رسیدن به این نقطه به من کمک کردهاند متشکرم. آنها هرگز تلاش نکردند به من بگویند که "این تئاتر است"، هرگز اصرار نکردند که چیزی تا ابد معتبر است، آنها به من کمک کردند که به ابعاد واقعی سوال اشراف داشته باشم. آنها پاسخهایشان را برای خود نگه داشتند. پاسخها هیچ نیرویی دربر ندارند. پرسشها زندگیهایمان را سامان میدهند. بدون پرسش، هیچ نیروی درکی برایمان باقی نمیماند.
وظیفه معلم در نظر من بهوجود آوردن پرسش در شاگرد است. این کار سادهای نیست، چرا که معلمان اغلب در جایگاه توضیح قرار میگیرند. قرار گرفتن در نقش مربی که نشان میدهد کار چگونه باید انجام شود بسیار ساده است. لازم به گفتن نیست که مربی نیز جایگاه بلندی ندارد. من از آن دسته از استادانم که در حین آموزش فضای هنری و اخلاقی خاصی را به وجود آوردند سپاسگزارم. صحبت درباره تکنیک و متد مهم است، اما بدون وجود فضای خاص غیر ممکن است. نمیتوانم به شاگردانم بگویم که با یکدیگر و یا با خودشان خوب باشند. تنها یک محیط منسجم و منحصر بهفرد، یک جو هنری به شاگردان و بازیگران اجازه میدهد که رشد کنند. باید هوای بهاری به وجود آورد تا گلها بشکفند. این آسان نیست. معلمان جایگاه ویژهای دارند. در روسیه، بالاترین جایگاه است. مسئله پول مطرح نیست. در آغاز در گیتیس (آکادمی هنرهای نمایشی روسیه) من ۴۰ روبل میگرفتم که حتی برای خریدن سیگار هم کافی نبود، اما من از داشتن افتخار تدریس به خود میبالیدم. مسئولیت و شغلی بسیار عالی است. در روسیه مرسوم است که شاگردان در طول زندگی مرتب به معلمانشان سر میزنند تا با آنها صحبت کنند و تجدید قوا نمایند. مانند درخت بزرگی است که در هر بهار برگهای جدیدی بر آن میروید. ریشهها نیروی زندگی را تامین میکنند. کندن این ریشهها غیرممکن است.
بر این اساس میتوانم خود را شاگرد استانیسلاوسکی بدانم. همانطور که شاگرد "پوشکین" و "داستایووسکی" هستم. من به این فرهنگ پیوند خوردهام، همانطور که همه ما به فرهنگهایمان پیوند خوردهایم. اگر بتوانم تمام شاگردانم را ترغیب کنم که از فرهنگ خود آگاه باشند، آنگاه آنها به یک مدرسه تئاتر میپیوندند و نه به یک متد. یک مدرسه. این یک راه ادامهدار است. دانستن اینکه من از مدرسهای آمدهام که تاریخ آن به ۲۰۰ سال پیش بازمیگردد و در آینده نیز ادامه خواهد داشت، به من برای تمام عمر انرژی میدهد. من افتخار میکنم که شاگردان موسسه تئاتر روسیه میگویند: "بله، من از این مدرسه هستم." در واقع، امروزه تقریباً تمام بازیگران، بازیگران بیخانمان هستند، عابران موقت.
حال مسئله اعتقادات شخصی افراد به میان میآید. اغلب به موفقیت اعتقاد دارند. اگر روشی موفق است، آنها به آن روش اعتقاد دارند. اما عکس آن باید درست باشد. امروز من موفق هستم، فردا تمام میشود. این زندگی عادی است. اما مسئله مربوط به اشتباهات ماست، نه مسئله روش غلط. اگر من بگویم ارتدوکس هستم و به این دین اعتقاد دارم، به همین روش زندگی میکنم. اگر فردا دینم را عوض کنم و مثلاً هندو یا مسلمان شوم و فردای آن روز بودیست شوم، چطور به من نگاه خواهند کرد؟ دینهای مختلفی وجود دارند و من تنها دین خودم را دارم. من درک نمیکنم که چطور افراد تنها به خاطر موفقیت از این شاخه به آن شاخه میپرند. موقعیت خطرناکی است. من از این دسته از شاگردان کلافه نمیشوم، زیرا به جایی تعلق ندارند. اگر با ریشه و اصل خود ارتباطی قوی نداشته باشند، همچنان از این شاخه به آن شاخه میپرند تا جایی که در نهایت دستاوردی نخواهند داشت. ما با دینهای متعدد مشکلی نداریم، به زبانهای مختلفی صحبت میکنیم، زبانهای تئاتری مختلف. من در طول کنفرانس به تعدادی از کارگاهها نیز سر زدهام که موضوع بحثشان را هم متوجه نشدهام. متوجه شدم که واژه انرژی برای تنش استفاده میشود و تمپو و ریتم ظاهراً یک معنا میدهد. دریافتم با وجود اینکه کلمه دانش مورد استفاده قرار میگیرد، مسئله مورد بحث اعتقاد است.
ما هنوز میبایست درباره زبانمان به توافق برسیم. ما در شرایط "بابِل" زندگی میکنیم. (ت.م: در عهد عتیق کتاب مقدس آمده است که به دلیل گمراهی بندگان، خدا زبان واحد مردم را به هفتاد زبان در بابل تبدیل کرد و از این رو مردم در صحبت کردن با یکدیگر گیج شدند.) هرچند، من ترجیح میدهم به افسانه بابل به عنوان مجازات خداوند نگاه نکنم، بلکه برعکس. آیا این فوقالعاده نیست که به زبانهای گوناگون صحبت کنیم و بخواهیم که برجی بلند بسازیم؟ این مردم هدفی داشتند. میخواستند برای رسیدن به خدا با هم یک برج بسازند. با نگاهی به خودمان، بدون داشتن زبان مشترک، بدون درک و اطمینان، راه شواری در پیش رو داریم. تنها یک راه وجود دارد و آن راهی است که ما در کنار هم آن را میپیماییم. چه تئاتر پکن و چه استانیسلاوسکی، تئاتر معاصر میتواند این راه با هم بپیماید. این روش، آن روش… من روش خودم را دارم اما ترجیح میدهم بگویم هیچ روشی ندارم، زیرا گفتن این که من روشی دارم به نظرم خستهکننده و حتی مبتذل است. یافتن هویت شخص به عنوان هنرمند بسیار مهمتر است. پس از آن ساختن بازیگر از یک هنرمند غیرضروری و زائد میشود. شاید حتی نخواهم بازیگر باشم، بلکه تنها یک هنرمند. اما بازیگر بودن بدون هنرمند بودن هیچ معنایی ندارد. باید با موقعیت نویسنده آغاز کرد. نویسندگی ارتباط تنگاتنگی با فردیت دارد که مسئولیت کار هنری را به دوش دارد. بر این اساس، تلاش میکنم به بازیگر و کارگردان به یک شیوه درس بدهم. تلاش میکنم جایگاه بازیگر را تا حد ممکن بالا ببرم. بازیگران بسیاری را میتوان روی صحنه دید، بازیگران خوب، اما هنرمندان روی صحنه کماند. برای من کار روی صحنه مانند دستگاه اشعه ایکس است که همه چیز را به وضوح نشان میدهد: این یک بازیگر است، اما تنها یک بازیگر، این یک هنرمند است، هنرمندی نه چندان بزرگ، اما هنرمند. شاید تکنیکش به طریقی کم باشد، اما چیزی از هنرمند بودنش کم نمیکند.
ما کار با شاگردانمان را با دیالوگ افلاطون آغاز میکنیم. در گفتگو با "یون"، اولین پرسش سقراط این است: "کجا بودی یون؟" یون پاسخ میدهد: "از فستیوال بازگشتهام". این موقعیتی بسیار مدرن است. سقراط شگفتزده از پذیرفته شدن هنر اجرای اشعار حماسی در رویدادهای رقابتی، از یون میپرسد:« "چه جایزهای برنده شدی؟" یون پاسخ میدهد: "جایزه اول" "پس امیدواریم همین موفقیت را در جشنواره بعدی آتن نیز داشته باشی." و یون پاسخ میدهد:"بله، با کمک خدا." این آغاز گفتگو است، ترجمانی واقعگرایانه از موقعیت امروز. کجا بودی؟ فستیوال. این زندگی ماست. از فستیوال به کنفرانس، از کنفرانس به فستیوال. زندگیهایمان در فضایی مابین جایزه اول و دوم اتفاق میافتد "با کمک خدا". این مرا به یاد گفتگویی میاندازد که دیروز درباره اولویتهای آموزشی داشتیم. اولویتهای علمی و معنوی در مقابل مهارت و تکنولوژی. یک هنرمند قطعاً باید استعداد داشته باشد و استعداد هدیه خداوند است. خدایان به ما میرسند یا نمیرسند و اگر آنها نتوانند روزی به ما سر بزنند، آنگاه چه خواهد شد؟ اینجاست که مسئله تکنیک مطرح میشود.
سخنرانی درباره تکنولوژی با عنوان "روح و قلب" شنیدم که به نظرم نشانه خوبی برای قرن ۲۱ آمد. همیشه فکر میکردم قضیه دقیقاً برعکس است. اما فکر میکنم جدا کردن این دو از هم کاملاً اشتباه است. اینها به یکدیگر تعلق دارند. اشتباه است که به دانشجویان بگوییم: "امروز میخواهیم بدنهایتان را پرورش دهیم و هفته آینده روی روحتان کار میکنیم." نمیتوان کودکی را برای سه سال اول تمرین فیزیکی داد و بعد در پنج سالگی با "پوشکین" و "گوته" پیش رفت. اینها به هم تعلق دارند.
در یونان باستان، رسم زیبایی وجود داشت. زن باردار با چیزهای زیبا محاصره میشد. برایش مجسمه، نقاشی و موسیقی میآوردند و امیدوار بودند که این زیبایی از چشم و گوش زن بگذرد تا به فرزندش برسد. نهایتاً میخواهم به مسئله دیگری بپردازم. دیدگاه رایجی وجود دارد که میگوید مدرسه و تئاتر دو چیز کاملاً مجزا هستند. معتقدم که نه تنها این نادرست است، بلکه این برخورد مشکل بزرگی را نیز پدیدار مینماید. هنگامی که درباره "استانیسلاوسکی" فکر میکنیم، بیشتر او را به عنوان یک معلم میبینیم. او یک بازیگر بود، کارگردان بود؛ گاه کارگردان خوبی بود و گاه نه. اما قطعاً یک معلم بود. تدریس او و روشش همواره در حال تغییر بود.
آن دسته از شاگردانش که مشهور شدند، به این نتیجه رسیدند که تمام آنچه برای موفقیت لازم است را میدانند. "استانیسلاوسکی" به تدریس به آنها ادامه داد، اما آنها از شاگردی مادامالعمر خسته شده بودند و او را مسخره میکردند. استادم که خود شاگرد "استانسیلاوسکی" بود میگفت که شاگردانش سربهسر او میگذاشتند. او به کار با جوانها ادامه میداد. پس از چهار یا پنج سال، با این باور که کارشان تمام شده است، میرفتند. اما خود او هرگز دست از جستجو برای یافتن روشهای جدید برنداشت.
استادم تعریف میکرد وقتی که "استانیسلاوسکی" پیر و مریض بود و نمیتوانست به تئاتر برود، دو یا سه بازیگر را به خانهاش فرامیخواند تا در آنجا تمرین کنند. هیچیک از بازیگران از این بابت هیجانزده نبودند. آنها قرعه کشی میکردند تا مشخص شود کدام یک از آنها باید برود. آنها در کوتاهترین زمان ممکن میرفتند و برمیگشتند. "ببخشید، باید برویم تا به تمرین برسیم. اما کمک بسیار خوبی بود!" چقدر تراژیک. در پایان عمرش هیچ شاگردی برایش باقی نمانده بود و دکترش دستور داده بود که ساعت ۹ شب بخوابد. او و همسرش لیلیان کنار نور شمع مینشستند و زمزمه میکردند: "ببین، اگر بازیگر پای چپش را آزاد کند و این را با صدایش ترکیب کند، این میتواند به او کمک کند." ... اینها نوشته شده است… این پایان یکی از بزرگترین معلمین قرن بیستم است و من از این بابت بسیار ناراحتم، اما احتمالاً این سرنوشت تمام آموزگاران است.
دو روز پیش وقتی یکی از همکارانم به من گفت که به عنوان بازیگر چیز زیادی به دست نیاورده است و به همین علت به تدریس روی آورده است، بسیار شگفتزده شدم. این موجب شد که از خودم بپرسم: "چرا معلم میشویم؟" چه خصوصیتی باعث میشود معلم شویم؟ کدام انرژی مرا به سوی تدریس پیش میبرد؟ سوال این است! من به شاگردانی نیاز دارم که با آنها صحبت کنم، در غیر این صورت بیمار میشوم. شاید تنهایی من باشد، شاید غریزه انسان برای انتقال دانش، برای فناناپذیر شدن مدرسهای بنا نهادن. چه نیرویی! وحشتناک و زیبا، بخشش، بخشش، بخشش.
دیشب خواب سالن بزرگی را میدیدم، در میان یک جنگل با در و پنجرههایی کاملاً باز و ما همه در میان آن نشسته بودیم. داخل سالن نور بسیار روشن و خیرهکنندهای بود و بیرون از سالن تاریک. فضای زیبایی بود و گویی سالن منتظر دانشجویان بود. با خودم فکر کردم اگر ما در این فضای زیبا و جدی حضور داشته باشیم، شاگردان به سوی ما خواهند آمد. اگر مدرسهای نور نداشته باشد، در و پنجره باز نداشته باشد، هیچ کس به سوی ما نخواهد آمد. امیدوارم هریک از ما بتوانیم چنین خانهای بسازیم و دانشجویان نیز در این کار به ما کمک کنند. تصویر من از قرن ۲۱ با این تصویر گره خورده است.
همچنین معتقدم که معلمان میبایست در تئاتر کار کنند. این در تئاترهای غرب چندان رایج نیست. تئاتر "آناتولی واسیلیِو" که در آن برای مدت زیادی مشغول به کار بودم، نام "مدرسه هنرهای نمایشی" را به خود گرفته بود. دو واژه بسیار مهم در این عنوان در کنار هم جمع شدهاند: "مدرسه" و "تئاتر". این رویای "استانیسلاوسکی" بود؛ همینطور رویای "گروتووسکی". به شما اطمینان میدهم که جمع شدن مدرسه و تئاتر در کنار هم رویای بسیاری از افراد تئاتری مهم در قرن بیستم بوده است. مدرسه قرار بوده است که در تئاتر باشد. این بهترین میانجی بین کارگردان و بازیگر است. بازیگران با معلمان بسیار راحتتر هستند. در موقعیت کلاس، بازیگران فرصت اشتباه کردن دارند، فرصتی که روی صحنه وجود ندارد. هیچ مرزی نباید بین مدرسه و تئاتر، تئاتر و مدرسه، معلم و کارگردان، تمرین و اجرا وجود داشته باشد. اگر ما در اتحاد این دو موفق شویم، مطمئنم که این اتحاد چهره تئاتر قرن ۲۱ را تغییر خواهد داد.
ترجمه: شیرین میرزانژاد (گروه تئاتر اگزیت)