سرویس تئاتر هنرآنلاین : محمدرضا علیاکبری بازیگر و کارشناس تئاتر به همراه سمانه زندینژاد پروژه چند ملیتی را زیر نظر گژگوژ ژوکوفسکی و با همراهی انیستو گروتفسکی لهستان در این کشور اجرا کردند، پروژهای که تجربیات ارزشمندی را برای این هنرمندان به ارمغان داشته است. محمدرضا علیاکبری در رابطه با این پروژه، اجرا و امکان اجرای آن در ایران با ارائه توضیحاتی به خبرنگار هنرآنلاین گفت: این پروژه از سوی پرفسور ژوکوفسکی به عنوان برنامهریز و با حمایت انیستو گروتفسکی شکل گرفت. فعالیت کاری من با تمرکز بر تئاتر لهستان است، در واقع همکاری با انیستو گروتوفسکی و شرکت دورههای آموزشی آنها.
او ادامه داد: سابقه آشنایم با این هنرمند به واسطه آشنایی با یکی از همکاران قدیمی او یعنی پروفسور پل آلین استاد دانشگاه ییل آمریکا است. آقای ژوکوفسکی در هفدهمین جشنواره بینالمللی تئاتر دانشگاهی کارگاه فشرده تکنیکهای بازیگری ATIS را با همکاری ماریا بودژیهویچ و ماسیِی ژاکژِوسکی در ایران برگزار کرده بود. او از بدو تاسیس انیستتو مدیریت آن را برعهده داشته و یکی از کارگردانان و پژوهشگران برجسته تئاتر گارجنیدزه است. در ایران آشنایی بیشتری با این کارگردان پیدا کردم. آقای ژوکوفسکی نمونه کارهای من و خانم زندینژاد را دیدند و در مورد این پروژه بینالمللی با ما صحبت کردند.
علیاکبری با اشاره به مراحل اجرایی این پروژه بیان کرد: ژوکوفسکی سهگانهای را در ذهن داشته، که دو قسمت آن تولید و اجرا شده است. این پروژه بینالمللی بخش سوم این سهگانه است که در دو فاز و به صورت کارگاهی تولید و اجرا شد. این هنرمند به صورت موضوعی کارگاههایی را برگزار میکند که بیشتر عنوان سمینار دارد تا کارگاه، زیرا با اینکه بخش عمدهای از آن به صورت عملی است اما پایه و اساس مطالعاتی و تحقیقاتی دارد.
او خاطرنشان کرد: ایده از سمت پروفسور ژوکوفسکی مطرح شد. کارهای تولید شده متد خاصی برای تولید دارند که خیلی جذاب است و تجربه جدیدی به شمار میرود. کاری که من و خانم زندینژاد انجام دادیم، دو اجرا در سالن انیستو گروتفسکی بود، ادامه این پروژه و اجرای آن در ایران، بستگی به شرایط دارد. تمایل زیادی از سوی آنها وجود دارد اما اینکه ما هم بتوانیم هماهنگ شویم و این مسیر را ادامه بدهیم هنوز مشخص نیست.
بازیگر نمایش "به مراسم مرگ داداش خوش آمدید" توضیح داد: اجرا آنجا شکل گرفت، بدون اینکه ما متریال اجرایی با خودمان ببریم. البته پیش زمینههایی مانند متن و خرده داستان وجود داشت اما تمام آنها در اجرا و مواجه با فضا تغییر کرد و به ایده دیگری رسید. نمایشنامه نوشته شدهای وجود نداشت که طبق آن کار کنیم. ساختمان انیستو گروتوفسکی در دهکدهای است که گروتوفسکی فعالیتهای تئاتریاش را در آنجا انجام میداد. فضایی که در آن کار میکردیم، ساختمانی متعلق به مزرعهداران بود. محلی که تمام ویژگیهایش حفظ شده و طبیعی است که در روند کلی کار ما تاثیر میگذاشت. سالن مانند سالنهای متعارف تئاتر نیست. فضایی خالی است که نیمکتهایی دارد تا تماشاگران را هر جا که میخواهید بنشانید. ما به دستور زبانی رسیدیم که از آن فضا مانند پرده، بخاری دیواری و... استفاده میکرد. این اتفاق با راهنمایی پروفسور ژوکوفسکی انجام و اجرا شد. سه بازیگر با ملیتهای مختلف ایرانی، اسپانیایی و رومانیایی که هرکدام اجرایی تک نفره داشتیم. این سه کار یک متدولوژِی خاص تولید داشت و آن توجه به مکان و فضا بود اما با سه متن و اجراگر مختلف.
علیاکبری در پاسخ به این سئوال که میتواند نگاهی تطبیقی نسبت به اجرای یک کار کارگاهی در ایران و لهستان ارائه دهد گفت: نمیتوان مقایسه انجام داد زیرا زمینه تئاتر و سابقه سنت تئاتر در لهستان با ایران قابل مقایسه نیست. جایگاه تئاتر در لهستان بسیار ویژه است، جایگاهی که نمیتوان در ایران و حتی بسیاری از کشورهای اروپایی مانند آن را مشاهده کرد. اگر بخواهیم خاستگاه کار کارگاهی در لهستان را در نظر بگیریم مانند آن است که بنایی ساخته شده و طبقه طبقه بالا رفته است را ارزیابی کنیم. در طبقهای از این بنا سنت کار کارگاهیشان شروع شده است. ما تا چه اندازه آن را داریم؟ به خصوص در بخشی از تاریخ تئاتر که در حق آن جفا شده و آن سنت کار کارگاه نمایش است. ارتباط نسل ما و نسل قبلتر از آن از بین رفته و اطلاعی از آنها نداریم. نمیتوانیم از جزئیات آن مطلع شویم که چه چیزهایی را تجربه میکردند.
او اضافه کرد: در لهستان همه چیز بر اساس یک سنت پیوسته است اما دوران ما از عدم پیوستگی رنج میبرد و دچار اشکال است. ضمن اینکه در ماهیت نگاه به تئاتر به عنوان پدیده هم فرقهای اساسی وجود دارد. مهمترین نکتهای که میخواهم به آن اشاره کنم آنست که تئاتر برای آنها مسئلهای جدی و حیاتی است. آنها کار به اینکه تئاتر برای مخاطبان و دولت مردانشان مسئلهای جدی است یا نه ندارند. به عنوان تولیدکننده، تئاتر برایشان پدیدهای بسیار مهم و غیرقابل شوخی است. اتفاقی غیر از آنچه مشخص شده در زمان کار و تمرین وجود ندارد. اگر 3 ساعت زمان برای تمرین و 5 دقیقه برای استراحت تعیین شده است، همان را اجرا میکنند، در صورتی که جز این باشد مورد بازخواست قرار میگیرید. من این روند را اخلاق تئاتری نام میگذارم که سنت آن را دارند و آن را وامدار کار بزرگانی مانند گرتوفسکی، استانیفسکی و... غیرهاند.
بازیگر نمایش "نسل آخر" با بیان دیگر ویژگی برجسته تئاتر لهستان اظهار کرد: موضوع مهم دیگر در کار گارگاهی پشتوانه علمی است. نکتهای که طی سالهای فعالیتام با هنرمندان دیگر کشورها داشتم آنست که نسبت به کاری که انجام میدهند به شدت آگاهی دارند و میتوانند در مورد کارشان حرف بزنند و تحلیل کنند. نشان بدهند پایه کارشان کجا و مقصدشان کجاست. این مسئله را به همان سنت تئاتری آنها ارجاع میدهم. توجه به این سنت یعنی مطالعه تاریخ، گفت و گو شفاهی با کسانی که متعلق به دوره تاریخیاند. این فضای گفت و گو برای ما وجود ندارد، به نظر میرسد در انجام آن ناتوانیم. این به آن معنا نیست که از یکدیگر تعریف کنیم، جایی هم باید همدیگر را نقد کنیم.
او در بخش پایانی سخنان خود عنوان کرد: شاید این روزها کمتر نمایشی بر صحنههای تئاترمان ببینید که هویت و سیمای متفاوتی نسبت بهم داشته باشند. کارهای مشابه زیاد است. این روند را در آثار کسانی که داعیه کار تجربی هم دارند میتوانید بینید. چه چیزی ما را متفاوت میکند؟ منشمان در زندگی و سلایق ما. به نظرم تاکید گذاشتن روی شیوههای تولید میتواند به ما کمک کند، هر هنرمند تئاتری باید بازنگری انجام بدهد و پای اخلاق حرفهای بایستیم.
گفتنی است؛ محمدرضا علیاکبری در راستای همکاری با پروفسور ژوکوفسکی و پروفسور آلین، کتابی با عنوان: "با گروتفسکی. تئاتر فقط یک فرم است" را نیز ترجمه کرده است. این کتاب مجموعه گفتارهایی از پیتر بروک درباره گروتفسکی است که توسط پروفسور ژوکوفسکی و پروفسور آلین گردآوری و ویراستاری شده و توسط نشر بیدگل منتشر شده است.