سرویس تئاتر هنرآنلاین: رویکردهای قراردادی و تمثیلی گاهی دردنیای نمایش کاربری کارگاهی هم دارند و برای تشخیص میزان قدرت تجسم و توانمندی ایجاد رابطه و درک موقعیت و نهایتأ به اجرا درآوردن و نشان دادن آن موقعیت و شرائط توسط بازیگران و آموزش دهندگان کارگاههای آموزشی به کار میروند. معمولأ در چنین شرائطی زیاد مهم نیست که موضوع تا چه حد قابل درک یا تأویل آمیز و تعبیردار باشد و فقط اجرای آن از اهمیت برخوردار است . درنمایش چمدان(1) به نویسندگی " کوبو آبه" و کارگردانی فرهاد آئیش، نویسنده چنین نگرشی دارد؛ او حین تمثیلی و انتزاعی کردن موضوع، آن را با هجو و هجویه و حتی با نگاهی کاریکاتوریک درآمیخته است. به علت یک سویه بودن نگرش "کوبو آبه"، این تمثیلی شدن و هجویه هرگز به تأویل زائی نمیانجامد و از حد یک نمایش تک پردهای کارگاهی "اتوود" گونه فراتر نمیرود؛ طراحی پرسوناژها، حرکات آنها ، دیالوگهایشان و کل موقعیت، همگی قراردادی، انتزاعی و فرضی از کار درآمدهاند و محتوای قابل توجهی ندارند؛ در کل فقط یک موقعیت پرسش زا شکل گرفته است؛ قبل از اجرای نمایش چمدان ( 1 ) توصیفهائی درباره لبخند تابلوی "مونالیزا"، از بلندگو وهمانند یک "نریشن" پخش میشود که اساسأ بیربط ، تحمیل شده و اضافی است و اجرا را از حالت نمایشوارگیاش خارج کرده و به آن حالتی " واریتهوار" داده است .
بازیها هم به تناسب قراردادی بودن متن، قراردادی و بر اساس ابتکار شخصی شکل گرفته است. نمایش چمدان (1) به نویسندگی " کوبو آبه " و کارگردانی فرهاد آئیش که یک کمدی تمثیلی و انتزاعی نسبتأ هجوآمیز و همزمان "قراردادی" به شمار میرود، اساسأ به دلیل انتزاعی بودنش ربطی به نمایش چمدان ( 2 ) ندارد وعملأ ضد نمایش دوم از کار درآمده و در کل کسل کننده و ملالآور است.
نمایش دوم هم تحت عنوان "چمدان " (2) اجرا میشود و به نویسندگی و کارگردانی فرهاد آئیش است. این اجرا از لحاظ طراحی صحنه، میزانسن دهی و حتی نوع پرسوناژها و شیوه واردکردنشان به صحنه و قرار گرفتنشان در موقعیتهای مرتبط و توجه به خصوصیات روحی و بیثباتی شخصیت آنها به طورنسبی حائز اهمیت است و از نظر موضوعی به موقعیتی ایستگاهی اشاره دارد که در آن عدهای که عملأ تمثیلی از جامعه ایران به شمار میروند، خرده فرهنگها و نیز فرهنگ کلی مردم را به نمایش میگذارند. در این نمایش دوم با آشکارسازی تناقضات، پارادوکسها و غیرقابل پیش بینی بودن مردمی که بر اساس آرزوهای معمولی و اخلاقیات گوناگون و متناقض زندگی میکنند، سعی شده به یک "کمدی انتقادی - اجتماعی" نسبتأ واقعگرایانه شکل داده شود.این تناقضات دردیالوگها نشان داده شده است: " ما مردمی نامردیم، پستیم."، "ما مردمی بیتربیتیم، بیفرهنگیم ."، " ما بیپدر و مادریم"، "دزد و دروغگوئیم "، "مریض و بیشرفیم "، " دوستت دارم کثافت " و ....
تماشاگردر تناقض با این دیالوگها و به تناسب غیر قابل پیش بینی بودن و بیثباتی شخصیت پرسوناژها با دیالوگهای دیگری هم روبه روست : " ما مردم چه قدر با احساسیم ، با غیرتیم . " ، " ما مردم جنسمان پاکه ، عین آئینه ، بی ریا ، مهمون نواز " و ...
همه دیالوگها عملأ در یک موقعیت و به تناسب متلون المزاج بودن پرسوناژها به کار گرفته شدهاند که با موقعیتها و حوادث متناقض اجرا همخوانی پیدا کردهاند. "فرهاد آئیش" سعی داشته با توسل به ازدواج یک زوج جوان و سپس با تأکید بر توالی تناقضاتی دیگر و وارد کردن پرسوناژ "ویلون زن" به موقعیتهای متناقض مورد نظر فوق حالتی "داستان واره" بدهد . نمایش "چمدان " (2) در نشان دادن هرج و مرج فکری، حسی و ذهنی پرسوناژهائی که تمثیلی از مردم اند، به طور نسبی موفق است و تماشاگران را هم تا آخر میخنداند و با خود همراه میکند؛ در این رابطه ، بازی بسیار خوب بازیگران _ از جمله بازی جالب خود فرهاد آئیش - و میزانسندهیهای مناسب به اجرا مقبولیت نمایشی نسبی داده است. کاربری نور به تناسب موقعیتها، فضاها و نیز با توجه به دوگانگی های پی در پی روحی و روانی پرسوناژها هوشمندانه وهنرمندانه است.نوع استفاده از موسیقی ایرانی در نمایش دوم چندان کمکی به تعمیق و تشدید مضمون نکرده وفقط عنصری "پس زمینه ای" شده است .
نمایش کمیک دوم به نویسندگی و کارگردانی فرهاد آئیش به علت رویکرد نسبتأ واقع گرایانهاش هیچ تشابه و تناسبی با نمایش اول ندارد و در تضاد و تقابل با آن است. اگر کارگردان فقط به نمایش دوم اکتفا میکرد، ناهماهنگی و کسل گونگی نمایش اول تا حدی به کلیت اجرای هر دو نمایش تسری نمییافت و در حس و حال و ذهنیتهای تماشاگران دوگانگی نسبی ایجاد نمیشد.
استفاده از تصاویر انیمیشن و کاریکاتوریک ویدیو پروجکشن بر دیوار جنبی سالن که در آن برای توصیف و توجیه وسیله و واژه "چمدان" ، مضمون سازی و تاریخ سازی کمیک شده ، اضافی و بیربط با مدیوم تئاتر است و به رغم خنداندن تماشاگران عملأ از لحاظ ساختاری سبب گسیختگی و چند گانگی و "چند جنسه شدن" نمایش شده است .
نمایش دوم به نویسندگی و کارگردانی فرهاد آئیش ( که خودش هم در آن بازی میکند )، گرچه همانند نمایش اول تمثیلی شده، اما هرگز حالت انتزاعی پیدا نکرده است و تأویل دار و حتی تطبیقی است ، ضمنأ به گونهای شاخص، وضعیت روحی، روانی و ذهنی پرسوناژهای تمثیل شده از مردم جامعه را در کلیت خود به صورت یک "ارکستراسیون نامنظم و ناموزون کمیک" نشان میدهد. به همین رویکردی آسیب شناسانه به طور ضمنی در این اجرا لحاظ شده و آن را گیرا و دراماتیک کرده است.
حسن پارسائی