سرویس تئاتر هنرآنلاین: سم شپارد آمریکایی نیز همچون دیگر نویسندگان این کشور گارد بسته نسبت به سرمایه‌داری دارد چون از نزدیک این وضعیت را لمس کرده و به کاستی‌های آن آگاه است و از آنجا که نویسنده همواره منتقد و مخالف است چون وضعیت دراماتیک با بر هم ریختن تعادل شکل می‌گیرد، به نقد این وضعیت می‌پردازد. هدف شپارد پرداختن به یک خانواده آمریکایی که در تحقق‌ رویای ‌آمریکایی به بن بست رسیده است و حالا دست و پا می‌زند که مادر در اروپا و پدر در مکزیک زندگی دوباره‌ای را سروسامان دهند که البته این مهم هرگز محقق نخواهد شد!

رویای آمریکایی که چرخه بی‌رحم اقتصادی را برای چپاول ثروت بیشتر تعریف می‌کند، گاهی نیز برخی از آدم‌هایش از رسیدن به قله‌ها بازمی‌مانند با آنکه چنین قله‌هایی در رویکرد مادی قابل پیش‌بینی است اما در این چرخه برخی پلکانی برای صعود اقلیت قدرتمند می‌شوند و گاهی نیز در این چرخ‌دنده‌های بی‌رحم اقتصادی به دلیل نبودن حمایت‌های لازم و قابل پیش‌بینی کاملا له و لورده می‌شوند! بازی خطرناکی است و سم شپارد نیز در "نفرین طبقه گرسنه همچون گذشتگان درام‌نویسی آمریکایی به بخشی از این سقوط تراژیک می‌پردازد که پیش از اینها نیز یوجین اونیل در "گوریل پشمالو" و آرتور میلر "در مرگ فروشنده" با چنین موضع تندی در برابر سرمایه‌داری قد علم کرده‌اند.

در "نفرین طبقه گرسنه" پدر به بیابان و کویر زده تا سری به زمینی بزند که به او انداخته‌اند و انگار نمی‌شود در آنجا هیچ کشت و کاری را انجام داد. او برمی‌گردد فقط با کنگرهای وحشی که شاید چند شکم این خانواده را سیر نگه دارد. مادر هم می‌خواهد خانه را بفروشد و با بچه‌هایش به اروپا فرار کند. بی‌آنکه بداند مرد هم برای دادن بدهی‌هایش این خانه را به دارنده یک کلوب فروخته تا قرض‌هایش را بدهد و بعد هم از دست برخی دیگر از طلبکارها به مکزیک بگریزد. پسر نمی‌خواهد از اینجا برود و دارد دری را تعمیر می‌کند که پدر درب و داغونش کرده و به گوسفند کرم خورده می‌رسد که بشود همچنان زندگی کنند. دختر اما درس می‌خواند و او هم دلش وابسته اینجاست اما نمی‌داند چه کند و از دست مادرش عصبانی است. وکیل مادر می‌آید و دنبال کار و بارش می‌رود. دختر اما متوجه فروش زمین می‌شود و با اسب و تفنگ به کلوب حمله‌ور می‌شود و آنجا را ویران می کند و به پاسگاه برده می‌شود. پسر می‌خواهد پول زمین را از مرد کلوب‌دار بگیرد. او هم می‌رود با سروکله خونی برمی‌گردد. پدر مست و خراب است و نمی‌داند در این ویرانه چه کند. مادر هم رویای اروپایش را از دست داده اما دختر آزاد می‌شود و حالا وامانده که بعد از این چه باید کرد؟!

این خانواده متلاشی است هم به لحاظ مادی و هم روابط عاطفی و این گونه است که هیچ امیدی نیست برای برپاکردن دوباره آنها. در این نمایش فقر و قهقهرای اقتصادی عامل اصلی بر هم ریختن روابط عاطفی و خانوادگی است و این نمونه‌ای مثالی برای اضمحلال بخشی از جامعه آمریکایی است که در آن اختلاف طبقاتی امری عادی و تعریف شده است. در آنجا سیاست اقتصادی چنین مبنایی دارد که هر کسی به فراخور حالش و با هر تمهید و ترفندی می‌تواند سرمایه‌دار شود و در این مسیر چندان مهم نیست که دیگرانی هم هستند و از پس چنین قدرت یافتنی برنخواهند آمد و نتیجه فقر شدید و اختلاف طبقاتی است.

فرامرز رمضانیان در این نمایش به سطح توجه می‌کند و برای همین، طور دیگری متن سم شپارد را سمت و سو می‌دهد. از یک سو تاکیدش در چیدمان و طراحی صحنه مینی‌مالیسمی است و از سوی دیگر در بازی‌ها توجه‌اش به مدل بازی‌های ذهنی و اغراق شده است که اصطلاحا اکسپرسیونیستی خوانده می‌شود. شاید بی‌توجهی به رئالسیم بزرگترین اشکال این اجرا باشد در حالی که در فضایی رئالیستی و حتی ناتورئالیستی می‌شد جذابیت‌های بهتری به اجرا و شخصیت‌ها بخشید. در حال حاضر اغراق‌ها ما را بیشتر از نمود عینی عصبانیت عصبانی می‌کند و این نمی‌تواند کنشی به قاعده برای درک نابرابری‌های اجتماعی باشد. یعنی ما به تئاتر نمی‌رویم که فقط عصبانی بشویم بلکه می‌رویم که متاثر از فضای آن بشویم و این تاثیر بیشتر می‌تواند ابعاد متفکرانه بیابد به این دلیل که می‌خواهیم شقاوت ایجاد گسست طبقاتی بین مردم یک جامعۀ بزرگ را که هیولاوار در حال رشد کردن است، درک کنیم! این درکی محزون و تراژیک است چون تماشای درد طبقاتی چندان هم قابل تحمل نیست وگرنه القای عصبانیت مردمان ستمکش حس و حال خوشایندی برای رودررویی با چنین متنی نخواهد بود.

اینکه در یک مستطیل همه چیز خلاصه شود به یخچال و رختخواب شاید به لحاظ تصویری جوابگوی خیلی چیزها باشد اما انگار این مینی‌مالیسم و جزیی‌نگری باید که در بستر رئالیستی شکل می‌گرفت. بازی‌ها در نسبت‌های واقع‌گرایانه می‌توانست به باورپذیری قابل درکی منجر شود. الان به جز پسر و دختر انگار بقیه نقش‌های اصلی نمی‌تواند به باوری درست منجر شوند چون فاصله سنی دارند با آنچه بازی می‌کنند. حتی وکیل هم چنین نمی‌نماید که یک مرد مجرب و کارکشته باشد که بتواند با دوز و کلک خود را بر دیگران تحمیل کند و به کلاهبرداری ضمن وکالت مشغول باشد. اینها در شمایل ظاهری مشهود نیست و در رفتارها و نشانه‌های بازیگری نیز نمود عینی نمی‌یابد. می‌ماند مرد کلوب‌دار که ظاهرش چنین می‌نماید اما بازی‌اش دلچسب نیست و پلیس جوان که می‌خواهد تاثیر بگذار که نمی‌تواند با آنکه طراحی جانانه‌ای برای بازی‌اش انجام شده است که او را در حال هورت کشیدن نوشابه نشان می‌دهند.

رضا آشفته

گزارش تصویری مرتبط