سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: علی باباچاهی متولد ۲۰ آبان ۱۳۲۱ است در شهرستان کنگان استان بوشهر. از این شاعر معاصر مجموعه شعرهای بسیاری منتشر شده. از آن جمله است: "در بیتکیهگاهی" (۱۳۴۶)، "جهان و روشناییهای غمناک" (۱۳۴۹)، "از نسل آفتاب" (۱۳۵۳)، "صدای شن" (۱۳۵۶)، "از خاکمان آفتاب برمیآید" (۱۳۶۰)، "آوای دریامردان" (۱۳۶۸)، "منزلهای دریا بینشان است"(۱۳۷۶)، "نمنم بارانم" (۱۳۷۵)، "عقل عذابم میدهد" (۱۳۷۹)، "قیافهام که خیلی مشکوک است" (1381)، "رفتهبودم به صید نهنگ" (۱۳۸۲)، "پیکاسو در آبهای خلیج فارس"(۱۳۸۸)، "فقط از پریان دریایی زخم زبان نمیخورد" (۱۳۸۸)، "هوش و حواس گل شببو برای من کافیست"(۱۳۹۱)، "گل باران هزار روزه"(۱۳۹۰)، "اینکشتی پراسرار"(۱۳۹۳).
از او در حوزه نقد و بررسی نیز چند کتاب از جمله "گزارههای منفرد" (بررسی انتقادی شعر امروز ایران در سه جلد)، "سه دهه شاعران حرفهای" و "گزارههای پیوست" منتشر شده است.
در این گفتوگو باباچاهی در باب وضعیت شعر امروز ایران سخن گفته است...
جناب باباچاهی درباره شعر امروز ایران چطور فکر می کنید؟ آیا شرایط امروز شعرمان را رخوت زده ارزیابی میکنید، یا نه؛ پویا؟
در اینکه بتوانم این رای را صادر کنم که شعر امروز ما پویاست یا ایستا نمیتوانم صریح نظر بدهم اما باید بگویم تاریخ متوقف نشده است... تاریخ به معنای زندگی... زندگی جریان دارد، حیات هست وانرژی خورشیدی به پایان نرسیده وصور اصرافیل هم دمیده نشده، پس من نمیتوانم بگویم آینده شعر ما یا افق شعر ما تهی از شعر خوب و پویاست... همیشه امروزِ مشخص وجود داشته، و در این "امروز"ها این سوالها هم مطرح بوده است...
یادم میآید دکتر مصطفی رحیمی ، وقتی فروغ فرخزاد داشت بهترین شعرهایش را مینوشت و شکوفا می شد -حوالی سال 40- ایشان اظهار نظر میکرد که ما در رکود و بحران شعر قرار داریم. خب او فرد متفکری بود، اما زمان غیر این را ثابت کرد، پس ممکن است پیش بینیها غلط از آب در بیاید، و به همین دلیل هم با قطعیت نمیتوان به هیچ چیز جواب داد. ولی اگر اشتباه نکنم باید بگویم فضای کلی شعر امروز ایران، فضایی سرزنده و پویا نیست، نه به این معنی که شاعران شعر خوب نمینویسند، شاید من نخواندهام. اگر مثلا بخواهیم آسیب شناسی کنیم این "امروز" را که هم منحصر به فرد هست و هم نیست، باید گفت که شعر امروز، از یکجا آسیب میبیند و آن این است که بیشتر جوانها در حال جریان سازی و مکتب سازی هستند... آن هم به نام خودشان. به جای اینکه غرق در خودشان باشند و بنویسند، به فکر اسم و مکتب سازی هستند.
چندی پیش در جایی بودم که آقایی سخنرانی میکردند و داشتند برای سال آینده، آینده نگری میکردند و حرفش در مورد شعرهایی بود که خودش سروده بود. من پرسیدم چرا می گویید در سال 1395 این اتفاق میافتد؟ و او گفت که به این دلیل که خودش آن شعرها را سروده است. و خب من گفتم که او باید به یک روانپزشک حاذق مراجعه کند. این را نمیخواستم بگویم، اما مجبور شدم. او می خواست زودتر برود و پرچمی در سال 95 بکوبد و آن زمین را به نام خودش ثبت کند.
این اندیشه و ایدئولوژی را فراگیر می دانید؟
فراگیر به معنی اپیدمی، نه ولی زیاد دیدم و همچنان میبینم چنین مواردی را. اما یک آسیب دیگر این است که نسبت به کارهای هم حساسیتمان را از دست دادهایم... نسبت به آثاری که چاپ میکنیم. در زمان ما وقتی میگفتند بهمانی کتابی چاپ کرده ما هر طور شده میرفتیم و آن کتاب را پیدا میکردیم، و زیر و بمش را در میآوردیم. من با یک نقاش که راه میروم میگویم باید خودم را برسانم به او و سطح دانش او که چیزی کم نداشته باشم. ولی الان اینگونه نیست. خوشبختانه بخشی از نسل ما مقالاتی نوشتند که حرفهای قبلی شان را نقض کردند. نسل جوان هم آثار تئوریک فلاسفه جدید را به خوبی خواندهاند و این خیلی خوب است. اما خب خلأهایی هم هست. مثلا شخصی که ادعای شاعری میکند میگوید من توللی [فریدون] نخواندهام و نمیخوانم هم، چون اصلا شاعر مهمی نیست. اینها ایدههای خطرناکی است. یعنی عبور نکردند از جمعیت، اما میخواهند از جمعیت حرف بزنند. یکی از آسیبهای دیگر این است که روح مسلط بر فضا، روح هنری نیست. کار هنری انجام میشود ولی فعالیتهای هنری باید با شعف انجام شود. جوانها، جوانی نمیکنند... سرزنده نیستند... کتاب میخوانند؛ کتابهای خوب هم میخوانند ولی همیشه و لزوما این کار منجر به خلق و تولید یک اثر ادبی نمیشود...
شما میفرمایید یک خلأ هست. این خلأ چیست؟
در زمان جوانی خودمان از یک سرمستی تعریف نشده برخوردار بودیم... یک سرمستی که موجد نوعی اعتراض بود در ما... البته اعتراضی از جنس شعر؛ مثل کاری که نیما کرد... امیدوارم من اشتباه کنم و احتمالش هم زیاد است اما من فکر میکنم امروز آن سرمستی و سر زندگی وجود ندارد... بچههای ما بیشتر منطقی هستند تا اینکه تابع منطق شعر باشند، و این نوعی فقدان عاشقیت است... و البته فقدان یک جور تجمع خصوصی پر جنب و جوشِ ادبی و فعال . الان کافه نشینیها متداول شده ولی من درگیر کافههای نوستالژیک زمان خودم هستم. فکر نمیکنم آن شعرخوانیهای ضروری برآمده از وضعیت زمان ما الان موضوعیت داشته باشد. الان بیشتر بحث میکنند. من وقتی دانشجو بودم میدیدم در خیابان شعر اخوان میخوانند . در اتوبوس های دو طبقه شعر می خواندیم... سنت شعرخوانی جوشان تقلیل پیدا کرده و این خطرناک است... فقط در خلوت شعرمینویسیم.
مجتبا هوشیار محبوب