سرویس تئاتر هنرآنلاین: "مراسم قطع دست در اسپوکن" یکی از خشنترین متونی است که مارتین مکدونا مثل بقیه متنهایش نوشته است و بنابراین فضای خشونت باید در این اجرا مشهود میبود و اگر به دلیل فراز گرفتن کمدی، خشونت کمرنگ میشود یعنی مسیر اجرا به درستی طی طریق نشده است. شاید خشونت باعث پراکندگی و کمدی باعث جذب مخاطب شود و این دلیلی است که در پایتخت ایران یک متن را از مسیر درستش بازمیدارد.
مراسم قطع کردن دست در یک هتل معمولی و ارزان قیمت میگذارد. یک مرد با یک دست (فرزین صابونی) اسلحه در دست گرفته و وقتی صدای زوزهای در کمدی دیواری عصابش را برهم میریزد، با شلیک گلولهای صدا را خفه میکند. انگار که کسی را در آنجا کشته باشد. بعد مرد متصدی پذیرش (مجتبی رجبی) میآید که سر از کار این مرد تازه وارد در بیاورد که چرا باید صدای گلوله از اتاقش بیرون رفته باشد؟! هر دو جدل ملایمی دارند و در واقع متصدی پذیرش به نتیجه نمیرسد و آنجا را ترک میکند. سپس دختری به نام مرلین (الهه افشاری) سراسیمه میآید. او با خود یک دست سیاه آورده است. انگار اینها معاملهای کردهاند که به ازای آوردن یک دست 500 دلار دریافت کنند. مرد آن پسر جوان را که توبی (امیرحسین طاهری) نام دارد، از کمد بیرون میآورد. گلوله از بیخ سرش گذشته و همین باعث شده مثل مردهای سکوت کند. مرد متوجه شده که این دست سیاه به او تعلق ندارد و باید دست خودش را برایش بیاورند. او انگار پس از 27 سال که در کودکی دستش را یک گروه بیابانی و خشن زیر قطار قطع کردهاند، باید آن دست را بیابد. بستر و کدها و نشانهها هیچکدام ملایم و تلطیف شده نیست مگر دیالوگهایی که طعنهآمیز و به ظاهر گاهی شادیآور و طنز میشود. فضایی که در آن همه چیز توام با دلهره و هراس است و طنز میتواند نوعی رفتار تلطیف شده در آنجا باشد و ای کاش درجه آن پایین نگه داشته میشد که طنز منجر به کمدی جلف نمیشد و این قاه قاه خندیدن تماشاگر شیرازه کار را از هم میپاشد. یعنی نباید وجه کمدی و خنده بر وجه خشونت و بیرحمی غالب میشد؛ در این چیزگی بافت اصلی متن خدشهدار میشود و مفهوم مدنظر مکدونا آن طور که باید و شاید القاگر اتفاق بایسته نیست. ما نمیرویم مراسم قطع کردن دست ببینیم که فقط بخندیم. میرویم آن را ببینیم که متاثر از خشونت و شقاوت ضد انسانیاش بشویم و کمدی چاشنیاش میشود که این فضای تلطیف شده ما را بیشتر متوجه رویدادها گرداند. به نوعی کمدی نیاز آن است اما این کمدی نباید از نوع بازاری و جلف باشد! این دو تا زمین تا آسمان با هم فرق دارند. یعنی مفاهیم بهتر در وجود ما تهنشین شود و این خود عاملی برای درمان ما نسبت به پیامدهای خشونت است. تئاتر هم همواره این حس درمانی، القاگری و تاثیرگذاری را با خود داشته است و اگر روند کار با فضاسازی درست همراه نشود، این مسیر درمانی و القاگری نیز به درستی طی طریق نخواهد شد.
وقتی مرد متقاعد نمیشود توبی و مرلین را به شوفاژ میبندد و شمعی را روی پیت بنزین میگذارد که بعد از چهل دقیقه به بنزین شعله خواهد رسید و اینجا را منفجر و ویران خواهد کرد. این غایت بیرحمی است که مرد میرود دست خودش را از خانۀ این دو که به شغل علف فروشی (مواد توهم زا) مشغولند، بیابد. با بیرون رفتن این مرد، پسر و دختر تلاش خود را آغاز میکنند برای نجات یافتن از مهلکه. آنها کفشهایشان را به سوی شمع پرتاب میکند و متاسفانه به هدف نمیخورد. بعد به کمک همدیگر چمدانی را از زیر تخت بیرون میآورند که در آن پر از دستهای بریده است! این ترس را تشدید میکند و بعد آنها را به طرف شمع میخواهند پرتاب کنند که باز هم شمع خاموش نمیشود! حتی مروین (همان مرد پذیرش) میآید و سر به سر اینها میگذارد. ابتدا شمع را خاموش میکند و بعد میخواهد آن را روشن کند چون میپندارد این پسر برایش اسید نیاورده در حالی که پولش را گرفته و فرار کرده است. پسر هم هر چه در جیب دارد به او میدهد که دلش را به دست آورد. دختر هم شوخی میکند که مروین خام شود و بعد میرود که به پلیس زنگ بزند. همچنین در این فاصله مادر مرد یکدست زنگ زده که از روی درخت افتاده و چند جای بدنش زخمی شده و صورتش خونی است! یکدفعه تلفن قطع میشود و انگار که مرده باشد و به هر حال دلش نمیخواهد پای پلیس و آمبولانس به دلیل بودن چیزی در خانهاش باز بشود! اما مرد یکدست میرسد و این دو را تهدید میکند که چرا این دستها را ریختهاند؟ چرا شمع را خاموش کردهاند و چرا...؟ حتی مرد پذیرش هم به آنجا میآید و خبرچینی میکند که این پسر باعث فوت مادرش شده است. اما مرد یکدست زنگ میزند و با مادرش بحث میکند. او متوجه میشود به دلیل بودن مجلهای نخواسته آمبولانس به خانهاش برود و همچنین سرش داد میزند... اما توبی را وامیدارد که به مادرش بگوید دوستش نیست چون او نژادپرست است و دوست ندارد با یک کاکاسیاه دوستی کند. بالاخره پسر و دختر به دلیل هواداری کردن از او رها میشوند.
در این نمایش رئالیسم در روابط و شخصیتپردازیها موج میزند در حالی که باید به نوعی این رئالیسم به جهت ترس و دلهرۀ حاکم بر فضا شکسته میشد و نوعی فراواقعگرایی در آن موج میزد. این هم از آن نشانههای بارز کارگردانی است که در توجه به عنصر فضا میتوانست مخاطب را بیشتر درگیر با وضعیت گرداند. به همین دلیل هم در نمایش شاهد عناصر واقعی در چیدمان صحنه هستیم و یک اتاق در هتل بازنمایی شده است.
بخشی عمدهای از بازی فرزین صابونی در نقش مرد یکدست قابل توجه است و او میتواند خشونت صحنه را القا کند. مدل سبیل نعل اسبی، یکدست بودنش، جنس صدای خشدار و پخته، نوع نگاههای بیرحم و دل و جراتش در انجام کارهای شقاوت برانگیز دست در دست هم میدهد سطح بازیاش را بهتر نمایان میسازد. اگر دیگران هم با این جنس بازی همسو میشدند اتفاق بهتری در صحنه نمود مییافت. ای کاش امیر حسین طاهری و الهه افشاری نیز میتوانستند در ایجاد ترس و دلهره موفق بازی کنند چون قرار نیست وجه کمدی چیره شود و اینان مسیر را معکوس رفتهاند و نتیجه ایجاد یک فضای بالنده و موثر نخواهد بود. جنون بازی مجتبی رجبی درست و بالنده است اما در نیمه دوم بازی باید که دلهره بر او غالب شود و از ترس قالب تهی کند که چنین نمیشود و این نیمه دوم بازیاش به آن نیمه اول ضربه میزند. اینها نکاتی است که باید کارگردان در بالانس بازیها دخالت میکرد و هدایتگر همین نکات ریزی است که در کل تاثیرات بازیها را بر مخاطبان به شکل بارزی عینی خواهد ساخت که نشده است!!
رضا آشفته