سرویس تجسمی هنرآنلاین: فریده لاشایی هنرمندی است که بیشتر به عنوان نقاش یا در مرحله بعد مترجم شناخته می‌شود، کمتر کسی شاید با ابعاد دیگر کار این هنرمند معاصر آشنایی داشته باشد، هنرمندی که تنها به یک هنر بسنده نکرد، او نقاشی می‏‌کرد در حالی که شاعر بود و تئاتر را بسیار دوست داشت. حجم می‎ساخت روی شیشه کار می‏‌کرد و در سال‌های پایان عمرش به ساخت ویدئوآرت روی آورده بود. فریده لاشایی به بیشترین معنا معاصر بود زیرا از استفاده ابزار معاصری مانند ویدئو ترسی نداشت. موزه ‎هنرهای معاصر در ماه‎های گذشته میزبان نمایشگاه بزرگی از آثار فریده لاشایی درمدیاهای مختلف با عنوان ˝در جستجوی گمشده˝ بود که بخش قابل توجهی از آن به ویدئو اختصاص داشت.

بهنام کامرانی نقاش، پژوهشگر و مدرس هنر درباره فریده لاشایی و جنبه ویدئوآرتیست بودن او به خبرنگار تجسمی هنرآنلاین گفت: اگر به تاریخچه ویدئو در ایران رجوع کنیم خواهیم دید که بیشتر هنرمندان نقاش هستند که آثار پیشرو ویدئو را می‌سازند. دلیل چنین رویکردی از سوی نقاشان می‌تواند توجه به رسانه‌های جدید و میل به دیگرگونه دیده شدن آثارشان باشد. در سال‎های گذشته زنده‌یاد لاشایی از معدود هنرمندان نسل خودشان بودند که اجازه آزمایشگری را به خود می‎دادند. به خاطر دارم که او یک بار به من می‎گفت "شاید کار من در ویدئو خیلی خوب نباشد اما دوست دارم تجربه کنم و نوآوری داشته باشم." بسیاری از استادان دیگر هنر ما هستند که آزمایشگری کرده‎اند اما به دلیل نداشتند شمّ خاص، در این کار موفق نبودند.

وی رشد آثار فریده لاشایی درزمینه ویدئو را پله پله دانسته و افزود: او برای تدوین و موشن تصاویر خود از دوستانش که به این کارها آشنایی داشتند کمک می‌‏گرفت اما این موضوع به هیچ عنوان اهمیتی ندارد زیرا مهم این است که ایده‏‌های او پله پله به جلو رفته است و آثارش به لحاظ نوآوری بسیار ارزشمند هستند. خانم لاشایی کارهایی را با استفاده از مدیوم نقاشی و البته با فرار از جمود نقاشی، خلق می‏‌کرد. این موضوع بسیار در کار او مهم است و از عوامل جذابیت آثار ویدئوی او نیز هست. به همین خاطر من فکر می‌کنم لاشایی ویدئوآرتیستی است که نه تنها نماینده نسل خود در این هنر است بلکه به نوآوری‎های بسیاری در زمینه ویدئو نیز دست پیدا کرده است. انیمیت و حرکت این ویدئوها شاید ابتدایی به نظر برسد اما این عناصر چنان با نقاشی‎های استفاده شده در آثار ویدئوی فریده لاشایی تنیده شده‎اند که نقصی در آنها احساس نمی‏‌شود.

این پژوهشگر هنر با اشاره به آخرین دیدار خود با فریده لاشایی گفت: در آن دیدار بود که اثر برجسته او با موضوع بهار عربی را دیدم، ویدئویی که در موزه هنرهای معاصر نیز به نمایش گذاشت شده است و صحنه‎ای از دیکتاتور بزرگ چاپلین با صدای ام‎کلثوم در آن کنار هم قرار داده شده است. این اثر نشانه هوشمندی لاشایی در استفاده از عناصر مختلف است. او در این اثر با انتخاب دو هنرمند برجسته موسیقی و سینما تاریخ این دو هنر را به یکدیگر پیوند زده و به علاوه با اشاره به انقلاب عربی به عنوان رویداد بزرگ دوران ما بر جنبه معاصر بودن خود تاکید می‎کند. فریده لاشایی با روحیه‌ای شاعرانه و بازیگوشانه به سراغ موضوعات خود رفته است و به این ترتیب بیانی جهانی نیز در کار او دیده می‎شود. به همین دلیل است که می‏‌توانیم فریده لاشایی را در درجه‌بندی هنرمندان شاخص ایران قرار دهیم.

کامرانی با بیان اینکه لاشایی در ویدئوهای خود به یک هنرمند خاص تبدیل شده است اظهار کرد: تبدیل شدن به هنرمندی با چنین جایگاهی کاری بسیار دشوار است. کارهای او در زمینه ویدئو بخشی از هنر معاصر ما هستند. اگر نقاشان مدرن را درنظر آوریم هنرمدان ما همواره نگاهی شاعرانه داشته‎اند اما فریده لاشایی در کارهای ویدئوی خود که مثلا از مجموعه "فجایع جنگ" اثر فرانسیسکو گویا کار کرده است، به یک بیان پیشرو دست پیدا کرده است. کارهای ویدئوی او که روی نقاشی‌هایش پروجکت می‏‌شوند آثاری جسارت‎آمیز هستند زیرا با چنین رویکردی دو رسانه ویدئو و نقاشی به هم وابسته شده‎اند. این آثار فریده لاشایی به شکلی هستند که بدون هریک از این هنرها دیگری، مختل خواهد شد و او با همنشینی آنها جنبه معاصری روی یک نقاشی شاعرانه می‎اندازد.

وی افزود: ظرافت کار لاشایی در این است که جایابی عناصر را به درستی انجام می‏‌دهد. این نقطه درخشان کار اوست که می‎تواند خرگوش، چارلی‎ چاپلین و دیگر عناصر را در یک کادر نقاشی جای دهد. کادرهایی که این عناصر از آنها خارج و دوباره به آنها وارد می‌شوند.

این هنرمند و مدرس دانشگاه، درباره جنبه موضوعی ویدئوهای فریده لاشایی نیز گفت: لاشایی در همه کارهایش به شکل مستقیم به سراغ موضوعات رفته است، کسی نیست که بخواهد با ایما و اشاره حرف خود را بزند. در عین حال فکر می‏‌کنم او انتخاب‎هایش را بسیار هوشمندانه انجام داده است. ما در این آثار با فریده لاشایی سر و کار داریم که کوشیده است از دنیای تغزلی خود خارج شده و جنبه‌های اجتماعی و انتقادی بیشتری را در کارهایش مطرح کند. می‎بینیم که او چطور به جنبه‎های اجتماعی فکر می‏‌کند و نشان می‏‌دهد چگونه به عنوان یک هنرمند تثبیت شده، از خودش فراتر رفته و خود را به هنر معاصر نزدیک می‎کند. البته لاشایی در نقاشی‎های خود نیز همیشه گریزهای اجتماعی سیاسی داشته است و در ویدئوهایش این موضوع به شکل جدی‌‏تری مطرح می‌شود. قدرت فریده لاشایی در ویدئوهای انتقادی‎اش نشان می‌دهد چطور دو جهانی که با هم سازگاری ندارند را با هم همساز کرده است، کاری که بسیار مشکل نیز هست.

کامرانی با اشاره به دیگر جنبه‌‏های کاری فریده لاشایی درباره این هنرمند بیان کرد: قطعا می‌‏توانم فکر کنم اگر لاشایی سینما را خوب نمی‏‌شناخت، اگر شاعر خوبی نبود و اگر مترجم خوبی نبود به این جایگاه در ویدئو نمی‌رسید. این نشان می‎دهد که یک هنرمند چطور می‎تواند ذهنی پویا داشته باشد و به چیزی جز نقاشی به عنوان مدیای اصلی خود فکر کند. برسون در جایی گفته است: "تفاوت نقاشی و سینما این است که در نقاشی شما دوست دارید قبل و بعد از صحنه‎ای که می‌بینید را تصور کنید، در حالی که همیشه از سینما تنها تک فریم‏‌هایی در ذهن شما می‏‌ماند." فریده لاشایی این دو را به هم پیوند زده است. نقاشی هنری ساکن است و عاصر متحرک روی نقاشی‎های لاشایی با هم داد و ستد معنایی جالب توجهی دارند.