سرویس تئاتر هنرآنلاین: نشست رسانه‌ای نمایش "چمدان" به کارگردانی فرهاد آئیش صبح سه‌شنبه 27 بهمن‌ماه با حضور فرهاد آئیش کارگردان، مائده طهماسبی بازیگر، پویا آریان‌پور سرپرست گروه اینستالیشن نمایش، منوچهر شجاع طراح صحنه، ماریا حاجیها طراح گریم و نگار عابدی طراح لباس این نمایش در سالن مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار شد. در این مراسم که اجرای آن را عباس غفاری بر عهده داشت، فرهاد آئیش کارگردان نمایش با ارائه توضیحات کاملی در مورد تازه‌ترین اثر خود گفت: این اجرا نیز به مانند سایر کارهایم با همراهی و هم‌فکری مائده طهماسبی بود، ما تمام برنامه‌ریزی‌های زندگی‌مان را از ساده‌ترین آنها یعنی آشپزی تا سخت‌ترین‌شان یعنی اجرای یک نمایش با یکدیگر انجام می‌دهیم.

او ادامه داد: من هنرمند متعهدی نیستم، کسی خود را ناجی بداند. به دنبال ارتباط با انسان‌های دیگرم، بر این اساس این روند کاری خواه‌ناخواه به دنبال خود دموکراسی را به دنبال می‌آورد. بنابراین در تهیه و اجرای این کار هم با طراحان به گونه‌ای کار کردم که همگی آنها بتوانند آزادانه و مستقل کار کنند. من کارگردان دیکتاتوری نیستم و می‌خواهم همه آزاد باشند و از همه سلیقه‌های مختلف استفاده کنم.

آئیش با تاکید بر این مسئله و حفظ هویت فردی تمامی اعضا گروه‌اش توضیح داد: کمترین دخالت‌ها را در طرحی‌ها داشتم. شاید گاهی به همین دلیل با مشکل روبه‌رو می‌شدم، اما این قیمتی بود که باید آن را پرداخت می‌کردم. در مرحله‌ای به خاطر طراحی صحنه و لباس مجبور شدم تغییراتی در کارگردانی و بازی‌ها ایجاد کنم. مانند اینکه طراحی لباس و گریم در نمایش "چمدان کوبه‌آبه" که تراژدی است بسیار رنگی است و در نمایش دوم که کاری کمدی است به سمت سیاه و سفید می‌رود. معتقدم هنرمند باید خود را به چالش بکشد.

این کارگردان تئاتر در مورد اجرای نمایش "چمدان" خاطر نشان کرد: این اثر را سال‌ها قبل اجرا کردم، این نمایش حالت کولاژ دارد. مفاهیم و تصاویر مختلفی در کنار هم در مورد موضوع واحدی به نام "چمدان" ارائه می‌شود. زمانی که تصمیم به اجرای دوباره آن گرفتم، می‌خواستم اجرایی به معنای دوباره به صحنه بردن کار قبلی‌ام نداشته باشم، به همین دلیل در مرحله نخست به سراغ پویا آریان‌پور رفتم که نتیجه آن ایجاد ویدئو اینستالیشن بود. مسئله دیگر تبلغات ما بود که آن هم از موارد کلیشه‌ای معمول دور شد و شکل متفاوتی به خود گرفت. ما از طریق دنیای مجازی با مخاطبان‌مان در ارتباط بودیم و از زوایای مختلف مسائلی را برای آنها مطرح کردیم مانند نوشته‌هایی در مورد "چمدان" که همراه با تصاویری از آن منتشر می‌شد. تمام این موارد پیش‌تازی‌هایی بود که تلاش کردیم تا مخاطبان‌مان را به وسیله آن برای مخاطبان‌مان ایجاد کنیم.

او افزود: در این کار دو نمایش با عنوان یکسان "چمدان" اجرا می‌شوند، که هر کدام آنها نگاه و زاویه دید متفاوتی دارند اما نکات مشترکی در هر کدام آنها وجود دارد که می‌توان آنها را درک کرد. آرزو داشتم تا زمانی که تماشاگران از سالن نمایش خارج می‌شوند بتوانند سئوال‌های زیادی برای‌شان به وجود آید و ابعاد مختلفی پیدا کند.

این کارگردان تئاتر با اشاره به دغدغه‌های اجرایی‌اش در این کار گفت: این نمایش را حدود 1364 در کالیفرنیا نوشتم، مهاجران ایرانی و غیر ایرانی را می‌دیدم و تنهایی‌شان را. بیگانگی و گمگشتگی‌شان و چمدان‌هایی را که به همراه داشتند. می‌دیدم که چگونه بشر مانند مهاجرانی چمدان به دست گمگشته‌اند و در پی‌آنند که بدانند کیستند، از کجا آمده‌اند و به کجا می‌روند. این دغدغه‌ها امروز برای من بسیار بیشتر از 20 سال قبل است، به همین دلیل سراغ تعداد زیادی از هنرمندان دیگر در حوزه‌های مختلف رفتم.

آئیش در پاسخ به این سئوال که آیا در اجرای کارش بیان مسائل سیاسی و اجتماعی را نیز در نظر داشته است بیان کرد: من دغدغه سیاسی ندارم، اینگونه نیست که بخواهم به واسطه بیان و رد شدن از بعضی خط قرمزها مخاطب جذب کنم. دغدغه من سئوال کردن، نقد خودم و محیط پیرامونی‌ام است. شاید خود این روند به دنبال خود ناخودآگاه ابعاد سیاسی اجتماعی هم داشته باشد.

کار گروهی در هنرهای تجسمی بسیار سخت است

در ادامه پویا آریان‌پور نیز با بیان توضیحاتی در مورد طراحی ویدئو اینستالیشن نمایش "چمدان" اظهار کرد: من با گروهی از هنرمندان جوان کار می‌کنم که هر کدام داری سلیقه و تفکر خاص خوداند. ما موضوع واحدی داشتیم که ابتدا در مورد آن آغاز به خیال‌پردازی کردیم. اینکه یک شی چگونه می‌تواند در زمان و مکان متفاوت معانی گوناگونی پیدا کند و کارکردی تازه بگیرد.

او عنوان کرد: هنرمند برجسته ژاپنی به نام "چی ها روشیاتا" آثاری با موضوع خاطره دارد. در اجرای "چمدان" به آن رجوع کردیم و با آن کارمان را آغاز کردیم. چمدان‌هایی روی هم قرار گرفتند و حجم تازه‌ای را ایجاد کردند. با رنگ سفید اطلاعات و دیتاهای قبلی هر کدام از آنها را پاک کردیم و اطلاعات تازه‌ای برای آن ایجاد کردیم. تجربه کار گروهی در هنرهای تجسمی بسیار سخت است. در این کار 12 نفر دیدگاه‌های خود را نسبت به یک موضوع واحد ایجاد کردند.

درک "چمدان" چالش بزرگ من است

در بخش دیگری از این نشست مائده طهماسبی نیز با بیان مطالبی در مورد نقش‌هایی که در این اثر ایفا کرده است گفت: همکاری من و آئیش از 25 سال قبل شروع شد. شاید یکی از نقاط قوت کمپانی‌های تئاتری در اروپا و آمریکا در کار کردن با بازیگران و طراحان یکسان همین باشد چراکه به لحاظ فکری به هم بسیار نزدیک می‌شوند.

او در ادامه بیان کرد: ما دو نمایش داریم که اولی از فضای سورئال برخوردار است و من نقش زنی را ایفا می‌کنم که به دنبال آن است تا بتواند بفهمد در چمدان همسرش که در آن قفل است چه وجود دارد و در نمایش دوم نقش زنی خیاط را دارم. این دو کاراکتر بسیار از هم جدا هستند و درک و ایفای آن چالش بزرگی برایم محسوب می‌شد.

در بخش پایانی این نشست منوچهر شجاع طراح صحنه نمایش هم در مورد طراحی‌های چمدان‌ها توضیح داد: در طراحی‌هایم تلاش داشتم تا زمان و مکان خاصی را بازسازی نکنم تا بتوانیم چیزی فراتر از آن را ببینیم و کشف کنیم به این وسیله مخاطبان هم می‌توانستند راه‌های دیگری برای رسیدن به نمایش به دست آورند و پیدا کند. چمدان‌ها مانند بسته‌هایی است که هیچ‌گاه باز نمی‌شوند.

همچنین نگار نعمتی طراح لباس "چمدان" هم عنوان کرد: در اجرای طراحی‌هایمان کاملا آزاد بودیم و این نکته بسیار خوبی بود. هیچ چیز در "چمدان" به ما تحمیل نشد.

ماریا حاجیها هم با تائید سخنان سایر طراحان این کار را اقدامی قابل توجه دانست که باعث می‌شود تا طراحان یک نمایش به راحتی بتوانند آنچه در ذهن دارند را شکل دهند.