سرویس تجسمی هنرآنلاین : "بهجت صدر؛ رد در سیاهی" عنوان نمایشگاهی جامع از آثار نقاش مدرنیست ایرانی است که از 2 بهمن ماه به صورت همزمان در گالریهای "آبانبار" و "آریا" برپا شده؛ نمایشگاهی دربرگیرنده بیش از چهاردهه فعالیت هنری بهجت صدر. این نمایش را مراد منتظمی، مورخ هنر وکارشناس هنر موزه تیت لندن، نمایشگاهگردانی کرده است. سطرهایی که در ادامه میخوانید حاصل گفت و گو با مراد منتظمی است و به ویژگیهای هنری، همچنین زمینه تاریخی مقطعی که بهجت صدر در آن به ظهور میرسد اشاره دارد.
مدرنیسم تکوینی بهجت صدر
مراد منتظمی عبارت " مدرنیسم تکوینی" را در مورد آثار بهجت صدر به کار میبرد و میگوید: زمانی که به نظر میرسد صدر تنه درختها یا رابطه تصویری با طبیعت را به نفع یک برخورد انتزاعیتر کنار گذاشته، رابطه فیگوراتیو و آبستره در کارهای او گسسته نمیشود و او از سر عمد آن را نمیگسلد. همین است که من به آن می گویم مدرنیسم تکوینی. بهجت صدر در شبکهها یا توریهایش از موتیف های مختلفی استفاده میکند که حس طبیعت را هیچ وقت از دست نمیدهند. از این نظر فکر میکنم خصلت بزرگ آثار بهجت صدر مثل خیلی از هنرمندان دیگر این باشد که چطور میشود از هنر انتزاعی استفاده روانشناسانه کرد.
ابژه یا فیگور
منتظمی معتقد است: "بهجت صدر سعی دارد از اینکه در یک سبک یا فرمول مشخص شناسایی شود، بگریزد. بنابراین برخوردش با درخت متنوع است؛ البته او از استراکچرهای مختلفی استفاده میکند ولی این آزادی را هم به خودش میدهد که درخت را از نزدیک یا دور، از بالا یا پایین و یا اصلاً به عنوان یک ابژه یا فیگور ببیند. به عبارت دیگر او به جای اینکه نگاهی فیگوراتیو به طبیعت داشته باشد، سعی میکند خودش یک تنه درخت بشود و خود حس دریا را داشته باشد و البته اینکه چطور میتواند همه اینها را در حرکت دستهایش تولید کند. مقصود او مشخصاً رفتار هرچه تجربی تر با هنر انتزاعی بود، در عین حال که این آزادی را به خودش میداد که هنگام خلق یک نقاشی آبستره، حسی مثلاً از یک فرش داشته باشد."
خط و عناصر نوشتاری در آثار بهجت صدر
منتظمی اعتقاد دارد؛ استفاده بهجت صدر از خط الزاماً ارتباطی با خطاطی ندارد. او تاکید میکند: " موضوع نه کالیگرافی است و نه خط از منظر زیباییشناسانه، بلکه همچنان نگاه تجربی او را به عناصر نوشتاری میبینیم. موضوع برای او بافتی است در سطح که نقاشی را به یک لحظه در یک ملودی تبدیل میکند یا به حرکتی که از چهارچوب کار میگریزد. در همین دوره از کارهایش است که میگوید؛ من در نقاشی رنگ را اضافه نمیکنم بلکه رنگ را برمی دارم و از بین میبرم. به این ترتیب حالتی از پوزیتیو-نگاتیو را در آثارش مشاهده میکنیم؛ مثل یک عکس که نسخه مثبت و منفی دارد و در نقاشیهای او میتوانیم هم جاهایی که پرشده و هم جاهای خالی را ببینیم."
جایگاه بهجت صدر در مدرنیسم
مراد منتظمی تاکید داردY در حوزه نقاشی پس از جنگ دوم جهانی است که میتوانیم هنر بهجت صدر را شناسایی کنیم. او معتقد است: "مسائل شخصی مانع از این شدند که او بیش از اینها مطرح شود؛ مسئله زن بودن و شاید بیشتر از آن پرداختن این زن به هنر انتزاعی . با این حال همیشه این امکان هست که بهجت صدر و نگاه متفاوتش به مدرنیسم را در تاریخ هنر انتزاعی جایگاهی داد؛ اگرچه همیشه محدود میشد به همین مقایسهها. او هنر انتزاعی را در راستای نوعی رهایی و آزادی اجتماعی تعبیر میکرد و تا جایی که میتوانست سعی میکرد هنرش تبدیل به یک فرمول نشود."