سرویس تئاتر هنرآنلاین: جلوه دراماتیک هر اجرائی بستگی مستقیم و بی‌واسطه‌ای با ساختار متن دارد. اگر متن نانوشته‌ای هم در میان باشد، باز نوع موضوع و ساختاردهی ذهنی آن که کلا در یک طراحی معین اتفاق می‌افتد، مهمترین و شاخص‌ترین عامل و علت برای محقق شدن یک اجرای ساختارمند، تحلیلی، راز و رمزدار و دراماتیک است. اگر چنین طراحی و ساختاردهی درخوری وجود نداشته باشد و موضوع چندگانه‌ای هم انتخاب شود، طوری که نتوان شاکله‌ای تعریف‌پذیر و توجیه شدنی برای آن قائل شد، همه چیز عملا در اجرا به هم می‌ریزد و مثل یک لباس چند تکه و چند رنگ، صرفا ترکیبی و بدون سنخیت و تجانس موضوعی و ساختاری جلوه خواهد کرد.

نمایش "دیوان غربی - شرقی" به نویسندگی و کارگردانی محسن حسینی که بر اساس "موضوع‌گیری" از آثار "گوته"، "سوفُکل" و دیگران "موضوع‌دهی" و سپس "شکل‌دهی" شده است، به دلیل چندگانگی موضوعی‌اش در اجرا هم چندگانه و چند جوره از کار درآمده است. این اجرا کاملا "پرفورمنس" محسوب می‌شود، چون در آن بر طراحی صحنه و شکل‌دهی‌های گروهی و جمعی تأکید زیادی شده و اجرا عمده‌تا نمایه‌پردازی و جلوه‌دهی است و حرکات موزون و "کوریو گرافیک" در آن کاربرد و کارکرد محوری پیدا کرده است. صحنه‌ها بسیار شلوغ، کلی و گروهی طراحی شده و توجه بیش ازحد به مضامین عرفانی با داده‌های دیگری که در میانه اجرا به آن پرداخته می‌شود، متناقض جلوه می‌کند. در این اجرا به پرسوناژهای داستانی، نمایشی و اسطوره‌ای زیادی اشاره می‌شود: "ایفی ژنی"، "کلیمینتسرا"، "کاساندرا"، "آگاممنون" ، "الکترا"، "اورستس"، "آپولون"، "آفرودیت"، "اورفئوس"، "آئورا"، "گیل گمش"، "مده آ"، "شهرزاد" و ... این تعدد پرسوناژهای داستانی که برای هرکدام تعریف و توصیفی ارائه شده و بهانه موضوعی برخی حرکات روی صحنه قرار گرفته‌اند، نشانگر آن است که محسن حسینی اصولا نمایش و یا هر اجرای "روی صحنه‌ای" را یک ظرف می‌پندارد که می‌توان در آن هرچیزی که دوست داشت، ریخت.

این اجرای "پرفورماتیک" با تصاویر "ویدیو پروجکشن" هم همراهی می‌شود، اما واقعیت آن است که تصاویر ویدیوئی دریا، بیابان و نقاشی‌های اکسپرسیونیستی "ونسان وان گوگ" هم چندان کمکی به عمیق شدن مضامین و ساختارمندی این پرفورمنس نکرده و حتی تصاویری هم که از "اُپرای عروسکی" یک کارگردان دیگر به عاریت گرفته شده، سبب گسیختگی بیشتر موضوعات مختلف از شکل‌دهی‌های چند جوره شده است.

بخش‌های مربوط به حرکات موزون و چرخیدن‌های پرسوناژ مرد (محسن حسینی) و تأکید زیاد بر رقص و سماع خیلی طولانی و خسته‌کننده از کار درآمده است. ضمنا بخش "ارکستر واره" بعد از صحنه اول که در آن "رؤیا نونهالی" رهبری ارکستر را به عهده دارد، نیز طولانی و ملال‌آور جلوه می‌کند. تنها صحنه‌ای که وجاهت زیبائی شناختی آن دراماتیک و نمایشی به نظر می‌رسد، همان صحنه آغازین است که در آن به تناسب معانی و مضامین عاشقانه صحنه، هرکدام از زنان بعد از اجرای حرکات موزون، یکی از مجسمه‌های گچی را که نشانه‌ای استعاری، تمثیلی و عارفانه از معشوق است، برمی‌دارند و با خود می‌برند.

اجرا در ادامه بدون دلیل و به گونه‌ای بی‌ربط وارد یک موقعیت فاصله‌گذارانه می‌شود که در آن با "وانموده سازی" تظاهر شده که نوعی کارگردانی ضمنی برای اجرای موضوع دیگری درکار است. این جا دیگر پرفورمنس "دیوان غربی - شرقی" واقعأ دو پاره و دو‌گانه می‌شود و حتی بیان اجرائی جدی آن هم از بین می‌رود و به هجویه و کمدی تبدیل می‌گردد. بخش‌های محدودی از آن به زبان آلمانی اجرا می‌شود تا میهمانان و داوران آلمانی، آن‌ها را بهتر درک نمایند. در اجرای فوق از حرکات موزون، بیان شاعرانه، شعرخوانی و نقالی، قصه گوئی و توصیف احوالات پرسوناژهای داستانی برخی نمایشنامه‌ها استفاده شده است. اکثر حرکات موزون و شکل‌دهی‌های صحنه‌ای بازیگران تکراری شده، چون در نمایش‌های دیگر نشان داده شده‌اند. این حرکات و شکل‌دهی‌ها برای تماشاگرن قابل فهم نیستند.

پرفورمنس "دیوان غربی - شرقی" به نویسندگی و کارگردانی محسن حسینی اجرائی طولانی، چند موضوعه، چند ساختاری و شلوغ است که تماشاگران را راضی نمی‌کند. مقوله بازیگری به علت آن که اساسأ نمایش تئاتری به حساب نمی‌آید، منتفی و کارگردانی آن هم چندان رضایت بخش نیست. طراحی صحنه‌ها تکراری و تصاویر ویدیویی هم صرفأ کارکردی بی‌ربط و آرایه‌ای پیدا کرده‌اند.

حسن پارسایی