سرویس تجسمی هنرآنلاین : پرفورمنس یا پرفورمنس آرت واژهای است که این روزها بسیار به گوش میخورد. در گالریها، تئاترها حتی کنسرتها بسیار این واژگان شنیده میشود. شاید در ابتدا این مدیا برای همه ناآشنا بود اما طی چند سال اخیر با برگزاری فستیوالی مخصوص به این امر این مدیا در کشور ما دیگر غریبه نیست. از عمر فستیوال "سی پرفورمنس، سی هنرمند، سی روز" 5 سال میگذرد، فستیوالی که برای مدیای جدید پرفورمنس آرت جای خالیش حس میشد و امیر راد کسی بود که با جدیت بنای این فستیوال را بنا نهاد و آن را دنبال کرد تا امروز که این هنر به مخاطبان معرفی شده و از دل این فستیوال گروه "بتا" شکل گرفته است که در زمینه پرفورمنس آرت حرفهای بسیاری برای گفتن دارد. ارائه تعریف در هنر و به خصوص هنر معاصر اگر نه ناممکن اما دشوار است. در هنر معاصر زمانیکه شما تعریفی را ارائه میکنید بلافاصله بر ضد خودش عمل میکند و تعریفی جدیدتر سربرمیآورد. هنرمند معاصر میتواند با هر اثر هنری خود تعریفی منحصر به فرد از هنر و مدیومهای آن ارائه کند امری که برآمده از فردیت هنرمند است به این ترتیب هر اثر هنری میتواند مرزهای تعریف را گسترش دهد و حتی دگرگون کند. ابتدا باید میان واژه پرفورمنس و پرفورمنس آرت که دو واژه جدا از هم هستند، یک تعریف ویژه داشت چرا که منشا سوءتفاهمها ناشی از شباهت واژههای پرفورمنس و پرفورمنس آرت است که اولی به "اجرا" و دومی به دنبال آن و به اشتباه به "هنر اجرا" ترجمه شده است. به همین دلیل هم تاکید میشود تا واژههایی اینچنین که اسامی خاص هستند ترجمه نشوند. "اجرا" جزیی از بسیاری از آثار هنری در حوزههای گوناگون است، مثل تئاتر و موسیقی و... اما هر اجرایی، پرفورمنس آرت نیست. به بیان دیگر اجراهای موسیقی، نمایش و ... پرفورمنس هستند، اما پرفورمنس آرت نیستند. پرفورمنسآرت برآمده از حوزه هنرهای تجسمی است و یک سابقه، خاستگاه و تاریخ مشخص دارد، در نتیجه ویژگیهای مشخصی هم برای آن بیان میشود. در واقع پرفورمنس آرت پروسه خلق اثر هنری است در تعامل بین پرفورمر و مخاطب در زمان و مکانی واقعی. بسیاری از هنرمندانی که امروز از حوزههای دیگر به اجرا روی آوردهاند آثارشان پرفورمنس است و نه پرفورمنسآرت. هنرمندانی چون صابر ابر، شهرام مکری، محمد شیروانی، حسن معجونی، رخشان بنی اعتماد، باران کوثری و … برای حضور در این فستیوال برای اولین بار با دعوت امیر راد به اجرای پرفورمنس پرداختند و دلیل این دعوتها نیز بیشتر بر این مبنا بود تا هنرمندان با این مدیوم جدید آشنا شوند. مانند سایر مدیومها برخی از این هنرمندان این مدیوم را در جهت بیان هنری افکارشان مناسب یافتند و در این زمینه به فعالیت ادامه دادند و برخی هم نه. مدیومهای هنری مختص عدهای خاص نیست و مثلا نمیتوان گفت فلان شخص چون بازیگر سینما است پس حق ندارد پرفورمنسآرت اجرا کند همانطور که نمیشود گفت حق ندارد نقاشی کند! اما اینکه برخی از این هنرمندان بدون شناخت عمیق آثاری در حوزههایی مثل تئاتر تجربی و از این دست خلق میکنند که در نهایت هم یک پرفورمنس هستند و با عنوان پرفورمنسآرت ارائه میکنند امری است دیگر که به شدت به مشکلات آموزش صحیح این حوزه میافزاید. تجربههای اخیر توسط برخی از هنرمندان سینما و تئاتر از این دست هستند، که گاه منتقدان دوست برای جا دادن این آثار در حوزه پرفورمنسآرت دست به دستهبندیهای عجیبی مانند پرفورمنسآرت تئاتری و پرفورمنسآرت تجسمی میزنند از سویی دیگر روشن نیست مگر عنوان تئاتر تجربی و یا به طور ساده اجرا چه اشکالی دارد که حتما باید از عنوان پرفورمنسآرت استفاده نمایند.
علاوه بر تمام این مسائل باید مکان برگزاری پرفورمنس آرت را نیز در نظر گرفت. چهار دوره از این فستیوال در گالری ایست برگزار شد، فضایی محدود با مخاطبانی محدودتر، اما خوشبختانه در پنجمین سال از عمر این فستیوال، موزه هنرهای معاصر اقدام به همکاری با گروه بتا و امیر راد کرد و همین امر نیز باعث شد تا مخاطبان جدیدتری به این مجموعه افزوده شوند. در واقع برگزاری پرفورمنس آرتها در موزه هنرهای معاصر تهران موجی از مخاطبان و دیدگاههای جدید را به راه انداخت و موجب شد تا در مکانی چون موزه هنرهای معاصر همانطور که از نامش پیداست، هنرهای معاصری چون پرفورمنس آرت بیشتر دیده شود. حال که این فستیوال نیز به کار خود خاتمه داده است، باید به این نکته توجه داشت که برگزاری هرچه بیشتر نیومدیاهایی چون پرفورمنس، پرفورمنس آرت، ویدئوآرت و... در مکانی چون موزه هنرهای معاصر تهران و گالریهای دیگر موجب میشود تا مخاطبان بیشتری با این مدیا آشنا شده و جذب هنرهای جدید شوند.در واقع برای ارتقای هنر مدرن نیازمند سرمایه گذاری و حمایت بیشتر از گروههای جوانی هستیم که در این عرصه مشغول فعالیت هستند. قطعا وقتی از 30 نفر پرفورمر امروز به 60 پرفورمر رسیدهایم در سالهای آتی میتوانیم با اشاعه درست این هنر جدید شاهد پرفورمرهای بسیاری در این حوزه باشیم.
سمیرا افتخاری