سرویس تئاتر هنرآنلاین: رویکرد‌های نو و نامتعارف به وضعیت‌های بشری همواره کنُش‌زا و تأثیر گذارند و به تناسب آن "شیوه نشان دادن" این وضعیت‌ها نیز بسیار حائز اهمیت است، چون اساسا با میزان تأثیرگذاری چنین متن و نمایشی رابطه مستقیم و تنگاتنگی دارد.

نمایش "خانم" به کارگردانی و نویسندگی امیر حسین طاهری اقتباسی از نمایشنامه "کلفت‌ها" اثر "ژان ژنه" است که با این نگره شکل گرفته است. در این اجرا به سه پرسوناژ پرداخته می‌شود که یکی از آن‌ها غایب و دونفر دیگر در صحنه حاضرند. هرکدام از پرسوناژهای روی صحنه نقش فرضی پرسوناژ "خانم" را به طور نوبتی در "تصورات به صحنه درآورده شده" پرسوناژ‌های نمایش ایفا می‌نمایند؛ نمایش در اصل دونفره نیست، اما به شکل "دوئو درام" اجرا می‌شود.

هنگام اجرای نمایش ظاهرا چنین به نظر می‌رسد که داستانی در کار نیست، اما باید اذعان داشت که یک داستانگونگی درونی و روان‌شناسانه کنُش‌زا و بسیار عاطفی در ذهن پرسوناژ‌ها جریان دارد و به پیش می‌رود. این داستانگونگی، گاهی با یک روند نمایشی که‌گاه ذهنی و‌ گاه غیرذهنی است، به پیش می‌رود و در آن موقعیت‌های دراماتیکی برجسته و درخشانی خلق می‌شود که اغلب بر مبنای "وانموده سازی" شکل می‌گیرند. این صحنه‌ها به دلیل نوع طراحی‌ها، میزانسن‌ها و نیز به سبب استفاده "نشانه‌وار" از لباس و رنگ، جلوه نمایشی و بصری تأثیرگذاری دارند. به همین دلیل شیوه کارگردانی نمایش "خانم"، عملا جزو "کنُش دراماتیک" موضوع خود نمایش شده است؛ ضمنا ثابت می‌شود که برای همه عناصر کمپوزیسیون صحنه‌های نمایش طراحی‌های معینی وجود داشته است.

لکه‌های خون، روسری‌ها و رشته پارچه‌ای روبان مانند قرمزی که دو پرسوناژ را به هم بسته، ترفند‌های هوشمندانه و نشانه‌واری برای معنازائی و نیز تحلیلی و تأویلی شدن اجرا و شناخت عمیق‌تر پرسوناژ‌ها به زبان و بیان تئا‌تر ارزیابی می‌شود؛ ضمن آنکه استفاده از نور موضعی هم به انتقال وجاهت آمیز داده‌های مورد نظر خیلی کمک کرده است. داستان درونی نمایش به دغدغه‌ها، کینه‌ها و نفرت زیاد و طبقاتی دو کلفت نسبت به خانم متکبر و ثروتمند خانه است که آن‌ها را وامی‌دارد به کشتن او بیندیشند و البته این نفرت‌ها نهایتا به خودکشی خود آن‌ها منجر می‌شود؛ این پایان‌بندی برخلاف انتظار تماشاگران، نمایش درخشان و تئاتری "خانم" به نویسندگی و کارگردانی امیر حسین طاهری را از لحاظ محتوائی بلافاصله گزاره‌ای می‌کند و به طور همزمان نیز اجرای زیبا و درخشان مورد نظر را به شکلی صرفا رسانه‌ای تا حدی به "پرفورمنس" تبدیل می‌نماید.

دیالوگ‌ها حساب شده و نمایشی پردازش شده‌اند:"اگر من نباشم تو مجبوری خودت کلفتی خودت رو بکنی"، "تو خانم رو می‌کشی که خودت خانم بشی"، "ما می‌توانیم هر شب بکشیمش"، "خانم شو و چند دقیقه در خانه بگرد"، "تو می‌کشی من زنده‌اش می‌کنم، من می‌کشم، تو زنده‌اش می‌کنی" و...

بازی‌ها، طراحی‌های صحنه و لباس، کاربری نور، طراحی و اجرای میزانسن‌ها و درکل شیوه کارگردانی نمایش در نوع خود هوشمندانه، زیبا و هنرمندانه‌اند. در جاهائی محدودی از نمایش از حرکات کوریوگرافیک به طور ضمنی بهره گرفته شده و کاربرد "ژست و فیگور" بسیار زیبا، معنادار و دراماتیک از کار درآمده است، زیرا عملا به ایجاز در معنارسانی، توسل به کارکرد بیانی بدن، اجتناب از کلام زیاد و فاصله گرفتن از "دیالوگ محوری" منجر شده است و ویژگی‌های بصری، نشانه‌ای و مفهومی را ارتقاء داده است؛ ضمنأ در مقاطعی از نمایش، کمپوزیسیون صحنه و حضور و حرکت پرسوناژ‌ها - حتی با‌‌ همان لباسی که به تن دارند- برای زمان‌های محدودی همچون اجرای "یک باله کوتاه و زیبا" به نظر می‌رسد.

حسن پارسائی