سرویس تئاتر هنرآنلاین: "آنسفالیت" در شکل موفق و در محتوا تهی مینماید این همان قضیۀ فرمگرایی رو به زوال است که در آن فرمزدگی غالب میشود و این دقیقا انحطاط تئاتر است. ما در سرزمین دردها و تهدیدها به سر میبریم. انقلاب، جنگ، تحریم، سازندگی، اصلاحات، بیکاری، اعتیاد، طلاق، تورم، و هزارها مساله ریز و درشت داریم که باید در تئاتر، سینما، تلویزیون، شعر، نقاشی، رمان، و ... دربارهاش بخوانیم و ببینیم و بشنویم. ما در دورهای نیستیم که تهی باشیم و این همان نکته بارزی است که پذیرندگی "آنسفالیت" را از صد به صفر تقلیل میدهد. یعنی این همه تلاش برای موفقیت در شکل دقیقا به دلیل نداشتن هیچگونه محتوای قابل درک و لمسی مثل حباب میترکد و انگار نه انگار چیزی هم بوده است. حتی ما در خلا هم آویزان نمیمانیم.
خلاصه نمایش این گونه است: اسب یکی از درشکههای تفریحی راسته جلوی بازار تهران که از کسالت خودش به تنگ آمده است، از این خلسه و خوابآلودگی درشکهچی استفاده کرده و از راسته بازار به سوی چمنزاری در شمال تهران میآید که البته دربارۀ آنجا از دهان یکی از مسافرانش شنیده است. این مقصد اسب است و در بین راه دو مسافر هم همراهش میشوند و در این بین درشکهچی و چرخ هم همراه و راوی این سفرند. اسب پس از گذشتن از چند خیابان تا حوالی میرزای شیرازی پیش میآید و شاید به وزرا و پارک ساعی رسیده باشد که پارکی میبیند و به اشتباه آن را همان چمنزار میپندارد و سویش با شتاب میگریزد. در واقع این شتابزدگیاش باعث بیرون افتادن چرخ از درشکه و افتادن آن و اسب میشود!
برای کسانی که نمایش را ندیدهاند وقتی این خلاصه را میگویید میپرسند خب که چی؟ این پرسش دلالت آشکار و صریح بر تهی شدگی متن میکند. هیچکس با فرمگرایی مخالفتی ندارد مشروط بر آن که ایده و اندیشهای هم در لفافه و پوشش خود داشته باشد. متاسفانه در ایران ما به اشتباه فرمگرایی را معادل با تهیشدگی در نظر میگیرند. کافی است به همین نمونههای خارجی در جشنوارۀ فجر نظر بیندازیم تا متوجه شویم که آنها در اصالت فرم کوشش میکنند، به دنبال تهی شدگی نبودهاند بلکه تکنیک و فرم برایشان بسیار اهمیت داشته است. نمایش "دگردیسی پروانه شدن" از مجارستان و "بازی سایه" از ژاپن دو نمونه بارز برای چنین رویکردی هستند. در هر دو مسائلی قابل پرداختن است. در یکی راز آفرینش از منظر علی و فلسفۀ وجودی و در دومی مساله حقیقی بودن و مجازی بودن آدمی در دنیای مدرن مساله است. برای همین در هر دو فرم قابلیت بیشتری برای گسترۀ معنایی به وجود میآورد.
در "آنسفالیت" کارگردان بازیگران -به ویژه مجتبی رجبی (اسب) و پرهام یداللهی (چرخ) را در شرایط سخت بازی قرار میدهند و از هفت ناحیه بدن عرق میچکانند که نقش و بازی را بچرخانند. حتی در ترکیبهای بدنی نیز طوری بازیها پیش میآید که در آن اسب و درشکه و چرخ و درشکهچی مشخص باشند و همچنین مسافر زن و مرد نیز در میانۀ راه به آنها میپیوندند که ترکیبها کمی سنگینتر و پیچیدهتر مینماید. یعنی رنج و زحمت بسیار بوده است که قابلیتهای گروهی برای نمایاندن چنین تصاویر و فضاسازیای به نتیجه رسیده است اما پرسش اساسی اینجاست که نمایاندن این روایتها در نهایت ما را متوجه چه قضیه و مسالهای خواهد کرد. هزینه میکنیم و وقت میگذاریم که در تئاتر خودمان را ببینیم وگرنه رفتن به تئاتر هیچ لذت و کششی نخواهد داشت.
صحنه خالی است و بدن باید فعال باشد که بتواند ضرباهنگ و هماهنگی را برای تماشای این درام روایی فراهم کند. هر لحظه روایت شنیده میشود و این 5 بازیگر بخشی از این روایت کلان را واگویه میکنند و لحظاتی دیگر این روایتها نمایشی میشود و تلفیق روایت- بازی ساختار آنسفالیت را دربر خواهد گرفت. به هر تقدیر حضور اینان هم نمایانگر چیزهایی هست و شبه درامی پیش خواهد رفت اما درامی شکل نخواهد گرفت. یعنی در ذهن و پس ذهن ما اتفاقی منعکس نخواهد شد. برای تهنشین نیازمند پیرنگ و بن مایه ای هستیم حتی اگر بسیار پنهان باشد. در حال حاضر فقط به اقتضای زمان چیزهایی دیده و شنیده میشود و در واقع تلاشی هم قابل لمس و درک است اما سرانجامی نمییابد و "آنسفالیت" عاقبت به خیر نمیشود!