سرویس تئاتر هنرآنلاین: اجتناب از ساختاردهی متن در قالب داستانی دراماتیک و زنده که در آن همه پرسوناژها، موقعیتها و حوادث در چارچوب زمان و مکان به تناوب در مقابل یا کنار هم قرار بگیرند و روندی عاطفی، ذهنی و تحولزا به شکل طرحی دارای فراز و فرود به سرانجامی غایتدار برسد، معمولأ نویسنده را به رویکردهای مستندگونه شخصی و خاطره محور، مقید میکند و همین به طور قابل ملاحظهای کارش را آسان، سهل الوصول و سطحی جلوه میدهد.
نمایش "اروند خون" به نویسندگی ایوب آقاخانی و کارگردانی کورش زارعی، رویکردی "گزارشی و خاطرهوار" به دوره محدودی از زندگی پرسوناژهای درگیر جنگ ایران و عراق دارد و محل این درگیری همان طور که از عنوان نمایش پیداست ، "اروند رود" است.
اولین چیزی که در اجرای نمایش برجسته شده، طراحی خاص صحنه توسط سهیل میرسپاسی و حمیدرضا زمزم است که اساسا بدون آن داشتههای قابل توجهی از اجرا باقی نمیماند. حضور بازیگران به بازگوئی خاطرات معینی از جنگ و دوستان و اعضای خانوادههایشان محدود شده و اغلب یک طرفه هم است. آنها دقیقا خاطراتشان را گزارش میدهند و درکلیت اجرا هم همه این خاطرات متعدد و انفرادی بدون دلیل به ذهنیتها و تصورات پرسوناژی که نقشاش را ایوب آقاخانی بازی میکند، نسبت داده شده و اجرا در کلیت خود به شکل "خاطره در خاطره" درآمده است.
نمایش "اروند خون" به کارگردانی کورش زارعی اساسا نمایش تئاتری نیست، بلکه یک "پرفورمنس خاطره محور و چند روایتی" است که جذابیت ظاهری و صحنهایاش را همانند همه پرفورمنسها عمدهتا از طراحی صحنه میگیرد؛ در طراحی صحنه، استخر دراز و رود مانندی به تناسب "اروند رود" در نظر گرفته شده که واقعا پر از آب است و پرسوناژها به موازات خاطرهگوئیهایشان گاهی در آن غوطهور میشوند و بخشی از خاطراتشان را عینا بازسازی و بازنمائی میکنند.
درکنار این خاطرهگوئیها، شکلدهی حرکات ریتمیک و تمثیلی و گروهی نیز که موقعیتها و وضعیتهای زمان وقوع حوادث را تداعی میکند، درنظر گرفته شده است که این هم باز از شاخصههای "پرفورمنس" به شمار میرود. پرفورمنس "اروند خون" به کارگردانی کورش زارعی از لحاظ اجرائی ترکیبی نسبتأ عینی (صحنههای مربوط به بازسازی موقعیتهای رودر روی پرسوناژها) و بیشتر انتزاعی (در رابطه با شکلدهیهای حرکات و موقعیتهای گروهی) دارد و باید اذعان داشت که حتی موسیقی آن هم با نمایهسازیها و طراحیهای پرفورمنس تناسب دارد.
خاطره گوئیها عبارت از روایتهای پاره پاره شخصیاند و فقط درکلیت خود و به دلیل آن که همه پرسوناژها در یک حادثه جنگی حضور داشتهاند، به هم مرتبط شدهاند. این خاطرات مربوط به جنگ با دادهها و داشتههای نوستالژیک آمیخته شدهاند. نکته مهم در مورد چنین پرفورمنسی آن است که اگر پرسوناژی که نقشاش را ایوب آقاخانی بازی میکند حذف شود، چندان آسیبی به محتوای اثر وارد نمیشود، چون حضورش درمتن تا حدی اضافی و غیر ضروری است؛ ضمنأ بدون کابوسها و تصورات او متن و اجرا نمایشیتر از کار درمیآمد، زیرا روایتها کمتر و تأکید بر عینیتر نشان دادن آدمها و حوادث بیشتر میشد.
"اروند خون" تأثیر عمیق و ماندگاری برتماشاگر نمیگذارد. حتی هنگام روایتها هم تماشاگر چندان ارتباطی با آن برقرار نمیکند، چون همه چیز بسیار سریع، شتابزده و هیجانی به بیان درآمده است. اجرای چنین پرفورمنسی برای آن بوده که جنگ ایران و عراق فراموش نشود، اما واقعیت آن است که حتی خود اجرا هم به محض به پایان رسیدنش، بلافاصله فراموش میشود، زیرا بسیار یک سویه، خاطرهوار و صرفا "موضوعی" است. در نمایشهای تئاتری پرداختن به موضوع، آدمها، حوادث و موقعیتها مبتنی بر طراحی و ساختاردهی منسجم و تأویل آمیزی است که درآن روابط علت و معلولی و ارتباط دو یا چند سویه عناصر ساختاری تبیین و تعیین شده باشد؛ در پرفورمنس "اروند خون" این رویکرد فقط در یک نگاه گزارهای عاطفی به موضوع و حادثه خلاصه شده است.
بازی بازیگران عمدهتا محدود به حرف زدن و خاطرهگوئی شده و پایان اجرا هم بیش از الزام چنین موضوعاتی "شعاری" از کار درآمده است. میزانسنها اغلب برای نشان دادن رخداد نیست، بلکه برای حرف زدن و گزارش دهی عاطفی است. در این اجرا از برخی صحنههای نمایشی و رو در رو هم استفاده شده، اما در کلیت اجرا کمرنگ به نظر میرسند.
باید یادآور شد چنانچه از پرفورمنس خاطره محور و چند روایتی "اروند خون"، طراحی صحنه حذف شود، قریب شصت درصد جلوه عینی و مضمونی اجرا از بین میرود و این ثابت میکند که در متن، همه تأکیدها بر خاطره گوئی و خاطرهنمائی، گزارش دهی و برون نمائی عاطفی و هیجانی بوده و همین ضعف اساسی، امکانی فراتر از آنچه تماشاگر هنگام اجرا میبیند، برای کارگردان فراهم نکرده است. حسن پارسایی