سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: پاشا گفت: در روزگاران بسیار پیشین میگفتند که شاعر باید بیست هزار بیت را خوانده باشد تا بتوان او را شاعر نامید، مسلم است که این میزان، برای آشنایی شاعران با رمز و رموز شعر بوده است، یعنی شاعر در حین مطالعهی بیست هزار بیت، با آرایههای کلامی، شکلبندی صورتهای خیال، زبانورزی، رعایت ایجاز و بسیاری از نکات دیگر آشنا میشد؛ اما شعر در دورهی ما ساحتهای متنوعی پیدا کرده است.
این شاعر معاصر میگوید: شاعر امروز دیگر حق ندارد صرفا به مرور بیست هزار بیت اکتفا کند. او باید غیر از ادبیات به روزنامهنگاری، آموختن فلسفه، منطق، تاریخ و حتا تجربه و ممارست در حوزهی ترجمه پرداخته باشد تا بتواند ساحتهای امروزین شعر را بشناسد. شاعری که غیر از زبان مادری خودش با زبانهای دیگر آشنا نباشد مطمئن باشید که در این سیر و سلوک ضرر خواهد کرد، چرا که او هر چه بیشتر با ظرایف زبانی انس و الفت داشته باشد مخاطبان کارهای درخشانتری را از او شاهد خواهند بود.
پاشا در ادامه گفت: البته آشنایی شاعر با زبانهایی غیر از زبان مادریاش، نه فقط موجب انس و الفت او با نکتههایی بدیع از شعر سایر ملل میشود بلکه تجربهاندوزی او را در حوزهی نظریههای جدید هم تضمین خواهد کرد، چرا که او بدون هیچ واسطهیی از آرا و یافتههای اندیشهمندان معاصر بهرهمند میشود. پس من این تجربهاندوزی شاعران را در خصوص ترجمه به فال نیک میگیرم اما در کنار این خوشبینی گاهی باید به فکر آسیبشناسیها نیز باشیم.
ابوالفضل پاشا گفت: شاعری که دست به ترجمه میزند تا متنی - اعم از شعر یا غیرشعر - را از زبان مبدأ به زبان مقصد - در اینجا به زبان مادریاش - منتقل کند، آیا زبان مادریاش را به طور کامل میشناسد؟ من در کار برخی از این شاعران مترجم ضعفهای فراوانی در حوزهی زبان مادریشان دیدهام. شاعری که با زبان مادریاش چنین رفتاری دارد با زبان دوم چه رفتار یا کنشی خواهد داشت!؟ او ادامه داد: حالا باید معلوم کرد که شاعران نباید صرفا به مُدگراییها و آنچه باب روز است روی بیاورند، بلکه باید به زبان و نکات مهم آن، به شکلی عمقی و اصولی توجه داشته باشند. شاعر باید به ظرایف زبانی، کنایهها، ضربالمثلها و بسیاری مصادیق دیگر، هم در زبان مبدأ و هم در زبان مقصد مسلط باشد اما امروزه میبینیم که این موضوع محقق و مسلم نمیشود به ویژه اینکه ترجمهی شعر نسبت به ترجمه سایر متون کاری بسیار دشوار است.
پاشا گفت:من خودم که با زبانهای فارسی و استانبولی آشنایی دارم و آثاری را - اعم از شعر یا غیر شعر - از این زبان به زبان دیگر و نیز برعکس ترجمه کردهام، به هنگام برگردان شعر، در بسیاری از موارد به این نتیجه میرسم که ترجمهی شعر نه فقط دشوار و حتا بسیار دشوار، بلکه ناممکن است. گاهی در شعر اتفاقهایی میافتد که زبان مقصد ظرفی برای چنین مظروفی ندارد و بدیهیست که مترجم هم در برگردان آن عاجز خواهد ماند. به علاوه نحو جملهها در زبان مبدآ گاهی اوقات با توجه به ساختار و بافتار زبانی، دست مترجم را میبندد.
او توضیح داد: اجازه بدهید مثالی بزنم: ناظم حکمت شعر «آرالیک 1945» از مجموعه شعرهای ساعت 21 برای پیرایه را اینگونه آغاز میکند: İlk göz göze geldiğimiz günkü elbiseni çıkar sandıktan
من این آغاز را به هنگام ترجمه - در کتاب عاشقانههای ساعت بیست و یک - اینگونه برگرداندهام: لباس نخستین دیدارمان را از صندوق لباسها بردار. به راستی هنوز هم این ترجمه را جوابگو نمیدانم و اگر چه مفهوم به تقریب ترجمه شده است اما نحو بلاتکلیف مانده است، اگر میخواستم نحو را نیز در نظر بگیرم باید مثلا مینوشتم: لباسی را که در نخستین روزی که چشم در چشم با هم روبهرو شدیم از صندوقچهی لباسها بیرون بیاور. میبینید که حداقل در این فراز، زبان استانبولی از ایجازی برخوردار است که نمیتوان به بسیاری از زبانها ترجمه کرد.
پاشا در پایان گفت:به علاوه کار وقتی دشوارتر یا حتا ناممکنتر میشود که به سراغ مترجمهایی میرویم که متنی - و به ویژه شعری - را نه از مأخذی به اصطلاح دست اول بلکه از مأخذی به اصطلاح دست دوم ترجمه میکنند؛ یعنی متنهایی که اول به زبان دیگری و بعد به زبان مورد نظر مترجم ترجمه شدهاند، مثلا متنی ابتدا از آلمانی به فرانسوی و بعد هم از فرانسوی به فارسی ترجمه شدهاند. اگر از استثناهایی مثل ترجمههای شاملو بگذریم باید اذعان کرد که در چنین مواردی نتیجهی کار بسیار اسفناک است.
انتهای پیام/