سرویس تئاتر هنرآنلاین: هدف و موضوع تئاتر در طول تاریخ چند هزار ساله آن بارها توسط بزرگان این هنر مطرح شده است. بزرگانی همچون ارسطو که در کتاب "بوطیقا" هدف تئاتر را تزکیه نفس آورده است و معتقد است از طریق آن انسان به خلوص و صفای باطن میرسد. طبق این تعاریف همه جا هدف تئاتر ارتقا مقام و اعتبار انسان بوده و هیچگاه و هیچ دورهای از تاریخ غایت و هدف او تنها سرگرمی و تفریح صرف مخاطبانش نبوده است.
تئاتر در طی سالیانی که از زمان ورود و پذیرشاش در ایران میگذرد، تلاش داشته تا به این هدف پایدار و پایند باشد. هدفی که بیشک برگرفته از حضور و تفکر خالقان و اجراکنندگان آن داشته و با آنها به چنین جایگاهی رسیده است. هنرمندانی که همیشه با فراز و نشیبهای بسیاری روبه رو بودهاند و با وجود تمام محدودیتها و مسائل مقابلشان به کار خود ادامه دادهاند. نکتهای که شاید از دید بسیاری از مخاطبان و تماشاگران این هنر دور مانده باشد، خود این هنرمندان و مسائل آنهاست.
این روزها نمایش "بهمن" نوشته و کار افروز فروزند در سالن سایه مجموعه تئاترشهر به صحنه میرود، نمایشی که بیانگر گوشهای از شرایط تولید و اجرای یک نمایش در زمان بزرگترین رویداد هنری کشور یعنی جشنواره بینالمللی تئاتر فجر است. این نمایش به شکلی کاملا واقعگرایانه یک روز از تولید و اجرای یک اثر نمایشی و مسائل مختلفی که مقابل هنرمندان تئاتر قرار دارد را روایت میکند. اتفاقی که شاید هیچگاه مخاطبان و تماشاگران تئاتر از آن اطلاعی نداشته باشند، زیرا تنها به تماشای نمایشی مینشینند که به زیباترین شکل به صحنه میآید و به درون و پشت صحنه آن راهی ندارند. به همین دلیل بسیاری از افرادی که به تماشای آن مینشینند بعد از دیدن این اثر دیدگاه متفاوتی نسبت به واقعیات هنر تئاتر مییابند، اتفاقهایی که مانند "بهمن" به درون ذهن آنها هجوم میآورد و آنها را تحت تاثیر قرار میدهد.
به این بهانه، به سراغ تمام بازیگران این نمایش رفتم، بازیگرانی که برخی از آنها همچون سیما تیرانداز سابقه طولانی در این عرصه دارند و بیشک ناگفتهها و خاطرات بسیاری را با خود همراه دارند تا بازیگرانی که اولین تجربه تئاتری خود را به واسطه حضور خود در این نمایش به دست میآورند. هر کدام از این هنرمندان به بهانه اجرای نمایشی در مورد تئاتر، از این هنر، خاطرات و رویدادهایی که در این عرصه پشت سر گذاشتهاند سخن گفتند.
سیما تیرانداز: گفتم این آخرین باری است که تئاتر کار میکنم البته به قولم وفادار نبودم
سیما تیرانداز از بازیگران و کارگردانان با سابقه تئاتر است که در کارنامه کاریاش آثار شاخص بسیاری به چشم میخورد. او در این نمایش ایفاگر نقش "کارگردانی" به نام "ثریا" است، نقشی که در واقعیت بارها به خوبی آن را ایفا کرده است. او در مورد مهمترین مسائلی که در طی این سالیان با آنها روبه رو بوده است، میگوید: میخواهم به سه نکته اشاره کنم، نخست بحث ممیزی است که همیشه در کار ما بحث مهمی بوده است، زیرا قاعده و قانونی مشخصی در مورد آن وجود ندارد. به خاطر دارم زمانی که نمایش "خدای کشتار" را به صحنه داشتیم، قرار بود ۴۵ اجرا داشته باشیم، بعد از ۲۵ اجرا یک مرتبه به ما موارد اصلاحی بسیاری را دادند. این اتفاق در حالی افتاد که بازبینی رفته بودیم و هیچ مشکلی هم وجود نداشت و ما مجوز اجرا داشتیم.
نکته دوم، مسئله کارگاه دکور است که نزدیک به ده سال پیش از سوی یکی از مدیران وقت جمع شد. این اتفاق درست زمانی بود که ما نمایش "زنی که تابستان گذشته رسید" نوشته خانم چیستا یثربی را کار میکردیم. من و یکی از دستیارانم مجبور شدیم به تنهایی دکور را جمع کنیم. آن زمان گفتم این آخرین باری است که تئاتر کار میکنم البته به قولم هم وفادار نبودم. نمیدانم وقتی میتوانیم باری از دوش گروهها برداریم چرا هزینه مضاعف و سختیهایی زیادی برای آنها به وجود میآوریم. ما دکورهایمان را زمان جشنواره همین جا میساختیم و در همین جا هم نگه میداشتیم تا زمان اجرای عموم. اما اکنون حتما با کارگاهی را پیدا کنید و با صرف وقت و هزینه بسیار دکور بسازید. این مسئله بیشک به روح تئاتر لطمه میزند.
آخرین نکتهای که میخواهم به آن اشاره کنم و به نظرم از اهمیت بسیاری برخوردار است مسئله حمایت مالی است. الان اگر بخواهید اجرایی به صحنه ببرید حتما باید هزینه اولیهای داشته باشید وگرنه نمیتوانید کار کنید. اتفاقی که در نمایش "موش تو پیت حلبی" برای ما به وجود آمد و کارگردان نمایش با مسائل و سختیهای بسیاری برای ساخت دکور روبه رو شد و با همراهی اعضا گروه از پس آنها برآمد. این مسئله هم به دلیل آن بود که هزینهای که جنبه حمایتی برای اجرای کار داشت به ما تزریق نشد. این فشار سطح کیفی تئاتر را پایین میآورد. اکنون گروهها باید به صرفه کار کنند و از همه چیز بزنند تا بتوانند از پس هزینهها برآیند. البته من با تئاتر خصوصی موافقام به شرط آنکه زمینههای اجرایی آن به درستی شکل بگیرد.
نگار عابدی: هنرمندان تئاتر از نظر مالی تامین نمیشوند
نگار عابدی یکی دیگر از بازیگران شناخته شده عرصه تئاتر است که در این نمایش در نقش یک "بازیگر" ظاهر میشود. او در این رابطه عنوان میکند: آنچه همیشه مرا دلگیر میکند آنست که ما در فضایی کار میکنیم که در آن هنرمندان تئاتر از نظر مالی تامین نمیشوند، یعنی میزان هزینهها به قدری کم است که تئاتریها مجبور میشوند به اسپانسر رو آورند، اسپانسرهایی که بیشتر آنها استاندارد عمل نمیکنند و خودشان مشکلات دیگری به وجود میآورد. این در حالیست که تولید کار هنری نیازمند انرژی و زمان است، بنابراین دستمزد هنرمندان باید دو، سه برابر شود. این مسئله تنها در مورد بازیگران نیست، بلکه باید در مورد تمام عوامل اجرایی اتفاق بیفتد. بسیاری از افرادی که در این زمینه کار میکنند به خاطر غیرت و علاقهای است که به این کار دارند، بسیاری از آنها مجبور میشوند مشاغل دیگری برای گذران چرخه زندگیشان داشته باشند.
او بیان میکند: اصولا بودجهای که برای کار تئاتر درنظر گرفته میشود هیچگاه عادلانه نبوده است به جز بعضی موارد که تعدادی از کارهای خاص، بودجههای عجیب غریبی در اختیارشان قرار میگیرد و این بیعدالتی است. این بودجه باید برای تمام تولیدات تئاتری درنظر گرفته شود. اگر بازیگر یا دستیاری سه ماه درگیر کاری است، باید ماهیانه درآمدی داشته باشد.
علی عطایی: سلیقهها جلوی ضابطهها را گرفته است
علی عطایی از دیگر بازیگران صاحب تجربه این نمایش است که به خوبی در این نمایش از عهده ایفای مدیر یک مجموعه تئاتری برآمده است. او با بیان دو اتفاق که در طی این سالها برایاش به وجود آمده یادآور میشود: سال ۷۷ اجرایی در جشنواره تئاتر فجر داشتیم که من در آن نقش سربازی را بر عهده داشتم، روز جشنواره با اینکه بازبینیهای لازم را رفته بودیم، مجبور شدیم دوبار دیگر بازبینی برویم تا بتوانیم کار را به صحنه ببریم. در واقع اگر حمایت یکی از مدیران وقت را نداشتیم نمیتوانستیم در جشنواره اجرا برویم. با وجود تقدیر از نمایش دو سال بعد گروه در همین سالن سایه اجرای عمومی رفت.
اتفاق دیگر، اجرایی در اولین دوره جشنواره سوره ماه داشتیم. نمایش تمام جایزههای آن دوره را دریافت کرد و سال بعد از آن در تالار مولوی اجرا رفت و با استقبال خوبی روبه رو شد. نکته جالب آن است که در روز هشتم اجرا که میهمانان ویژهای هم داشتیم به یکباره دیدیم دکورمان جمع شده است و نمیتوانیم به کارمان ادامه دهیم، بدون آنکه حتی از دلایل آن آگاه باشیم. مسئله آنست که برای ممیزی هیچ روش مشخص ندارد. حتی زمانی که مدیران خوبی هم پیدا میشوند که حمایت کنند، از جاهای دیگری با مسائل سلیقهای روبه رو میشویم. متاسفانه سلیقهها جلوی ضابطهها را گرفته است. امیدوارم این روند تغییر کند.
پژمان عبدی: ما مخاطب تئاتر میخواهیم نه مشتری!
پژمان عبدی دیگر بازیگر این نمایش، بیشتر به عنوان دستیار کارگردان حرفهای نمایشها شناخته میشود. او در این کار علاوه بر سمت بازیگری، دستیار اول کارگردان، مدیر تولید و برنامه ریز نیز هست. او میگوید: تا چند سال قبل که تازه وارد فضای حرفهای شده بودم، پروژهها قرارداد داشتند و بنابراین گروهها دغدغه تماشاگر نداشتند. علاقمند بودند که سالنهایشان پر باشد اما هیچگاه تماشاگر را به عنوان مشتری نگاه نمیکردند. نگاه ما به تماشاگر اینگونه نبود. آن زمان شاید تعداد آنها را در سالن میشمردیم تا بدانیم چند تماشاگر داشته باشیم و از حضورشان لذت ببریم اما اکنون تعداد آنها را میشماریم که ببینم باتوجه به قیمت بلیتها چقدر هزینه به دست میآوریم و به کف دستمزدها میرسیم یا نه!
آن زمان چیزی به عنوان تهیه و تولید مانند اکنون وجود نداشت. نگاه ما به مخاطبان همانند مغازه دارانی شده است که میخواهند جنسی را بفروشند و تنها پول دریافت کنند و این مسئله آزاردهنده است. نفس تماشاگر باید ارزش بیشتری داشته باشد و به جایگاه بهتری برسد و این مسئله نیازمند آسیبشناسی در این حیطه است.
تایماز رضوانی: چرا هنرمندان از متنهای خارجی استفاده میکنند؟
تایماز رضوانی در عرصه حرفهای تئاتر بیشتر به عنوان نمایشنامهنویس شناخته میشود. او در این اثر ایفاگر نقش خود است و به عنوان یک "نمایشنامه نویس" بر صحنه حضور دارد. او میگوید: نمایشنامه نویسی جدیترین حیطهای است که در تئاتر کار کردهام، در تمام این مدت، یک سئوال جدی برای من وجود داشته است و آن اینست که چرا هنرمندان و فعالان این عرصه بیشتر به سمت استفاده از متنهای خارجی میروند. خیلی از اساتیدمان مستقیم و غیرمستقیم خرده میگیرند و میگویند متنهای ایرانی کامل نیستند و این درست نیست.
نمیتوانم قبول کنم افرادی در تئاتر کار میکنند و کارهای اولشان را از نمایشنامهنویسانی کار میکنند که نه تنها در دسترس نیست، بلکه دنیایی که به آن میپردازد با دنیای ما تفاوت بسیاری دارد. دانشجویان ما نویسندگانی مانند بیضایی، رادی، خلج و... را به خوبی نمیشناسند، افرادی چون رحمانیان، امجد و چرمشیر که تئاتر ما مدیون آنهاست و بازهم سراغ متنهای خارجی میروند.
محمدعلی حسینعلیپور: بازیگری شغل است نه سرگرمی
محمدعلی حسینعلی پور دیگر بازیگری است که در این نمایش نقش کوتاهی را در این گروه نمایشی برعهده دارد. او با بیان آغاز فعالیتاش در این عرصه توضیح میدهد: سال ۷۷ از تبریز به تهران آمدم و آموزش بازیگری را در کلاسهای آزاد نزد دکتر اسکویی آغاز کردم. زمانی که وارد دنیای حرفهای شدیم فکر میکردم، همه منتظر ما هستند اما بعد دیدم باید بسیار تلاش کنم تا وارد این عرصه شوم. اکنون سالی یکی دو کار دارم اما هنوز آن اتفاقی که میخواستم نیفتاده است.
نکتهای که در این سالها بارها با آن مواجه شدم، آنست که بسیار پیش آمده است که پیشکسوتان ما زمانی که با آنها حرف میزنند میگوید وارد این عرصه نشوید یا شغل دیگری در کنار این کار داشته باشید. وقتی پیشکسوتان ما این حرف را میزند از مسئولان چه اتظاری میتوان داشت. چرا باید در کنار این کار به دنبال حرفه دیگری بود؟ بازیگری یک حرفه و شغل است نه سرگرمی. با این حرف، ما در کجای این معادله قرار میگیریم.
غزاله جزایری: زمانی که پدر و مادرم را از دست دادم روی صحنه بودم
غزاله جزایری یکی از بازیگران جوان این نمایش است، نزدیک به ۱۵ سال است که در این عرصه به عنوان بازیگر فعالیت میکند. او تاکید میکند: اوایل که تئاتر کار میکردم، فکر میکردم باید بازیگر خوبی باشی تا کارگردانان تو را ببینند و برای کارهایشان انتخاب کنند. اما بعد متوجه شدم اگر بهترین هم باشی اتفاقی نمیافتد. زمانی که کارگردانی به من پیشنهاد میدهند بسیار تلاش میکنم تا بهترین باشم حتی اگر کار کوچکی باشد، زیرا فکر میکنم ممکن است این آخرین کارم باشد یا بعد از آن سالها بیکار باشم.
بسیاری از کارگردانها تنها با بازیگران گروه خود کار میکنند، این در حالیست که بازیگران دیگر هم باید تجربه همکاری با آنها را داشته باشند. زمانی که پدر و مادرم را از دست دادم روی صحنه بودم و بازی میکردم. بعضیها تمام زندگیشان بازیگری است. من همه چیزم را در این راه دادهام و اگر بازهم به گذشته برگردم همین مسیر را میروم و این عشق است. وقتی که جشن بازیگر برگزار میشود انگار به خانه خودم میروم و فامیلم را میبینم. خواهش میکنم این حرفهای مرا به خودتان بگیرید. همه شما کارگردانها میتوانید، این همه بازیگر باید چکار کنند؟ شما باید به آنها کمک کنید.
جواد پولادی: رسیدن به نقطه ایدآل یک شبه طی نمیشود
جواد پولادی دیگر بازیگر جوان این کار در رابطه با مسائل و تجربیات خود در عرصه بازیگری و کار در فضای تئاتر میگوید: کارم در این عرصه را تجربی آغاز کردم. اکنون دانشجو هستم و در فضای آکادمیک میبینم بچهها از اینکه چگونه وارد گروههای حرفهای شوند حرف میزنند. من کارم را از دستیاری شروع کردم. سال ۸۶ برای تحصیل در رشته کامپیوتر به تهران آمدم. به یاد دارم در اولین گروهی که حاضر شدم، از من خواستند چایی بریزم. من با کارهای کوچک شروع کردم. خیلی از بچههایی که میخواهند به گروههای حرفهای وارد شوند، توقع دارند از همان ابتدا نقش مهمی بگیرند و دیده شوند. راهی که هنرمند باید به نقطه ایده آل برسد یک شبه طی نمیشود برای همین آنها دیرتر جذب گروه حرفهای میشوند.
تیم حرفهای آزمون و خطاهایش را انجام داده و زمانی برای آموزش دادن ندارد. بدون اتلاف وقت کارش را جلو میبرد. به نظرم باید پروسهای در کنار فضای آکادمیک طی شود و با فضای پشت صحنه آشنا شوید و این مسئله زمان بر است.
پژند سلیمانی: تعهد اخلاقی بازیگر بسیار مهم است
پژند سلیمانی یکی دیگر از بازیگران جوان نمایش "بهمن" است که در نمایش نقش یک بازیگر را برعهده دارد. او با بیان خاطرهای از یکی کارهایش میگوید: در کاری بازی میکردم که دو پرسوناژ داشت، شب پایانی نمایش بازیگر مقابل من با کارگردان اختلاف پیدا کرد و گفت بازی نمیکند. تلاش بسیاری کردم تا نظر او را تغییر دهم اما نشد چون کارگردان هم قبول نمیکرد. تا قسمت پایانی نمایش تنها اکت داشتم و تمام دیالوگها با او بود و اگر بازی نمیکرد هیچ کدام از ریکشنهای من مفهومی نداشت. در نهایت او بازی نکرد و تمام دیالوگها را خطی گفت. زمانی که در بخش پایانی نمایش باید فریاد میزدم و شروع به حرف زدن میکردم، گریه کردم. تعهد اخلاقی برای بازیگر بسیار مهم است. روابط و دوستیهایی که در کارها شکل میگیرد از اهمیت بسیاری برخوردار است و بخشی از شیرینی آن محسوب میشود. من هنوز از کارگردان ناراحتم چرا اتفاقی را رقم زد که من از بودن روی صحنه لذت نبرم.
علی باروتی: اجراها نباید محدود به تعداد روزهای خاصی باشند
علی باروتی که در این نمایش نقش "دستیاری سربه هوا" را ایفا میکند میگوید: سال ۸۷ نمایشی را در جشنواره بانوان اجرا کردیم که به عنوان اثر برگزیده شناخته شد. نمایشی که ماحصل کار تیم هشت نفره جوانی بود. برای اجرای عموم بعد از چند ماه تلاش کار را در یکی از مهمترین فرهنگسراهای تهران به صحنه بردیم. بیست اجرا داشتیم، با وجود استقبال بسیار تماشاگران امکان تمدید کار را به ما ندادند. در تمام مدت هیچ کمک تبلیغاتی نداشتیم و خودمان تمام کارها را انجام میدادیم، به گونهای که بعد از پایان کار همگی تراکتهای نمایش را پخش میکردیم. فرهنگسرا میزبان نمایش دیگری نبود و نمایش هم فروش خوبی داشت اما مدیریت آنجا، اجازه ادامه اجراها را به ما نداد. نمیدانم چرا اجراهایی که مخاطب دارند تنها باید تعداد روزهای محدودی به صحنه بروند و در یک جا متوقف شوند، مخصوصا گروههای جوان که اسم و رسمی ندارند و تنها تماشاگران به واسطه کیفیت اجرایشان به سراغ کار آنها میآیند.
حامد فعال: فارغ التحصیلان و دانشجویان تئاتر نمیدانند چه کنند
حامد فعال در نمایش "بهمن" نقش "نورپرداز" را دارد ولی تجربه اصلی او در زمینه صدا است. او که از عرصه دیگری به تئاتر وارد شده است میگوید: وقتی برای اولین بار وارد این عرصه شدم متوجه بزرگی آن شدم، بنابراین به شکل آزاد شروع به آموزش دیدن کردم. آموزش یکی از پیچیدهترین مقوله هاست مخصوصا در مورد تئاتر. این شاخه از هنر کاملا عملی است و باید امکان کار کردن در آن داشته باشید، این در حالیست که آموزشگاهها به صورت تئوریک کار میکنند. باید به صحنه بروی تا متوجه شوید آیا توان بازی در مقابل مقابل افراد بسیاری را که در سالن نمایشی به تو مینگرند را دارید یا نه؟ افراد بسیاری هرساله از دانشگاهها و آموزشگاههای آزاد با سطح اطلاعات مختلف وارد این عرصه میشوند و نمیدانند که باید چه کنند و چگونه دیده شوند.
فرهاد رشیدی: روابط حرفهای را آموختم
فرهاد رشیدی بازیگری است که در این نمایش نخستین تجربه حرفهای خود را پشت سر میگذارد. او عنوان میکند: اولین بار است که در جمع حرفهای حضور دارم. شاید در دانشگاه و کارگاههای آموزشی تا حدی کار تئاتر را یاد بگیریم اما روابط حرفهای نمیتوانیم. در مورد گروههای دیگر نمیتوانم نظر دهم، اما این کار و آموختن از خانم فروزند و بازیگران حرفهای نمایش، روابط حرفهای را به من یاد داد. آنها به درستی مرا هدایت کردند و در جریان کار قرار دادند.
علیرضا زارع پرست: بازیگری نیاز اعتماد به نفس دارد
علیرضا زارع پرست هم بیان میکند: تمرین و اجرا با خانم فروزند و حضور در این گروه به من بسیار آموخت. آموختههایی که شاید بیرون از اینجا باید برای آن بسیار هزینه میکردم. بازیگری نیاز اعتماد به نفس دارد که تنها با تمرین و کار به دست میآید.
انتهای پیام/
مهرانگیز قهرمانی