سرویس سینمایی هنرآنلاین: در فیلمهایی که روی پرده سینما است، با داستانهای مختلفی از وجوه زندگی زنان روبرو هستیم، گاهی این زنان سرخورده از زندگیهای شخصی وارد رابطهای دیگر میشوند تا نیمه خود را به نحوی پیدا کنند و گاهی هم با سرک کشیدن به گذشته میخواهند بداننند که از کجا آمدهاند و به کجا میروند؛ در این میان زنانی هم در فیلمها قرار میگیرند که تنها سکوت می کنندو با صبوری میخواهند راز کشف ندانستههای خود را بدانند.
این مقدمه لازم بود تا به سه فیلم روی پرده سینما اشاره کرد که هر کدام به شکلهای متفاوت زندگی زنان را به تصویر درآورده که نمیتوان روی این گونه فیلمها نگاه فمینیستی را هم تعریف کرد. بلکه این دسته از فیلمها برگرفته از واقعیت زندگی زناشویی زوجهایی است که بیشتر از هر زمانی به جامعه فعلی ما نزدیک است.
اصلاً بهتر است این گونه به داستان این سه زن در سه فیلم "ناهید"، "جامهدران" و "شیفت شب" بپردازیم که چرا مخاطب سینمای امروز با این زنها ارتباط برقرار میکند و آنها را در باور خود میپذیرد؟ فیلم "ناهید" به کارگردانی آیدا پناهنده و تهیه کنندگی بیژن امکانیان، فیلمی است که سال گذشته در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و در کن به یکی از موفقترین فیلمهای ایرانی تبدیل شد. فیلمی که روایت زندگی ناهید (ساره بیات) است که او را قهرمان اثر کرده و تلاش شده بدون کمک دیگران کاری بکند اما تصمیمها و کنشهای وی قهرمانانه نیست. برخورد ناهید با فرزندش و ازدواج موقت و جدا شدن از مسعود (پژمان بازغی) و بازگشت دوبارهاش مخاطب اثر را درگیر یک سرگشتگی میکند.
در حالی که میبینیم در موقعیتهای مختلف میخواهیم حق زندگی را به "ناهید" بدهیم و مشکلاتش را پررنگتر از زندگی شخصیاش تجربه کنیم؛ اما بعدها و در طول داستان فیلم متوجه میشویم که ناهید میخواهد مشکلاتش را به تنهایی حل کند اما با توجه به به موانع قانونی و عرفی خیلی حمایتی نمیتواند بگیرد و از مسعود هم خیلی کمکی نمیگیرد و به او هم دروغ میگوید. در انتها هم جز آسیب روحی و روانی که میبیند و انگ بدنامی را هم به دنبال خود میکشد. در واقع ناهید به یک زن سرخورده در جامعهای تبدیل میشود که در گذشته کوتاه خود به عنوان یک زن مستقل فعالیت کرده است.
گاهی دلمان برای "ناهید " که میخواهد مادری دلسوز و از طرفی عاشق پیشه باشد، میسوزد. زن در این فیلم سرگردان بین دو نقش است و در نهایت این زنها هستند در این فیلم که بیشتر از مردان به داد هم میرسند و به هم کمک میکنند. که اگر نقش زن را در این فیلم حذف کنیم، ناهید هیچ گونه جذابیتی برای مخاطب سینما نخواهد داشت.
اما همانطور که نقش زن در فیلم "ناهید " پررنگ و قابل احترام است، در فیلم "جامهدران" هم با این موضوع روبرو هستیم."شیرین" (مهتاب کرامتی) درست زمانی که برای ختم پدر به ایران بازگشته است، با گذشته خود آشنا میشود و به دنبال هویت خود میرود. گاهی با زمان پیش میرویم و سه نسل از سه زن را در زمانی محدود در این فیلم تجربه میکنیم. این فیلم زبان حال بسیاری از زنان است و شاید در لایههای روستایی هنوز هم این اتفاق رخ میدهد.
درست است که خان و خان بازی بیش از 50 سال است که برچیده شده اما در این فیلم تفکر مردسالاری نشانه میرود و اهمیت دارد؛ در برابر ظلمی که به زنان در طبقات مختلف جامعه همچون اشرافی، متوسط و فرودست روا میشود.
طبق آنچه از قبل هم از داستان این فیلم میدانیم، در واقع این فیلم برگرفته از رمان "ناهید" است که سه دوره مختلف از زندگی سه زن را میبینیم.
در زیر لایهی این سه فرهنگ نقش زنان از اهمیت خاصی برخوردار است، زنانی فیلم جامه دران هر کدام نقش قدرت خودشان را میخواهند به جامعه و یا موانعشان تحمیل کنند. از شیرین گرفته تا مه لقا و گوهر هر سه به طرز غریبی مورد ظلم قرار گرفتند اما هر کدام به نوعی با شرایط موجود در حال مبارزه هستند ولی در نهایت هیچ فایدهای ندارد.
اما فیلم "جامهدران" هم اگر شخصیت زن را از آن حذف کنیم، هیچ نشانهای برای بیان زندگی مرد سالاری آن دوره وجود نخواهد داشت.
این مقطع زمانی در فیلم "جامه دران" در فیلم "شیفت شب" به کارگردانی نیکی کریمی ادامه مییابد. در این فیلم زن به دنبال کشف حقیقتهایی است که حس میکند از او رنج کشیدهتر، زن دیگری نیست؛ ناهید زنی است که در جریان بحرانی که در لایه عمیقتر زندگیاش در حال وقوع است، قرار میگیرد و تبدیل به زنی عمیقتر در زندگی میشود. او خود را محدود میکند تا بیشترین وقت اش را برای رازهای همسرش بگذراند. گاهی در این فیلم نقش زن آنقدر محترم و پایبند زندگی است، که احساس میکنیم اغراق شده اما میبینیم بر خلاف دیگر فیلمها این بار این زن است که میخواهد تا انتهای زندگی خود را به تنهایی و با پیش فرضهای ذهنیاش جلو ببرد. البته در این فیلم هم در کنار ناهید، با یک زن مطلقه روبرو هستیم که فرزند بزرگ دارد و همانگونه که میدانیم در جامعه ما مدام درباره چنین شخصیتهایی قضاوت میشود تا جایی که این شخصیتها آنقدر خودسانسوری میکنند که گاه خود را مقصر میدانند.
به هر حال نقش زن در فیلمهای روی پرده سینما تبدیل به نقشهای کلیدی شده است که انگار در ابتدا این نقشهای زنانه بودهاند و بعد داستان فیلمها ساخته شدهاند.
صبا شادور
انتهای پیام/