سرویس تجسمی هنرآنلاین: اگر با مراقد مطهر اهل بیت، که در حوزه فرهنگی ایران واقع شدهاند آشنایی نداشته باشیم و در معرض تجسم معماری و نقوش مسحورکننده آنها قرار گیریم، دور نیست که باور کنیم این بناها همه محصول رویایی است که از بطن فرهنگ ایرانی برخاسته و در خراسان و اصفهان و فارس آفرینش شده است. حتی زبان معماری این بناها نیز شاهدی دیگر بر آشنایی، انس و همسایگی اهل بیت این سرزمین فارغ از مرزهای سیاسی فعلی است.
این مقدمهای به قلم سید محمد بهشتی در ابتدای کتاب "مجموعه عکسهای محمد خوشرو از بارگاه امام علی (ع)" است.
او همچنین در این مقدمه گفته است که عکاسان دوگروهند، آنها که به ما کمک میکنند چیزی را بینیم و آنها که تلاش میکنند چیزی را نبینیم؛ اما در این میان عکاسان هنرمند، افزون بر بسیاری ویژگیها، آن دو کار را توامان انجام میدهند و با این تفسیر زیبا، همانا محمد خوشرو از این دسته و جماعت است.
خوشرو که در سال 1349متولد شد، دانش آموخته روانشناسی بالینی است. او تاکنون در 11نمایشگاه انفرادی در ایران و هند و سه نمایشگاه گروهی شرکت کرده است و اکنون، نمایشگاه مجموعه عکسهایش از بارگاه امام علی(ع) در نجف اشرف در محل نگارخانه بیدبنِ شیراز گشایش یافته است.
خوشرو همچنان که از آثار خود شناسنامه ارائه میداد به هنرآنلاین گفت که باید معماری اسلامی- ایرانی را بیش از پیش معرفی کنیم.
این عکاس هدف از برپایی نمایشگاه مجموعه عکسهای بارگاه امام علی(ع) را تاکید بر معرفی هر چه بیشتر مصادیق معماری اسلامی-ایرانی در جای جای جهان برشمرد و ابراز کرد که باید برای افزایش و ارائه مصادیق این مهم دغدغهمند پیش رویم.
او که اصرار به سپاسگزاری از تمامی هنرمندان و واقفان و معماران چنین بناهایی دارد تاکید کرد که شاید برپایی چنین نمایشگاههایی بتواند قدردان گوشهای از زحمات و هنر فاخر این صنعتگران هنرمند باشد و ذرهای از وسعت بینظیر معماری اسلامی- ایرانی را به نمایش درآورد.
خوشرو این را هم گفت که تنها با هزینه شخصی خود نتیجه هفت سال تلاش و زحمات خود را به منصه ظهور گذاشته و این مجموعه گرانقدر را به تمامی هنردوستان و طرفداران هنر معماری تقدیم میکند.
معماری در جهان اسلام از بزرگترین جلوههای ظهور معنوی هنری در کالبد مادی است
در آیین گشایش این نمایشگاه، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی و تعدادی از مسئولان و هنرمندان نیز حضور داشتند و بهزاد مریدی هم در حاشیه مراسم، معماری در جهان اسلام را یکی از بزرگترین جلوههای ظهور معنوی هنری در کالبد مادی برشمرد.
او با تاکید براینکه معماری اولین هنری به شمار میآید که توانست خود را با مفاهیم اسلامی سازگار نموده و از طرف مسلمانان مورد استقبال قرار گیرد، اظهار کرد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای نخستینبار طرحی را در دبیرخانه فرهنگ عمومی مبنی بر برگزاری این گونه نمایشگاهها به صورت چرخشی در استانهای کشور تدوین کرده است.
مدیر کل ارشاد فارس با اشاره به اینکه استان فارس، میزبان نمایشگاه یادشده در شیراز شده است، تصریح کرد: این آثار نه تنها فرصت خوبی برای شناخت بیشتر هنرجویان، دانشجویان و پژوهشگران معماری اسلامی فراهم میکند، بلکه برای علاقهمندان نیز زمینه مناسبی را برای بازدید آنها از آثار فاخر هنر دینی ایجاد میکند.
مریدی افزود: یکی از موضوعات مورد توجه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی توسعه هنرهای دینی است و چنین نمایشگاهی که حاوی عکسهای ویژه است، بهکارگیری یکی از قالبهای هنری است که میتواند به توسعه ارزشهای دینی و معماری ایرانی اسلامی کمک قابل توجهی کند.
دبیرشورای فرهنگ عمومی فارس افزود: معماری اسلامی به عنوان یکی از موفقترین شیوههای معماری در تاریخ معماری جهان، قابل بازشناسی است و در یک نگاه جامعنگر میتوان پیوستاری ارزشمند و پویا را در بناهای اسلامی باز شناسی کرد که موجب شده تمامی آنها در قالبی واحد با عنوان معماری اسلامی در کنار یکدیگر قرار گیرند.
این مقام فرهنگی استان با اشاره به اینکه گستره زمانی معماری جهان اسلام از سالهای اولیه ظهور اسلام تا پیش از گستردگی عام معماری مدرن رشد چشمگیر داشته است، بیان داشت: عوامل بسیاری در روند توسعه و پیشرفت معماری اسلامی تأثیرگذار بوده است و پیشرفت و ترقی هنر معماری اسلامی نه تنها متأثر از اندیشههای اصیل اسلامی است که از عواملی چون، مؤلفههای جغرافیایی، اوضاع اقتصادی مناسب و شرایط سیاسی نیز بوده است.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس در پایان گفت: هنر اسلامی که دارای ماهیتی معنوی است، از نظم و یکپارچگی ویژهای برخوردار است به این جهت سنن و فرهنگها را تحت تاثیر خود قرار داده، مثلا جلوههای نمادین در هنر معماری گنبدسازی، خود نمادی از آسمان گنبدی شکل است و مرکز گنبد به عنوان محور جهان محسوب میشود که تمام مراتب وجود را در عالم هستی به پروردگار یکتا مربوط میکند.
نمایشگاه عکسهای بارگاه امیرالمومنین(ع) گرچه در گالری "بیدبُن" به اندازهای نیست که بشود تمامی 50 عکس این مجموعه را در خود جای دهد، اما در فضایی جمع و جور به نحوی چیده شده که گویای ابعاد هنری این اثر معماری عرفانی و روحانی است.
خالق این مجموعه عکس که بیش از 6 سال در عکاسی از بارگاه امام علی(ع) تلاش مجدانه ای داشته در حاشیه گشایش این نمایشگاه که با حضور مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس در گالری "بیدبُن" برگزار شد با بیان اینکه عکس های این مجموعه حاصل بازه زمانی سال های 1388 تا پایان سال 1393 است، گفت: مجموعه عکسی که امروز به نمایش درآمده بخش بسیار محدودی از عکسهای عتبات عالیات است.
منزل به منزل با کاروان عکسهای حرم علوی
وی با بیان اینکه نمایشگاه عکسهای بارگاه امیرالمومنین(ع) کاروانی است که هر هفته در یکی از مراکز استانی به روی علاقهمندان باز شده است، عنوان کرد: این نمایشگاه هر هفته منزل به منزل در سراسر ایران میچرخد و نخستین بار 22 خرداد سال جاری در فرهنگسرای نیاوران پذیرای عاشقان امامت و ولایت بود.
خوشرو با تاکید بر اینکه نخستین بار پیشنهاد برپایی نمایشگاه عکسهای بارگاه امام علی(ع) به شیوه یک کاروان هنری داده شد، ادامه داد: خوشبختانه در مسیر این کاروان همه سازمانها و نهادها تاکنون همراهی دلسوزانهای داشتند.
در نمایشگاه عکسهای خوشرو که بار نخست در تهران 40 روز در فرهنگسرای نیاوران و مرکز فرهنگی و هنری صبا به نمایش عمومی گذاشته شد هریک از آثار روایتی مستند است که عکاس به شیوهای هنری با تاکید بر معماری و هنرهایی که در ساخت این بارگاه به کار رفته است دیده میشود.
او با اعلام اینکه برنامهریزی برای برپایی این نمایشگاه در دیگر نقاط دنیا آغاز شده، اشاره کرد: خوشبختانه تا پایان سال جاری برپایی نمایشگاه مجموعه عکسهای بارگاه امیرالمومنین(ع) در ایران به پایان میرسد و ایستگاه آخر آن یاسوج است.
خوشرو که این نمایشگاه را در شهر حیدرآباد هند برگزار کرده، اظهار کرد: امیدوارم سال آینده نیز این نمایشگاه در کشورهای همسایه و سرزمینهای اسلامی و غیر اسلامی امکان نمایش یابد.
این هنرمند رویکرد آثار نمایشگاه مذکور را به شکلی بارز بر مبنای معماری اسلامی و ایرانی بارگاه امام علی(ع) عنوان کرد و گفت: با توجه به اینکه در عتبات عالیات شاهد تجلی انواع هنرها و صنایعدستی اسلامی و ایرانی هستیم بارگاه هر یک از امامان شیعه (ع) مانند موزه و گنجینهایست که همواره برای علاقهمندان جذابیت داشته است. زیرا همگی هنرها و صنایع هنری در این اماکن جلوهگری میکند و این میتواند به کسانی که علاقهمند شناخت معماری هستند مصادیق آنرا به شکل تصویری ارایه کرد.
جلوهگری هنر و معماری در بارگاه حضرت علی(ع)
خوشرو معتقد است: در این مجموعه عکس به شیوهای با موضوع برخورد کردم که مزاحم حضور مردم و زائران بارگاه امام علی(ع) نباشم، از این رو حضور آنها در عکسها کمتر جلوه میکند تا محتوای معماری این اثر هنری اسلامی بیشتر خودنمایی کند. بنابراین، زائران و مردم به طور مستقیم جلو دوربین قرار نگرفتهاند. از سویی هم تلاش کردم این مجموعه عکسها پاسداشت و ادای دین به آنهایی باشد که در طول تاریخ در شکلگیری اماکن مقدس دست داشتند. تا بدین ترتیب گرامیداشتی باشد به متولیان، معماران، هنرمندان و همه آنهایی که در ساخت این بناها دخیل بودهاند.
خالق مجموعه عکس "بر آستان رضا" با عنوان اینکه در مجموعه عکسهای بارگاه امام علی(ع) بر جنبههای علمی امیرالمومنین(ع) تکیه داشته است، ادامه داد: ویژگیهای علمی امام نخست شیعیان (ع) در جای جای حرم مطهر ایشان خودنمایی میکند و آنجا که پردهنویسیها، دربها، کتیبهها و ... قرار دارد نمود علمی آن حضرت به وضوح دیده میشود. از این رو، در این نمایشگاه تلاش شد بر جنبه علمی حضرت علی(ع) تاکید شود.
وی با بیان اینکه معماری بارگاه امیرالمومنین(ع) مرکزمحور است، گفت: با دیدن ایوان نجف در این بارگاه که تنها ایوان طلایی میان مرقد ائمه (ع) است شکوه و بزرگی آن حضرت جلوهگری میکند. همین باعث شد با دیدن عکسهای این مجموعه شکوه و استواری ایشان بیشتر نمایان شود.
خوشرو که در این مجموعه عکسهایی در اندازه 120 در 180 سانتی متر دارد تصاویری از قبه بارگاه امام علی(ع) در معرض عموم قرار داده که در میان بارگاه ائمه اطهار (ع) تنها قبه ایست که آیینه کاری ندارد و بوسیله کاشیکاری و میناکاری ساخته شده است.
این عکاس هنرمند با اشاره به اینکه بارگاه امام علی(ع) به واسطه نحوه معماری آن در طول روز همواره دارای نور است، اظهار کرد: به خاطر ویژگیهای هنری، این بارگاه گرچه محدود است، اما اقیانوسی است که هرکسی را مجذوب آن میکند.
اوکه این فرصت را یافته از ارتفاع بارگاه امیرالمومنین(ع) را عکاسی کند، با بیان اینکه تمامی ابعاد این فضای عرفانی و روحانی را مستندنگاری کرده است، ادامه داد: تکنیک چاپ عکس های این مجموعه به شیوه ایست که روی بوم یا کرباس قابسازی شده است تا به نحو احسن تصاویر دیده شود.
عکاس در قامت زائر پژوهشگر
خوشرو در این نمایشگاه با تاکید بر روایتگری موضوعی را به مخاطب عرضه میدارد که منظری تازه را رقم زده است. او به در قامت یک زائر پژوهشگر به جستجو در معماری بنای مقدس حرم امام علی(ع) پرداخته و آنگونه که تاکید دارد از منظر کبوتران حرم به کشف و مشاهده دست یافته است.
وی با تصریح اینکه روایت در این مجموعه عکس حفظ شده، گفت: در کنار نماهای کلی از بارگاه، ایوانها و دالانها تصاویر به نحوی ثبت شده که کاشیکاریها، ایوان نجف، نمای عمومی این ایوان، عکس هوایی نگاه بیننده را به شکل خطوطی همه به سمت روضه رضوان هدایت سازد.
خوشرو در پاسخ به اینکه در طول عکاسی از عتبات عالیات خطری هم متوجه شده است، اظهار کرد: از آنجا که همواره با هماهنگی متولیان و مسئولان این امکان فراهم شد تا به عکاسی بپردازم، خوشبختانه کمتر خطری متوجه کارم شد و با کمترین سختگیریها توانستم به ادامه کار بپردازم.
این عکاس پرتلاش درباره پروژه بعدی خود، اعلام کرد: در برنامه آیندهای که ترسیم کردهام میخواهم مساجد جامع را عکاسی کنم، زیرا این مساجد در شهرها به عنوان مساجدی قدیمی شناخته میشوند.
مجموعه عکسهای محمد خوشرو از بارگاه امیرالمومنین(ع) در گالری "بیدبُن" از 22 تا 26 آذرماه هر روز از ساعت 17 تا 20 برپاست.
گالری "بیدبُن" شیراز به نشانی میدان اطلسی، خیابان هجرت، نبش کوچه 4، ساختمان هجرت، طبقه دوم پذیرای علاقه مندان هنر است.