سرویس سینمایی هنرآنلاین، وقتی ایام محرم از راه می‌رسد، منتظر هستیم تا یک سریال مناسبتی را ببینیم که درباره واقعه عاشورا است و تصاویر از دل این اتفاق تاریخی بیرون آمده است.

حتماً سریال‌های خوب سال‌ها پیش را به خاطر دارید، از "شب دهم" تا "معصومیت از دست رفته" و "روایت عشق" همه بیانگر داستان‌هایی است که به نوعی به عزاداری و یا واقعه عاشورا می‌پردازند.

این را می‌دانیم که ساخت سریال‌های تاریخی همواره هزینه‌های بسیاری را برای فیلم‌سازان دربرداشته اما در بین آنها، سریال‌هایی که با مضمون زندگانی اهل بیت (ع) و یا پیامبران الهی ساخته شده بیش از سایر مجموعه‌های تاریخی مورد پسند عموم مردم قرار گرفته است.

در این بین می‌توان به سریال‌های "یوسف پیامبر" و "ولایت عشق" اشاره کرد که پخش چندباره آنها نیز مانع از کاهش تعداد علاقه‌مندان به این سریال‌ها نشد. آخرین مجموعه تاریخی پخش شده از سیما نیز "مختارنامه" بود که پرهزینه‌ترین سریال تاریخ تلویزیون ایران به شمار می‌رود. این روزها شبکه‌های مختلف سیما به پخش مجدد این سریال تاریخی به بهانه ایام عزاداری سرور و سالار شهیدان پرداخته‌اند و بار دیگر مخاطبان را برای مشاهده چندباره این مجموعه‌های تاریخی پای شبکه‌های جادویی نشانده‌اند. اگرچه آثار زیادی در این زمینه نداریم اما آنچه هم از واقعه عاشورا در تلویزیون می‌بینیم، تبدیل به مجموعه‌هایی شد که بیشتر مورد پسند و بیننده این جعبه جادو قرار گرفت. ساخت انواع مختلف سریال‌ها در دهه هشتاد آغاز شد که یکی از این نوع سریال‌ها، مجموعه‌های مناسبتی بودند. با این حال در این گزارش نگاهی به پربیننده‌ترین مجموعه‌های عاشورایی می‌اندازیم که در تلویزیون گل کرد و هنوز هم با پخش این سریال‌ها، بیننده مجذوب ساختار، داستان و نیز نوع بازی بازیگران با گریم‌های خاص می‌شود.

"روایت عشق" به کارگردانی علاالدین رحیمی که در سال 1364 ساخته شد، تقریباً اولین سریال بزرگ درباره کربلا می‌دانند که دقیقاً به خود فاجعه می‌پردازد. "روایت عشق" در کنار روایت حوادث کوفه تا پیش از قیام عاشورا، حرکت کاروان امام حسین (ع) به سمت کربلا و فجایع روز عاشورا و ستمی را که به خاندان پیامبر اسلام (ص) و فرزندان آن حضرت وارد شد در قاب تلویزیون آورد و به تناسب بضاعت آن روز سیما، این مجموعه اثر قابل توجهی در زمینه به تصویر کشیدن حماسه حسینی به شمار می‌رفت. روزگاری کارگردان این اثر درباره محدودیت‌های کارش گفته بود: "به خاطر بودجه کمی که به این کار اختصاص داده شده بود، به مشهد رفتیم و با همکاری مدیرکل ارشاد استان خراسان از بازیگران تئاتر مشهد استفاده کردیم. ما برای این کار به حدود 90 بازیگر احتیاج داشتیم و چون بازیگران بیشتر تئاتر کار کرده بودند، چند ماهی صرف تمرین شد تا بتوانند مقابل دوربین نیز بازی کنند.

این سریال با هزینه 3 میلیون تومان ساخته شد و در بیدخت گناباد جلوی دوربین رفت و چنان که اشاره شد اکثر بازیگرانش از اهالی مشهد بودند مثل خود "انوشیروان ارجمند" که نقش ابن سعد را بازی کرد و همین طور مرحوم "رضا سعیدی" که ابن زیاد بود و نقش کوتاه اما موثرش، او را به خیلی‌ها شناساند. در میان صحنه‌های ماندگار این سریال، صحنه‌هایی مانند برهنه شدن غلام سیاه (علی اوسیوند)، شهادت حر و شهادت خود امام هم در نوع خودش تازگی داشت. در صحنه پایانی سریال، دوربین که زاویه دید نگاه امام است در گودال نشسته است و اشقیا با ترس و نیزه و شمشیر به او نزدیک می‌شوند. شمر، عربده کشان و خنجر به دست نزدیک می‌آید و قاب دوربین شکسته و خونین می‌شود.

سال ۸۰، نوروز با محرم ۱۴۲۳ همزمان شد. در نوروز همین سال بود که "شب دهم" حسن فتحی، به مدت ده شب، بینندگان را پای شبکه یک نشاند و سریالی را نشان داد که به نظر بسیاری، هنوز هم که هنوز است بهترین کار مناسبتی در این زمینه می‌دانند. بازی درخشان کتایون ریاحی و حسین یاری در نقش یک شاهزاده خانم قجری و یک لوتی بامعرفت (حیدر خوشمرام ) در این سریال فوق العاده بود. پرویز پور حسینی، رؤیا تیموریان و محمود پاک نیت از دیگر بازیگران این سریال بودند.

دو سال بعد از "شب دهم"، "معصومیت از دست رفته" به کارگردانی "داوود میرباقری" روی آنتن شبکه سه رفت. داستان سریال داستانی انتزاعی مربوط به عاشورای سال ۶۱ هجری قمری بود. در این سریال "شوذب" (امین تارخ) خزانه دار درگیر عشق "حمیرای یهودی" (سارا خوئینی‌ها) می‌شود در حالی که همسر دارد و زنش "ماریای نصرانی" (فریبا کوثری) است و در نهایت و در کشمکش بین عقل و عشق و اعتقادات، بعد از سال‌ها دچار جنون می‌شود. شوذب، خزانه دار کوفه بود که اوایل از محبان علی (ع) به شمار می‌رفت اما کم کم به دستگاه اموی پیوست و از عوامل حکومت شد. چنین شخصیتی در تاریخ وجود خارجی ندارد اما میرباقری با ساختن این شخصیت، بهانه‌ای به دست آورد تا اتفاقاتی را که قبل از فاجعه کربلا و بعدش در کوفه و دارالاماره این شهر می‌افتاد به تصویر بکشد.

سیدمجتبی یاسینی در فاصله سال‌های 86 تا 87 "طفلان مسلم" را ساخت که هم روایت تاریخی داستان مسلم بی عقیل را در بر داشت و هم به پیروی از داود میرباقری، چاشنی عشق هم قاطی سریال شده بود که عشق سلافه و غلام ابن حارث این چاشنی به حساب می‌آمد. بازی مؤثر "جهانگیر الماسی" در نقش "قاضی شریح" که قاضی کوفه و به شدت منفی بود، بسیار چشمگیر بود.

سریال تاریخی "مختارنامه" داوود میرباقری که ساخت آن چند سال طول کشید پرهزینه ترین سریال تاریخ تلویزیون ایران محسوب می‌شود که از مهر 89 تا مرداد 90 از شبکه یک پخش شد و بینندگان فراوانی داشت. بعدتر هم بازپخش این سریال در شبکه آی فیلم، مورد استقبال مجدد بینندگان قرار گرفت تا ثابت کند این سریال توانسته مهم‌ترین بار تلویزیون ایران را در بخش پرداخت به عاشورا بردارد. داستان این مجموعه تلویزیونی پیرامون زندگی و قیام مختار ابوعبید ثقفی است. میرباقری در این سریال، برشی تاریخی از سال 41 هجری تا سال 67 هجری داشت؛ یعنی از صلح امام حسن (ع) با معاویه تا کشته شدن مختار. در مختارنامه حدود نیم ساعت از صحنه‌های کربلا به تصویر کشیده شده بود که اکثرشان در بهار 88 در روستای طرود در 120 کیلومتری جنوب شاهرود ثبت و ضبط شده بودند.

صحنه‌هایی مانند نماز ظهر عاشورا، پیوستن زهیر بن قین به امام، شهادت وهب، که بعد از شهادت سرش را برای مادرش پرت می‌کنند و مادرش ام وهب آن را برمی‌گرداند، صحنه آب آوردن حضرت عباس و شهادتش که این آخری، سکانسی 11 دقیقه‌ای بود که به دلیل اعتراضات به نحوه نمایش علمدار کربلا هیچ وقت پخش نشد تا نقش آفرینی "کاوه فتوحی" در نقش حضرت عباس دیده نشود. فریبرز عرب نیا با مختار بود که دوباره احیا شد و نامش بر سر زبان‌ها افتاد. فرهاد اصلانی، مهدی فخیم زاده و رضا کیانیان، از دیگر بازیگران این سریال پر بازیگر بودند که بیش از 60 بازیگر اصلی و 120 بازیگر نقش فرعی و دوهزار سیاهی لشکر بود.

از سریال‌های به سر انجام نرسیده و ناکام تلویزیون، "ثارالله" شهریار بحرانی بود که اوایل دهه هشتاد ساخت آن شروع شد و پس از صرف هزینه بسیار هنگفت و فیلمبرداری 100 دقیقه این سریال که قرار بود در 32 قسمت ساخته شود، متوقف ماند. ثار الله به دلیل اعتراض بعضی مراجع و علما به نحوه نمایش امام حسین (ع) و واقعه عاشورا، متوقف ماند. در این سریال حدود 50 بازیگر مانند "محمدعلی کشاورز" (معاویه)، "جمشید مشایخی" (هانی بن عروه)، "اکبر عبدی" (ولید)، "عنایت بخشی" (عمر بن سعد)، "رؤیا تیموریان" (ام البنین)، "شهرام حقیقت دوست" (یزید) و "جعفر دهقان" (حر) بازی می‌کردند.

انتهای پیام/