سرویس تجسمی هنرآنلاین: حمید پوربهرامی متولد سال 1335 در آبادان و فارغالتحصیل رشته نقاشی از دانشکده هنرهای زیبا است. او نخستین نمایشگاه خود را در سال 1364 در انجمن فرهنگی ایران و ایتالیا در ایران برگزار کرد، نمایشگاهی با نام "نقاشان جوان" که در واقع فعالیت نمایشگاهی پوربهرامی از آنجا آغاز شد. این روزها و پس از 20 سال، نمایشگاهی از نقاشیهای این هنرمند در گالری شکوه در حال برگزاری است؛ به این بهانه پای حرفهای این آبادانی خونگرم نشستیم.
بعد از نمایشگاه "نقاشان جوان"، کار نقاشی را چطور ادامه دادید؟
پس از آن، اولین نمایشگاه انفرادیام را در نشر نقره برگزار کردم که در خیابان کریمخان قرار داشت؛ در آن نمایشگاه یک مجموعه اثر آبرنگ به نمایش گذاشتم. بعد از آن یک نمایشگاه گروهی در موزه هنرهای معاصر داشتم و پس از چند نمایشگاه گروهی دیگر که در آنها شرکت داشتم، جذب کار سینما شدم و در رشته چهرهپردازی و طراحی صحنه شروع به کار کردم.
پس سینمایی شدید، سینما را از کجا آغاز کردید؟
کارم را در سینما با سریال "هزاردستان" زندهیاد علی حاتمی آغاز کردم و در این زمینه سالها فعالیت داشتم تا اینکه در سال 1379 تصمیم گرفتم از کار سینما کناره بگیرم و به نقاشی بپردازم. البته نقاشی را همیشه به صورت جنبی و البته جدی ادامه میدادم ولی کار معیشتیام کار سینما بود.
سینما با آن همه جاذبه از نقاشی شکست خورد؟
تقریبا، در نتیجه این تصمیم بر روی نقاشی متمرکز شدم و اولین نمایشگاه جدیام در این زمینه در گالری "ماه مهر" در سال 1387 برگزار شد و بعد از آن در نمایشگاه گروهیای در سفارت بلژیک و چند نمایشگاه گروهی دیگر شرکت کردم. پس از آن چند سال به مالزی رفتم و در آنجا نیز 4 نمایشگاه برگزار کردم. در سال 2015 در دوسالانه لندن شرکت کردم و در آنجا کارم برنده جایزه شد. پس از آن دوسالانه اسپانیا بود که در آنجا نیز کارم برنده شد. سپس به شرکت در یک نمایشگاه گروهی در ایتالیا دعوت شدم که آنجا نیز یکی از آثارم برنده جایزه شد. در حال حاضر هم که نمایشگاه "سالیان گم" را در گالری "شکوه" دارم.
دورههای مختلفی در نقاشی را پشت سر گذاشتید یا همیشه در یک سبک و سیاق کار کردهاید، از آنجا که نخستین نمایشگاهتان آبرنگ بود، میپرسم.
در دورههای آموزشی اولیه و دانشگاه، مسلما به سبکها و تکنیکهای مختلفی پرداختم. در آن زمان من یک معلم خیلی خوب داشتم به نام آقای سعیدعلی برومند که به طور جمعی با ایشان کار میکردیم؛ طبیعت میرفتیم، به قهوهخانهها میرفتیم و طراحی میکردیم و در زمینههای مختلف کار و تجربه میکردیم. بعد از آن و در دانشکده، سالهایی را با آقای رویین پاکباز گذراندیم که ایشان یک برنامه داشتند و بر اساس آن برنامه ما سبکهای مختلف را کار میکردیم که در نهایت به نگارگری ایرانی رسیدیم. در آن دوره و در شکل دانشجویی این تجربهها را در زمینههای مختلف به دست آوردم. ولی درباره شخص من، به دلیل اینکه کار نقاشی را از سنین خیلی کم شروع کردم و همیشه این کار برایم جدی بود؛ یک گرایش خاص خودم را در نقاشی داشتم یعنی به نوعی جنبههای بیانی نقاشی، همیشه برایم مهم بود. از ابتدا این وجه نقاشی که یک نوع بیان حال و هوای خودم، آن چیزی که دوست دارم و یا دغدغه آن را دارم، همیشه در آثارم به چشم میخورد و در لایههای زیرین کارم در حرکت بود چه زمانی که در حال تجربه کردن بودم چه پس از آن.
دقیقا چه چیزی دغدغه و نگاه خاص شما بود؟
در زندگی یک زمانهایی اتفاقاتی میافتد، آدماهایی سر راه آدم قرار میگیرند که نقش مهمی را بازی میکنند و موجب جریانهای جدیدی در زندگی میشوند، برای من این نقش را "ویکتور دارش" بازی کرد که استاد مجسمهسازی در دانشکده هنرهای زیبا بودند؛ در اثر نشست و برخواستهایی که با ایشان داشتم و برنامههایی که تحت نظرشان کار کردم و به هر حال مراوداتی که داشتم، انگار توسط ایشان آن چیزی که میخواستم و دنبالش بودم را پیدا کردم که این با همان نمایشگاه گالری "ماه مهر" در واقع خودش را نشان داد.
آن گم کرده، چه بود؟
این جریان برمیگشت به دنیای تجربهای شدهای که داشتم، دنیایی که از زمان بچگی در شهر خودم تجربه کرده بودم و بازگشتی شد به آن خاطرات و آن حال و هوا، و در نتیجه تم اصلی کارهایم همین جریان شد. حال و هوای آن جغرافیایی که در آن زندگی کرده بودم و تمام فرهنگی که در آنجا جذب کرده بودم و همچنان این موضوع ادامه دارد. در این مسیر که پیش میروم هیچ گاردی در مقابل گرایشهای مختلف در نقاشی ندارم که بخواهم خودم را محدود کنم. خودم را مجاز میدانم که از هر چیزی استفاده کنم و یا از گرایشهای مختلف بهره ببرم، در پاسخ به آن سئوالتان درباره سبک و سیاق آثار، به هر حال اصل برای من رسیدن به آن دنیای شخصیای است که در ذهن دارم.
جغرافیای خاطرات بیشتر شما را تحت تاثیر قرار داده است یا انسانی که در آن جغرافیا شکل گرفته است؟ و یا هر دو در کنار هم؟
به قول آقای "ناصر تقوایی" که من افتخار همکاری با ایشان را در دوره سینمایی کارم داشتهام، جغرافیا از این جهت خیلی مهم است که هر تاریخی در یک جغرافیایی اتفاق می افتد و جغرافیای من هم، یعنی شهر آبادان، از این لحاظ برای من اهمیت دارد که یک تاریخ خاصی دارد یعنی اتفاقات خاصی آنجا افتاده و فرهنگ خاصی در آنجا شکل گرفته است. من در آن فرهنگ تغذیه شدهام و پایههای فکری و خاطراتم آنجا ساخته شده در نتیجه هم محیط برایم مهم است زیرا هر کدام از المانها بیانگر یک حال و هوایی هستند و هم آدمهایی که آنجا بودند و آن زندگی را از سر گذراندند و فرهنگ شفاهی که بین انسانها جریان داشت؛ همه اینها بر روی کار من تاثیر گذاشتهاند. در واقع نمیتوانم اینها را از هم جدا کنم یا بگویم کدام مهمتر است. همه آن مجموعه برای من یک سلسله خاطرات و ویژگیهایی را دارند.
یعنی شما در هر نمایشگاه احتمالا سراغ بخشی از این خاطرات خواهید رفت و از این بابت تنوع زیادی در سوژه و سبک خواهید داشت؛ فیگوراتیو، منظره و یا فرم.
من در مجموع کار فیگوراتیو میکنم و گرایشی به کار فرمالیستی ندارم یعنی شاید کارم یک جاهایی به داستانپردازی نزدیک میشود؛ به هر حال بیان یک محتوا همیشه انگار در ذهنم بوده است. بیان یک تجربه شاید، ولی همیشه فیگوراتیو کار کردم یعنی یا انسان مستقیما در کار حضور داشته و یا نه، اما به هر حال فیگوراتیو بوده است.
مخاطبی که درباره شما و علاقهتان به شهر آبادان و آن جغرافیا و فرهنگ متنی را میخواند، احتمالا منتظر دیدن المانهای مشخصی از آبادان و آن فضا، در آثار شما خواهد بود؛ در صورتی که در آثار شما چنین وضوحی به چشم نمیخورد. ظاهرا تمام نشانههایی که ما در خاطره جمعیمان از جنوب داریم از فیلتر بسیار شخصی شما رد شده است و گویا عطر جنوب از کارها میآید تا تصویری از آنچه انتظار میرود.
دقیقا همینطور است، در واقع این یک جور آبادان شخصی است، دورهای است که من تجربه کردهام؛ حال این تجربه فقط و فقط مربوط به المانهای این شهر نمیشود، مربوط به زندگیای است که در آن شهر جریان داشته است. به عنوان مثال ما در زمینه ادبیات در جنوب انسانهای خیلی بزرگی داشتیم و این وجه فرهنگی در دیار ما همیشه خیلی پررنگ بوده است، آدمهایی را در آبادان داشتهایم که هر کدام برای خودشان جایگاهی در فرهنگ کشور دارند؛ مثل نجف دریابندری، صفدر تقیزاده، ناصر تقوایی و ... اینها به نوعی فرهنگی را به ما منتقل کردند، مایی که نسل بعد از آنها هستیم، سالهای 30 و 40 که دیگر شهرنشینی در آبادان به یک انسجامی رسیده بود. آدمها فرصت داشتند به فعالیتهای غیر اقتصادی هم بپردازند، تفریحاتی داشتند و زمان خود را به روشهای مختلفی پر میکردند. جوانهایی مثل ما فرصتی داشتند که مثلا به علایق فکریشان بپردازند. جمع میشدیم و راجع به ادبیات، هنر، فیلمسازی که در شهرماه خیلی پررنگ بود و ... حرف می زدیم.
علاقه به سینما هم از همانجا آمد؟
بله، سینماهای زیادی داشتیم و فیلمهای زیادی میدیدیم، فیلمها توسط شرکت نفت به زبان اصلی در آبادان وارد میشد و در کل تمام این موضوعات یک مجموعه است که محدود به یک سری المان نمیشود. به طور مثال من در آبادان خیلی زود با فرهنگ غربی آشنا شدم و به هر حال به عنوان یک پدیده روی ما خیلی اثرگذار بود؛ مثلا ترجمههایی که همین بزرگان میکردند و ما را با رمان و داستان مدرن آشنا میکردند. تمام اینها به نوعی پازلهایی بود که میتوانست ذهنیت ما را شکل بدهد. ما با ادبیات اسپانیا، شعر اسپانیا، موسیقی غربی خیلی دمخور بودیم و تاثیراتی میگرفتیم. من فکر میکنم شاید گرایش به نوعی فضای تخیلی که فکر میکنم در آثارم بارز است، ریشه در فرهنگ بومی ما داشت فرهنگی که به دریا و توهمات شبهای دریا وصل بود و آدمهایی که روی دریا کار میکردند ولی از طرفی بخشی از آن نیز از طریق رمانها و نوشتههای آمریکای لاتین و آشنایی با ادبیات به ما منتقل شد و مجموعه اینها دست به دست هم داد تا آن تخیل به این شکل خود را نمایان کند.
پس از این جهت، آثار از آبادانی میآید که کمتر برای همه شناخته شده است.
من در واقع در آثارم مستندنگاری نمیکنم، نمیخواهم شهر را طراحی کنم یا شهر را بازسازی کنم که دارای چه معماریای بود، چه ساختاری داشت و ... من بیشتر به آن فرهنگ سیال و مجموعهای که در آن فضا شکل گرفت و اجازه میداد به آدمها که پذیرا باشند، میپردازم. وقتی شما در یک محیط مهاجرپذیر زندگی میکنید، یک فرهنگ قالب نمیشود، هر کس فرهنگ خودش را با خودش آورده است این موضوع خود به خود به آدمها اجازه تعامل و ظرفیتی را میدهد که پذیرا باشند. انگار تعصب دیگر آنجا شکلی پیدا نمیکند یعنی شما روی هیچ چیزی تعصب زیادی به خرج نمیدهید. همه آمدهاند که با یکدیگر یک چیزی را به شراکت بگذارند و یک زندگی را شکل بدهند. طبعا ذهنیت من هم به این سمت رفته و من تعصبی روی فرهنگ سنتی خاصی نداشتم؛ از نقاشی مکزیک و اسپانیا خوشم آمده و آنها را پذیرا بودهام و از همه اینها یک دستچینی در ذهن من شکل گرفته است. همه اینها را در نظر بگیرید در کنار یک واقعیتی که آنجا جریان داشته است یعنی یک عده آدم آنجا در کنار هم در شکلی منسجم و معقول زندگی میکردند. من بسیار با علاقه به دورانی که سپری کردهام نگاه میکنم، دورهای بود که دوره رشد و امکانات بود و از این طریق به کارهایم راه پیدا کرده است و نه از طریق مستندنگاری و اینکه بخواهم نخل یا پالایشگاه بکشم. البته پالایشگاه حضور خیلی پررنگی در شهر ما داشت و جزئی از زندگی همه ما بود ولی خب من هنوز خودم را مجبور نکردهام که حتما باید پالایشگاه را در آثارم بیاورم. شاید یک روزی برسم به اینکه این المان هم در آثارم راه پیدا کند ولی خودم را مجبور نمیکنم که از هر المانی که در شهرم بوده، استفاده کنم. هر پدیده باید در وجود من آنقدر پررنگ شود که خودش، خودبه خود در آثارم حضور پیدا کند.
مثل گاوها یا گاومیشهایی که اینچنین وارد آثارتان شدهاند، اینها چطور راهشان را پیدا کردند؟
وقتی برمیگردم به گذشته، خیلی دقیق نمیدانم که چه طور گاومیش یا گاو را انتخاب کردم یا از کجا اینقدر حضور پررنگی پیدا کردهاند. وقتی میخواهم برای خودم توضیح بدهم، به این میرسم که این حیوان در شهر من خیلی حضور داشته است، در یک شهر صنعتی و مدرن حضور فیزیکی خیلی علنی داشت و در خیابان عبور و مرور آنها را میدیدیم. حجم سیاه به آن بزرگی و آن وقار و حالتی که این حیوان دارد که خیلی زیبا است. آن سیاهی در متن خالی شهر، جنوب با آن آفتاب شدید و در حالی که این حیوانات مرتب با آب دمخور بودند، براق و تمیز دیده میشدند، صلابت خاصی را القا میکرد، البته آن زمان من فکر نمیکردم که اینها یک روز به عنوان سوژه به آثار من راه پیدا کنند، هنوز هم نمیدانم چطور آمدند ولی من از وجودشان در آثارم جواب گرفتم، زنده هستند با آن چشمها و رنگی که دارند. یک موضوع دیگر در این زمینه وجود دارد و آن هم علاقه من به ادبیات و موسیقی اسپانیا است که شاید به صورت ناخودآگاه در انتخاب گاومیشها تاثیرگذار بوده است.
در مورد نمایشگاه "سالیان گم" که در حال برگزاری است بیشتر صحبت کنیم، ما در ایران کمتر نمایشگاههای انفرادیای را میبینیم که کیوریتور داشته باشد، شاید هنوز خیلی جا نیفتاده است. چه شد که یک کیوریتور برپایی نمایشگاه شما را برعهده گرفت؟
همانطور که گفتم، از نظر من اتفاقات در زندگی نقش خیلی مهمی را بازی میکنند ولی این اتفاقات بر مبنای یک زیر ساخت ایفای نقش میکنند به این معنی که یک ذهنیتی باید وجود داشته باشد تا یک اتفاق در آن جریان و در آن بستر بتواند نقشی ایفا کند. در مورد ارتباط من با کیوریتور نمایشگاهم، بخش اتفاقیاش آشنایی من به عنوان معلم و ایشان به عنوان دانشجو در دانشگاه بود که کاملا اتفاقی بود. آن ذهنیتی که گفتم هم در من وجود داشت و هم در محمدرضا سلطانی، یعنی اعتقاد به نوعی همکاری حرفهای، فکرکردن به اینکه در یک حرفه هر کسی میتواند در جایگاه خودش قرار بگیرد و مفیدتر باشد. به عنوان مثال من نقاشیکردن را خیلی دوست دارم و دوست دارم ساعتهای زیادی را به این کار بپردازم؛ حال این کار حواشیای دارد که هر هنر یا کاری هم میتواند داشته باشد، که من خیلی به آن حواشی و مسائل علاقهمند نیستم. تا جایی که کار میکنم و اثری تولید میشود، احساس میکنم به من مربوط است و برای این اتفاق باید خیلی وقت بگذارم یعنی باید زندگی کنم تا یک اثر خلق شود؛ حال این اثر باید یک جایی ارائه شود از آنجا به بعد احساس میکنم که این کار من نیست. اگر بخواهم خودم برنامهریزی کنم، ببینم کجا نمایش بدهم و بعد چه اتفاقی بیفتد، بخشی از زمان تجربه کاری من را از من میگیرد و من از کارم منفک میشوم. در نتیجه این ذهنیت، وقتی پس از سالها دوباره من و آقای سلطانی با هم برخورد میکنیم، من میبینم که ایشان به این کار مشغول هستند و من هم که دارم کارم را انجام میدهم، طبیعی است که به یک همکاری مشترک علاقهمند شویم. این همکاری اتفاق افتاد و این هم یک تجربه است، تجربهای که تا اینجا خیلی خوب و مفید بوده است.
پس به نقش مدیر هنری نیز در این کار اعتقاد دارید.
در کل من فکر میکنم هر هنرمندی نیاز به یک مدیر هنری داردکه هوای کار را داشته باشد و در حالی که هنرمند در گیر و دار تولید آثار هنری است، آن مدیر هنری برای نحوه ارائه و فروش آثار برنامهریزی کند و چون این بخش از کار هم مثل خیلی چیزهای دیگر در دنیای امروز تخصصی است و از اهمیت زیادی برخوردار است، نیاز به یک فرد متخصص هم دارد و در مورد کارهای من خوشبختانه آقای سلطانی هم تحصیل کرده هنر است و هم تجربه مدیریت هنری دارد. امیدوارم این یک همکاری دراز مدت باشد و نتایج مثبتی برای هر دوی ما به همراه داشته باشد.
چند اثر در این نمایشگاه به نمایش درآمده و هدف کلی شما از برگزاری این نمایشگاه خاص چه بوده است؟
در این نمایشگاه 13 اثر به نمایش درآمده که دو اثر از کارهای گذشته من است ولی در طی سالها دوباره روی آنها کار شده است. هدف من از برگزاری نمایشگاه همیشه این است که مخاطب در مقابل اثر قرار بگیرد و بازخورد و احساسش را از این مواجهه به من منتقل کند. این گفتوگو را خیلی دوست دارم. طبیعتا جنبه مالی هم مد نظر است و اثر را به نمایش میگذاریم به این امید که بفروشیم و این چرخه بچرخد و کار ادامه پیدا کند. بزرگترین اثر این نمایشگاه 140 در 300 سانتیمتر است و کوچکترین آنها هم 100 در 100 سانتیمتر است و بین 7 تا 15 میلیون تومان قیمتگذاری شدهاند.
این نمایشگاه تا 28 مهر ادامه خواهد داشت و علاقهمندان میتوانند از ساعت 16 تا 20 به نشانی فرمانیه، بلوار اندرزگو، خیابان سلیمی شمالی، کوچه امیری نوری، شماره 19 مراجعه کنند.
انتهای پیام/
فرین روحانیان