به گزارش هنرآنلاین به نقل از روابط عمومی خانه هنرمندان ایران، نشست تخصصی هنر و صلح با سخنرانی مصطفی ملکیان، خسرو سینایی و فرزاد ادیبی در خانه هنرمندان ایران برگزار شد.
در ابتدای این نشست مصطفی ملکیان درباره خدمتی که هنر به صلح میتواند داشته باشد، گفت: در زبان فارسی صلح به هفت معنای مختلف در نوشتهها به کار میرود و خوانندگان نیز به یکی از این هفت معنا صلح را میفهمند.
وی از میان این هفت معنا، تنها چهار معنایی را توضیح داد که در ربط و نسبت هنر با صلح میتواند مراد باشد و افزود: نخستین معنای صلح نوعی رهایی و آزادی از آشوب و آشفتگی در جامعه است؛ چیزی که معمولا از آن به آرامش عمومی در جامعه تعبیر میکنیم؛ زمانی که جامعهای دارای آرامش عمومی است، افراد آن نوعی احساس آزادی و رهایی دارند و به این معنا، صلح صفت جامعه است؛ این جوامع هستند که یا دارای صلح هستند یا فاقد و عاری از صلح.
این استاد فلسفه اخلاق معنای دوم صلح را به صلح در اندیشههای سیاسی و اجتماعی مربوط دانست؛ به اعتقاد ملکیان در این اندیشهها صلح به معنای نظم یا امنیت یا نظم و امنیتی است که در جامعه برقرار است؛ حال این نظم یا امنیت یا نظم و امنیت، یا به حکم قانون برقرار است، یا با فشار افکار عمومی، یا به مقتضای آداب و رسوم و عرف و عادات اجتماعی آن جامعه؛ ولی به هر صورت از این حالت نظم یا امنیت یا نظم همراه با امنیتی که در جامعه است، تعبیر به صلح میشود.
وی ادامه داد: حالت سوم که همچون حالتهای نخست و دوم، صفت جامعه است، حالتی است که در آن، جامعه دغدغه مداخله و مزاحمت بیگانگان از بیرون را نسبت به خود ندارد؛ از چنین جامعه ای به جامعه ای تعبیر میشود که دارای صلح و واجد صفت صلح است.
و در نهایت معنای چهارم صلح در نگاه ملکیان، هماهنگی میان رفتارهای خود و تمامی اشخاصی است که در طول زندگی با آنان سر و کار پیدا میکنیم.
وی در این زمینه توضیح داد: اگر من با تمامی افرادی که در زندگی خود با آنان سر و کار پیدا میکنم هماهنگی رفتاری داشته باشم و به جای نزاع با آنان، وفاق؛ به جای دشمنی، دوستی؛ و به جای مشاجره و مناقشه، همدلی و همدردی و دمسازی داشته باشم، در این حالت نیز از من که یک فرد هستم تعبیر به این میشود که دارای حالت صلح هستم. و شهروندان جامعهای که دارای این حالت از صلح باشند، طبعا وضعی را در جامعه پدید میآورند که آن را نیز حالت صلح مینامیم.
این استاد فلسفه اخلاق تأکید کرد که در بحث ارتباط هنر و صلح، ارتباط هنر با هر چهار معنای صلح مراد وی است.
ملکیان با طرح این پرسش که آیا هرچه یک جامعه هنرمندانه تر زندگی کند و سر و کار، و انس و الفتش با هنر بیشتر باشد، در جهت نزدیک شدن به این چهار معنای صلح، کمکی از جانب هنر دریافت میکند یا خیر، ادامه داد: به همین ترتیب به روشن کردن معنای هنر نیز باید پرداخت؛ به لحاظ مصداقی زمانی که میگویم هنر، در اینجا هنرهای 9 گانه جهانی مد نظر است که نخستین آن ادبیات (هنر مکتوب) است؛ اما به لحاظ مفهومی زمانی که صحبت از تأثیر هنر در صلح یا پدیدههای دیگر زندگی اجتماعی ما است، هنر به لحاظ مفهومی چهار حالت مختلف به خود میگیرد.
وی ادامه داد: این حالت چهارم خود به دو حالت قابل تقسیم است؛ نخست اینکه مخاطبان اثر هنری را نظاره میکنند و از نگاه کردن به آن، تنها لذت میبرند؛ در نتیجه مواجهه منفعلانه دارند؛ دوم اینکه مخاطبان اثر هنری را نقد میکنند و دیدگاه منفعلانه نسبت به یک فیلم سینمایی یا تابلو نقاشی ندارند؛ بلکه نقاط قوت و ضعف آن را بررسی میکنند، آن را ارزش گذاری کرده و به آن نمره و امتیاز میدهند؛ آثار هنری در این مرحله چهارم هستند که در امور دیگر تأثیر میگذارند؛ به عبارت دیگر، زمانی که کسی نظارهگری منفعلانه به آثار هنری دارد یا زمانی که برعکس آنها را نقد فعالانه میکند که هر دوی اینها دو مصداق از مواجهه هستند، این آثار میتوانند در امور دیگر و از جمله در صلح تأثیر داشته باشند.
ملکیان با بیان اینکه هنر از پنج راه به پیشبرد صلح کمک میکند، به این نکته اشاره کرد که هنر با سه پدیده زیبایی، تخیل و خلاقیت سر و کار دارد.
در ادامه این نشست خسرو سینایی با اشاره به گفتهای از ویلی برانت نخست وزیر پیشین کشور آلمان پس جنگ جهانی دوم گفت: ویلی برانت در همان زمان هشدار داد که کره زمین دیگر گنجایش جنگهای بزرگ جهانی را ندارد و از این به بعد با جنگهای منطقهای کوچک مواجهه خواهیم بود؛ چرا که اگر قرار نباشد جنگی صورت بگیرد پس چرا سلاحی تولید شود و چرا این سلاحها فروخته شوند، چرا شهرها ویران و دوباره ساخته شوند. برای اهالی هنر این واقعیت تلخ پذیرفتنی نیست، چرا که هنرمندان آرمان گرا هستند. با این حال هنوز هم شاهد جنگها و ویرانیهای بسیار هستیم.
خسرو سینایی در ادامه صحبتهای خود با اشاره به چرخه طبیعت و مستندهایی که درباره طبیعت ساخته میشوند گفت: فلسفه زندگی و طبیعت را در مستندهایی که درباره طبیعت ساخته میشوند میبینیم و میآموزیم، اینکه حتی خشونت موجود در طبیعت به دلیل ضرورتها نیازهای حیاتی است. اما برخی انسانها کنترل عقلانی و اخلاق را کنار مینهند و از هر حیوانی حیوانتر میشوند.
ما در اسطورههای باستانی ایران شاهد نبرد اهورامزدا و اهریمن هستیم و هنرمند کسی است که با نرم افزار هنر زیربنای جوامع انسانی را بسازد و در مقابل اهورا مزدا قرار بگیرد. هنرمندان حقیقی نشان دادهاند که با جنگ همراه نیستند و به دنبال صلح بودهاند. خسرو سینایی در ادامه چند عکس و تابلوی نقاشی با مضمون جنگ و صلح را نشان داد و به تحلیل پیام آنها پرداخت.
در ادامه فرزاد ادیبی نیز با اشاره به مبانی هنرهای تجسمی گفت: در مبانی هنرهای تجسمی وقتی میخواهیم خلاصهترین اشکال را نشان دهیم به سه شکل مربع و دایره و مثلث میرسیم، در همین راستا وقتی مفاهیم زندگی را خلاصه میکنیم به دو مفهوم صلح و جنگ میرسیم. باز در مبانی هنرهای تجسمی صلح را با خطوط آرام و مواج نشان داده و بیان میکنیم جنگ را با خطوط اریب و خشن بیان میکنیم و همه این حالت ها از تجارب زندگی دیداری ما نشات میگیرد.
ادیبی همچنین از ضرورت تباین و تضاد در هنر و از مضرات و خطرات تضاد در عرصه سیاست و سیاستمداران متوهم گفت: یکی از مبانی هنر تباین و تضاد است که منجر به خلق اثر هنری میشود و هنر میآفریند تضاد و تباین نزد سیاستمدار متوهم منجر به جنگ میشود.
در بخش پایانی این نشست نیز اثری از شادی تاکی به نام "گبه صلح شادی" رونمایی شد. "گبه صلح شادی" با نقشی بر گرفته از نماد دوستی نزد مردمان عشایر همراه با نوشته لاتین کلمه صلح با ساختار سنتی تولید گبه، رنگ طبیعی و پشم دستریس بافته شده است و با ساختار و محتوایی بومی، برخاسته از هنر و فرهنگ عامیانه مردمان ایران زمین است و با نام یک روز جهانی (صلح) - که خود وابسته به زندگی همه مردمان جهان است- پیوند میخورد.
این اثر هنری به انجمن خیریه محک اهدا شد.
انتهای پیام/