سرویس سینمایی هنرآنلاین: "فردا" عنوان نخستین فیلم بلند مهدی پاکدل و ایمان افشاریان که در سی و دومین جشنواره فیلم فجر در بخش "نگاه نو" روی پرده رفت، از نیمه دوم خردادماه سال جاری در گروه سینمایی هنر و تجربه اکران خود را آغاز کرده است.
این فیلم داستان دختری را روایت میکند که علاقه به عکاسی دارد و همراه با مادرش راهی سفر عکاسی میشود که در این سفر اتفاقاتی برای او پیش میآید. صادق صفایی، علی دهکردی، امیررضا دلاوری، مجید آقاکریمی، سوده شرحی، محمدرضا علیمردانی، علیرضا شجاع نوری و ستاره اسکندری از بازیگران "فردا" هستند که در بخش نگاه نو سی و دومین جشنواره فیلم فجر حضور داشت. پوران درخشنده به عنوان مشاور کارگردان و بهنوش طباطبایی به عنوان مجری طرح و جانشین تهیهکننده با این پروژه همکاری کردهاند.
مهدی پاکدل که چهرهای شناختهشده در عرصه بازیگری است، برای اولین بار در مقام کارگردان با ایمان افشاریان همراه شده است. پاکدل علاوه بر کارگردانی، همچنان به حرفه بازیگری، عکاسی و نقاشی هم علاقهمند است. افشاریان نیز بهجز کارگردانی سینما، کارگردانی چند مجموعه تلویزیونی را هم بر عهده داشته است.
پاکدل معتقد است که باید زمان بگذرد تا وضعیت سینما به موقعیت مناسبی دست پیدا کند. با این حال این دو کارگردان تازهکار سینما دست از کارگردانی بر نخواهند داشت و به زودی در تدارک ساخت فیلم دوم خود با حال و هوای فیلم "فردا" هستند.
در نشستی که برای این فیلم در دفتر خبرگزاری هنر ایران (هنرآنلاین) برگزار شد میزبان این دو هنرمند به همراه مجید آقاکریمی یکی از بازیگران فیلم "فردا" بودیم. آنچه در ادامه میخوانید حاصل گفتوگوی ما با عوامل این فیلم است.
در جشنواره در گفتوگویی کوتاهی که با هم داشتیم بیان کردید که با توجه به اینکه بخش هنر و تجربه چند ماه نیست که شروع به کار کرده است، نمیدانید که فیلمتان را در این بخش به نمایش درمیآورید یا خیر. چطور شد که با وجود این حجم اکران فیلمها این کار را انجام دادید؟
مهدی پاکدل، کارگردان: من اطلاع دقیقی ندارم که چرا این اتفاقها میافتد، ولی دوست هم نداشتیم فیلم در شرایطی اکران شود که تماشاچی نداشته باشد، چرا که دوست داریم فیلم بیشتر دیده شود، ولی همزمان شدن اکران فیلم با ماه رمضان باعث شد تقریباً این ماه را از دست بدهیم. با توجه به اینکه این فیلم دو سال پیش ساخته شده بود و فیلمهای سال جدید هم در حال اکران بودند، کمی نگران بودیم که مبادا در فروش دچار مشکل شویم. در واقع به دلیل همین چیزها هم بود که این فرصت را غنیمت شمردیم و فیلم را ماه رمضان اکران کردیم.
چرا از بابت فروش فیلم نگران بودید؟ آیا میترسیدید فیلم مخاطب خودش را پیدا نکند؟ البته من فکر میکنم با کمی تبلیغات بیشتر مخاطب بیشتری را جذب میکرد.
پاکدل: با حرف شما موافقم. ما هدفمان این نبود که بگوییم که فیلم مخاطب خاص دارد. این فیلم قصه دارد و مخاطب عام دارد و فیلم طوری ساخته شد که درک آن برای تمام اقشار جامعه قابل فهم باشد. فکر میکردیم "فردا" در یک اکران معمولی به نمایش درمیآید. ولی ظاهراً شرایط به گونهای پیش رفته که مخاطب ذائقهاش عوض شده است. زمانی بود که برای فیلمهایی مانند "هامون" مردم جلوی سینماها صف میبستند، اما اکنون اگر همان فیلمها دوباره تولید شوند باید در هنر و تجربه اکران شوند. در نهایت با توجه به تولید زیاد فیلمها در این روزها مکان عرضه فیلم خیلی کم شده است. میخواهم بگویم سینماهایی که بتوانند این حجم فیلم را اکران کنند خیلی کم شده است.
فکر میکنم شاید به این دلیل باشد که مردم نسبت به فیلمهای الان شناخت کافی ندارند. فکر میکنید این شناخت را چگونه میتوان به مردم داد؟
پاکدل: فکر کنم این موضوع برمیگردد به اینکه نحوه اکران در سینمای ایران در دست دو یا سه نفر است. آنها حتی قبل از اکران فیلمها در جشنواره میدانند که میخواهند پخش کدام فیلمها را به عهده بگیرند و چه فیلمهایی اصولاً فروش خواهد داشت. میخواهم بگویم آن سه نفر ذائقه سال آینده مردم و مخاطب را تعیین میکنند. در این میان حواشی نیز وجود دارد که باعث میشود برخی فیلمها بفروشند یا اصلاً وارد چرخه اکران نشوند. اینگونه است که چند نفر جوان مثل ما که میخواهیم دست روی زانوهایمان بگذاریم و بلند شویم با این مافیا روبرو میشویم. وقتی تیم فیلمی مثل "عصر یخبندان" نمیتواند با این گروه مقابله کند، ما حرفی برای گفتن نداریم. فکر میکنم ما یک سری توهمات در مورد هنر سینما داریم و در این خصوص خیلی شادیم، ولی در جریان نیستیم که بعد از این هنر سینمایی که آن را به خوبی فرا گرفتهایم و اجرا کردهایم ماجرا تازه شروع میشود و هر فیلم سینمایی در بازخورد با مخاطب است که شکل اصلی خودش را پیدا میکند. من فکر میکنم ما آن شکل کامل را بلد نیستیم و نمیدانم ناشی از چیست. شاید ناشی از این است که شلوغکاری و هوچی گری را بلد نیستیم. متأسفانه
بلد نبودن این مرحله آخر باعث میشود که دچار مافیا بشوی و رسماً هنر سینما را ببوسی و به دنبال یک شغل آبرومند دیگری بروی. مثل رستورانی میماند که یک منو دارید ولی به شما میگوید یک سری غذای دیگر هم هست و شما میتوانید آن غذا را آن پشت در ساعات معینی بخورید. در واقع در برخورد اول اجباری نادیدنی برای دیدن یک سری فیلم مشخص برای مخاطب وجود دارد.
البته در این چند سال اخیر دیگر مشکلاتی از قبیل اکران، لابیگری و غیره را میدانیم، ولی مهدی پاکدل در همچین شرایطی که به آن واقف است تصمیم به ساخت فیلم میگیرد. این از کجا ناشی میشود؟
پاکدل: فکر میکنم اگر به مختصات و مقصد این هنر نگاهی بیندازیم متوجه میشویم که نیاز به یک دیوانگی و شور و هیجان دارد. شاید اگر منطقی نگاه میکردیم هرگز پا در این مسیر نمیگذاشتیم. احسان دلاویز یک تهیهکننده جوان است که تهیهکنندگی این فیلم را به عهده داشته است. کدام آدم عاقلی حاضر است پولی وسط بگذارد بدون اینکه امیدی به بازگشت آن داشته باشد؟ میخواهم بگویم ما واقعاً برای ذات خود هنر شریف سینما فیلم را ساختیم.
خط داستانی فیلم خیلی خاص است و در سینمای ایران اقتباس تعریف درست یا جایگاه درستی ندارد. زمانی که این فیلم نگاشته میشد چقدر به این موضوع فکر کردید؟ و آیا در این فیلم اقتباسی صورت گرفته است یا خیر؟
ایمان افشاریان، کارگردان: ما در این فیلم اقتباسی از حکایتهای مولانا داشتیم. در ادبیات ما رئالیست جادویی خیلی مورد استفاده قرار گرفته است و برای اینکه بتوانیم از این ادبیات استفاده کنیم خیلی روی فیلمنامه وقت گذاشتیم. ما زمان ساختی برای فیلمنامه در نظر نگرفتیم. تنها هدفمان این بود که یک فیلمنامه خوب داشته باشیم. به همین دلیل در نوشتن فیلمنامه تلاش کردیم که روح و جان حکایتها در دل فیلمنامه جاری باشد. البته ما ادعا نداریم که مولاناشناس هستیم. در واقع این فیلمنامه برداشت من و مهدی پاکدل از حکایات مولانا است. ما داستان را بر اساس ساختهایی همچون موازی و دایرهوار انتخاب نکردیم، بلکه ابتدا داستان انتخاب شد و بر اساس آن داستان آدمهایی که بدون اینکه همدیگر را بشناسند بر یکدیگر تأثیر گذاشتند به سمت ساختاری رفت که این قصهها در هم تنیده شوند.
- در این داستان چیزی که خیلی به چشم میآید بحث ادبیات و لحن حرف زدن شخصیتهای داستان است. با توجه به اینکه در این سالها در بخش ادبیات و لحن شخصیتها کمی عقب افتادهایم این نوع لحن چگونه وارد داستان شد؟ آیا هدفتان ارتباط با مخاطب بود؟
پاکدل: سختی کار در نوشتن دیالوگهای فیلمنامه این بود که هرگز صحنههای پر بازیگر نداشتیم و همواره صحنههایمان دارای دو بازیگر بودند. بنابراین باید نوع نوشتن دیالوگها جذاب میبود یا به عبارتی هر دیالوگی ایجاد سؤال میکردند. مشکل بزرگ دیگری که داشتیم این بود که همواره یک نفر از این سه اپیزود غایب است و اگر مجدداً فیلم را نگاه کنید میبینید که همه دیالوگهای این آدمها به تنهایی معنا دارند. البته همه تلاشمان این بود که این اتفاق بیفتد و خیلی کار سختی بود و مدتها برای نوشتن زمان برد. فکر کنیم در راستای هدفمان هم موفق بودهایم.
در سه اپیزود ما سه لحن متفاوت داریم. آیا خواسته خود نویسنده بر این بود یا خیر؟ دیگر اینکه میخواهم بگویم آقای پاکدل شما به همه حوزههای هنر علاقه دارید از جمله موسیقی یکی از علایق شما است و آلبوم موسیقیتان هم بیرون آمده است.
پاکدل: من تنها یک دکلمه کردهام. غیر از عکاسی که علاقه شخصی من است واقعاً به هر چیزی که به سینما و بازیگری مرتبط باشد علاقه دارم. و در آن آلبوم من یک دکلمه کردم که خیلی از عالم بازیگری دور نیست. واقعیت این است که من در عالم موسیقی حتی یک نت را نمیفهمم، اما ایمان نوازندگی را میشناسد. الان هم در حال کار کردن یک تئاتر موزیکال با هم هستیم. کار کردن در زمینههای مختلف هنری به قول قدما طبعآزمایی است و اشکالی هم ندارد. البته من معتقد به یک فلسفه در زندگیام هستم و اینکه اگر شخصی یک روزه به یک چیزی برسد آن را یک روزه هم از دست میدهد. به نظر من کار هنری بدون رنج و تلاش ممکن نیست و مانا نخواهد شد. ولی وقتی یک کاری با تفکر و تعمق باشد ماندنی خواهد شد.
مجید آقاکریمی، بازیگر: من فکر میکنم در حال حاضر شرایط این اجازه را میدهد که هر آدمی هر کاری را انجام بدهد و تخصصها درست انجام نمیشوند یا به عبارتی متخصصین سر کار خودشان نیستند. در زمانهای قدیم هر کسی به کار خودش آنقدر اشراف داشت و در آن کار کامل بود که کسی جرات نزدیک شدن به آن تخصص را نداشت. من فکر میکنم یک بازیگر یا کارگردان باید به گرافیک و موسیقی و خیلی چیزهای دیگر اشراف داشته باشد و به عبارتی سعی کند در آن تخصص کامل باشد یا حداقل شناخت اولیه در این موارد داشته باشد، اما اکنون همه این چیزها نسبی شده است. بنابراین این شرایط هم فراهم میشود که هر کسی هر کاری که دلش خواست را انجام بدهد. البته اشکالی ندارد که برخی چیزها را آدم امتحان کند که ببیند در آن چند مرده حلاج است.
گاهی مواقع نیز جنبه سیاسی پیدا میکند. به عنوان مثال چند سال پیش یک شخصیت سیاسی یک تابلوی عکس را از یک بازیگر به قیمت خیلی زیاد را خریداری کرده بود و این هم فقط به دلیل اسم آن شخص بود. اینها جو اشتباهی است که به جای هنر حاکم میشود. بگذریم، آقای آقا کریمی در مورد بازیتان در فیلم چیزی که به چشم میخورد این بود که گاهی به حالت نمایشی یا تئاتری نزدیک میشد.
آقاکریمی: ایمان و مهدی بر اساس شناختشان من را برای بازی انتخاب کردهاند و شاید اگر شخص دیگری بود یک نفر دیگر را انتخاب میکردند. بر اساس سبک رئالیسم جادویی که برای این کار انتخاب شده بود قطعاً بازی نیز متفاوت خواهد شد و بازی نیز در این نقش نیازمند دقت بیشتری بود. روی سکوت و کلمات و حتی نگاهها در این نقش کار شده بود. حرکات در این فیلم خیلی حساب شده طراحی شده بودند. به همین دلیل برای انتخاب بازیگر به دنبال بازیگرهای تئاتر یا بازیگرهایی بودند که روی آنها شناخت دارند. من در این مسیر سعی کردم چیزی که از من خواسته شده در این فیلم را درست انجام بدهم و آن تصنع را باورپذیر بازی کنم.
افشاریان: البته مجید در این راه به ما کمک کرد که هر آنچه در لحن روزمره از آن استفاده میکنیم از این متن حذف شود و آنها را تبدیل به دیالوگهایی کند که در فیلمنامه دور میخورند و تکرار میشوند.
در برخی از صحنهها به دلیل طولانی شدن صحنه، برای مخاطب این احساس تداعی میشد که در حال دیدن نمایش هستند.
افشاریان: ما در دکوپاژی که در مورد کل فیلم انجام دادیم سعیمان بر این بود که یک کار سینمایی کار کنیم. و این احساس نمایشی را قبول ندارم. فکر میکنم این بحث خیلی سلیقهای است. برخی مواقع برخی از دوستان میگفتند که کاش اپیزود مرداب را کلاً تبدیل به یک فیلم بلند کرده بودید. خیلیها میگفتند کاش فقط مادر و دختر تبدیل به یک فیلم بلند میشد و بنا بر روحیات افراد این حالات متفاوت میشود. ولی ما ترجیحمان بر این بود که سه شکل متفاوت را در یک فیلم تجربه کنیم.
ما در سینمای ایران ژانر وحشت را کمتر تجربه کردهایم و یا اگر چنین ژانری وجود داشته با موفقیت همراه نبوده است، اما شما بیپروا به سراغ این ژانر رفتید. این ترس را نداشتید که شاید نتوانید این ژانر نیز در دستان شما با شکست مواجه شود؟
افشاریان: ما از اول به دنبال این ژانر نبودیم، اما داستان میطلبید که ترس و دلهره در فیلم جاری باشد. البته ما مشخصاً به دنبال ژانر وحشت نرفتیم و خود داستان ایجاب میکرد که یک فضای ملتهب و وحشتناک القا شود.
تصویر مرگ در این فیلم ناگوار نیست. آیا به این موضوع فکر کرده بودید؟
افشاریان: دقیقاً به این موضوع فکر کرده بودیم. نگاه این حکایتها به مرگ و البته نگاه خودمان نیز به مرگ همینگونه بود و به همین دلیل هم اسم کار را "فردا" گذاشتیم و این همان فردایی است که اصلاً در فیلم نیست. این همان فردایی است که هر کسی با آن مواجه میشود. و آن فردا است و مرگ نیست و چرا که یک امیدی در آن وجود دارد.
پاکدل: این یک نگاه شرقی به مرگ است. ما مرگ را نیستی نمیدانیم مرگ برای ما همراه با امید و فردایی دوباره است. ما ایرانیها احساسی هستیم. در اپیزود مادر و دختر مشکل مردن مادر نیست. مشکل او با حریم خصوصیاش است که دیگران میخواهند آن را خدشهدار کنند.
آیا در جریان فروش فیلم هستید؟
پاکدل: متأسفانه ما زیاد در جریان فروش در هنر و تجربه نیستیم. در واقع میزان فروش مانند بقیه فیلمها اعلام نمیشود، ولی عنوان میشود که در رتبهبندی مثلاً شما دومین فیلم هستید.
فکر میکنید اگر این قیمتها اعلام شود تأثیر مثبتی خواهد داشت یا خیر؟
پاکدل: البته شاید به تهیهکننده میگویند، اما ما در جریان نیستیم. البته هر چقدر فروش فیلم بیشتر شود ما خوشحالتر خواهیم بود، چرا که عواید فروش فیلم بنا به همفکری دوستان و من، به آقای احمدرضا اسعدی تعلق خواهد گرفت. در واقع هر چقدر بیشتر مردم این فیلم را ببیند در واقع به یک هنرمند کمک کردهاند.
این اتفاق خوبی است که در سینمای ما در حال رخ دادن است. اما این بحث فروش فیلم چندین و چند سال است که در سینمای ما رواج داشته است که ذهنها را درگیر خودش کرده است.
پاکدل: در هنر و تجربه هر چقدر که فیلم فروش کند عواید آن به تهیهکننده خواهد رسید. این نوع سینما به دلیل نو پا بودنش در حال آزمون و خطا است. اینطور به نظر میرسد که هر چقدر تهیهکنندههایی که جیبشان پر پولتر است بیایند و برای خودشان بلیت بخرند مانند این است که از این جیب پولهایشان را به جیب دیگر منتقل کردهاند. بنابراین برخی از این فروشها میتواند کاذب باشد.
آقای پاکدل آیا برنامهی جدیدی برای اکران فیلم دارید؟
پاکدل: من فکر میکنم در عرصه هنر این مملکت به کرگدن تبدیل شدهایم. برای من عشق به سینما بزرگ است که هرگز با این ناملایمات آن را ترک نخواهم کرد. ما پخش بینالمللمان فارابی است و تا به حال فیلم به سه جشنواره رفته است. و این کار ادامه دارد و یک اکران دوساله در آینده نزدیک در پاریس خواهیم داشت.
جناب افشاریان فضای فیلم چقدر نزدیک به فیلم قبلیتان است؟
افشاریان: جدا از این فضا نیست ولی با توجه به تجربه این فیلم و مخاطب شناسی ای که کردهایم سعی میکنیم چند سطح کارمان را بالاتر ببریم.
پاکدل: من میخواهم چیزی را بگویم که تا به حال نگفتهام و آن این است که من و ایمان در فیلم اولمان دست به چنین تجربهای زدهایم و برای خودمان خیلی جالب است. و خیلی اتفاق ویژهای است و همه از یاد میبرند که این فیلم اول ماست. ما شگردهایی را در کارگردانی و نوشتن متن به کار بردیم که ممکن است یک شخص بعد از 15 فیلم به آن دست بزند. البته من نمیگویم ما به طور کامل و خیلی درجه یک از این آزمون گذر کردیم، ولی همه آن ایدههایی که داشتیم عملی شد. بگذارید طور دیگری عنوان کنم که یک کارگردان با انتخاب فیلم و موضوع نشان میدهد که در کجای کائنات قرار دارد. فکر میکنم انتخاب اینها ۵۰ درصد کار را جلو میبرد. در نهایت همین انتخاب نشان میدهد که دغدغه ما تعالی سینما است. و من فکر میکنم به عنوان فیلم اول این کار فیلم خیلی قابل قبولی است و خوشحالم که چنین فیلمی شروع کارنامه کاری ماست و قطعاً برای فیلم بعدیمان به سراغ فضایی جدا نخواهیم رفت.
آیا در این مسیری که پا در آن گذاشتهاید به مخاطب خاص فکر میکنید یا خیر؟
پاکدل: من فکر میکنم اشخاصی که فیلم را اکران میکنند فیلمها را به خاص و عام تقسیمبندی میکنند. ما به انسانی که فیلم را میبیند فکر میکنیم و سعی میکنیم به این انسان در فیلم نوع تفکرمان را نشان بدهیم. اینکه نمیگذارند برخی از فیلمها اکران نشوند دیگر دست ما نیست.
انتهای پیام/
صبا شادور