سرویس تجسمی هنرآنلاین: مجموعهنقاشیهایی که مدتی قبل با عنوان "پرسهبافیها" در گالری طراحان آزاد به نمایش گذاشته شد، کوششی است برای خلق یک دنیای شخصی، یک تصور شخصی از یک خاطره یا واقعیت بیرونی و جمعی که ما همه، ساکنان شهر تهران آن را دیده و به یاد داریم. با این حال هنرمند، ستاره صالحی ارشلو، میکوشد تا در میانه تصاویر آشنا، کلیشهای و مرسوم به تصویری ذهنی برسد. طبیعتا در بعضی از آثار او به زبان بصری غنیتری رسیده و در بسیاری هنوز نه. در برخی کارها میتوان ردپای آثار دیگران را دید و در بعضی دیگر هنرمند گامی به پیش گذاشته و کوشیده تا این تأثیرات را درونی کند و به زبانی شخصیتر برسد. آثار ستاره صالحی از این جنبه که نمایشدهنده نخستین گامهای یک هنرمند برای خلق کردن زبان و دنیای شخصی است، دیدنی و جالب هستند. کوششی برای خلق یک شهر شخصی در دل یک دنیای عمومیِ آشنا.
از آنچه که در نوشتهی نمایشگاه نوشتهاید آغاز میکنم تا از این طریق آثارتان که به نظر من ماهیت طراحانهشان بر ماهیت نقاشانهشان میچربد را درک کنیم. در این نوشته اشاره کردهاید که این نمایشگاه حاصل عکسهایی است که پیش از سفر به خارج از کشور از تهران گرفتهاید و نتیجه پرسههایی است پیشتر در تهران میزدید. به نظر میرسد که خلق این آثار منوط به سفر از تهران و دور شدن از این شهر بوده، آیا این نگاه درست است؟ یعنی آیا پیشتر از سفر از تهران هم کشیدن این مجموعه را آغاز کرده بودید، یا وقتی از تهران خارج و دور میشوید این فکر و نگاه شروع میشود؟
این مجموعه خاص بعد از خروج من از ایران شروع میشود. ولی قبل از این مجموعه، من برای دو سه سالی روی منظرههای شهری شهر تهران متمرکز بودم. روند نقاشی آنها هم به این شکل بود که تعداد زیادی عکس میگرفتم و از بین عکسها مکانهایی را که به هم نزدیک و مربوط بودند را شناسایی میکردم و از بین عکسها تعدادی را انتخاب میکردم و کار معمولا نتیجه نگاه کردن به یک یا چند عکس بود. آن کارها خیلی واقعگرایانهتر بود، خیلی منظرهتر بود، مثل نگاه یک ناظر که دارد به منظرهای نگاه میکند، حالا ممکن بود که آن منظره دقیقاً وجود نداشته باشد، ولی همه چیز خیلی دقیقتر بود. در آن مجموعه ارجاع به عکسها خیلی منظم بود، به عکس نگاه میکردم و کارم تقریبا چیزی شبیه کپی کردن آن عکسها بود. بعد از اینکه از تهران خارج شدم، قصد نداشتم که مجموعه را ادامه دهم و با یک وقفه پنج شش ماهه که کارهای دیگر میکردم، شروع کردم به کار کردن. در ابتدا مسألهام خیلی هم تهران نبود. ولی کمکم میدیدم که هم به لحاظ بصری و هم به لحاظ مفهومی، پلانهای شهری و صنعتی برایام جذابند و جذابیت این فضا باعث شد که اینها را بکشم. آنچه در نوشتهی نمایشگاه آوردهام این است که این موضوع و تهران همیشه برای من جالب بوده، ولی این شکل نگاه کردن به تهران و تحلیل کردناش و این شکل نقاشی که خیلی از شکل واقعگرایانه عکسگونه فاصله میگیرد بعد از خروج از ایران شروع شد.
یعنی انگار تهران از شکل واقعگرایانه خارج میشود و تبدیل میشود به تعدادی موتیف، تصور و معنی. از توضیح شما این برمیآید که وقتی در تهران هستید تهران را میبینید، ولی حالا که از تهران خارج میشوید دارید تصورتان از تهران را که به چیزهایی از قبیل بلوکها و تمثیلهایی از شهر تبدیل میشود، از یک شهر تمثیلی.
توضیحی که در نوشته دادهام این است که از نگاه به تک فریمها، ارجاعات به یک تعداد سکانس تبدیل میشوند، به یک تجربه شخصی، یک تجربه زیسته که مسأله هر کار است و به تبع مسأله کل مجموعه است. نگاه من به عناصر شهری خیلی نگاه تمثیلی نیست.
مفهوم شهر است؟ حس و حال شهر؟
حس و حال شهر است، تجربه زیستن در شهر است و نگاه کردن به اینکه تجربیات مختلف و شکلهای مختلف زندگی چطور یک روایت شخصی از این شهر ایجاد کرده که ممکن است با روایت غالبی که از این شهر متصور است، متفاوت باشد.
عنوان نمایشگاه "پرسهبافیها" و ماهیت طراحانه کارها و اشاراتی که خودتان در نوشته دارید تأکید میکند که انگار داریم یادداشتهایی از شهر مینویسیم. کارها به نظر شبیه یادداشت میآیند، انگار که داریم در حاشیه یک متن چیزهایی مینویسیم که دم دستمان باشد، خود کارها هم این تصور را در ما تقویت میکنند. آیا اینها قرار است مقدمهای باشند بر چیزی دیگرتر که قرار است در آینده در کارهایتان اتفاق بیافتند؟
مسلماً این مجموعه، که الان برای من تمام شده ادامهای خواهد داشت و مجموعهی جدید حتماً به شکلی ادامه این مجموعه خواهد بود. اما وقتی میگویم که اینها یادداشتهایی هستند در حاشیه یک متن منظورم این نیست که اینها پخته نیستند، بلکه منظورم فاصله گرفتنشان از آن روایت مرسوم و همیشگی از شهر است. ضرورت و جذابیت این حاشیهنویسی برای من همیشه بیشتر از متن اصلی است. چون من دارم متن اصلی را میبینم و مطالعه و زندگی میکنم و به عنوان یک سوژه فعال برایام جذاب است که حاشیهنویسی کنم و به نظرم آن حاشیهها چیز مهمتری را در خود دارند تا متن اصلی، چون تقریباً همه داریم متن اصلی را میبینیم.
این متن اصلی چیست؟ چیزی شبیه نظر پستمدرنیستها است، یعنی یک ابرروایت از شهر؟ آیا تصور رئالیستی از شهر است؟
برای من، به طور شخصی، متن اصلی همان تصویرهایی است که از شهر دارم، همان عکسهایی که از شهر گرفتهام که خیلی دخل و تصرفی در آنها نشده، انتخابهایی کردهام، ولی دخل و تصرف نه. ضمناً شاید در این مورد خروج از تهران مؤثر باشد، چون میبینی که همیشه انگار یک تصور گنگ از زندگی در تهران وجود دارد و آن تصور ثابت است: "تصویر خود را در چند جمله تعریف کنید" که خیلی با تهرانی که تو در ذهن داری متفاوت است. بخشیاش به خاطر اخبار است، بخشیاش بهخاطر دور بودن است، بخشیاش به این خاطر است که خود مهاجرها هم بعد از ترک تهران تصورشان از شهر محدود میشود به چند جمله خاص. متن اصلی بیشتر این است، یعنی روایتهای غالب و بدون اینکه به نگاهی فعال به شهر انداخته شود.
وقتی کارها را نگاه میکردم، به نظرم رسید که در کارها غیر از تلاش برای درست کردن یک حس و حال، کوشش برای درست کردن یک فضا هم شده. خودم به شخصه کارهایی را بیشتر پسندیدم که فضای قابل تشخیصتری داشتند و دارند به من تصوری از فضای شهری میدهند. به نظرم کوشش رسیدن به فضا و حس و حال است. قرار است که به همین ترکیب برسیم؟ یک حس و حال و فضا و خلق یک روایت شخصی سوای روایتهای قالب از شهر؟ یعنی حس و حال و فضا قرار است تا کمک کنند تا شهر ذهنیتان شکل بگیرد؟
بله، ولی این شهر ذهنی، شهر ذهنی خودم نیست، بلکه روایت ذهنی من است از یک واقعیت بیرونی که من طور دیگری درکش کردهام و این قابلیت را حتما دارد تا به اشکال دیگری هم درک شود. فکر میکنم که تجربههایی که منجر به این درک متفاوت شده را با خیلی از آدمها شریک هستم و به همین دلیل نمایش دادن این کارها و درمیان گذاشتنشان با دیگران به همین دلیل است. به همین دلیل است که از اینکه بگویم که اینها روایتهای شخصی من از یک شهر خیالی هستند، احتراز میکنم .
آیا از یک پازل صحبت میکنیم؟ یعنی اینها قطعات یک پازل هستند که قرار است تصوری جامعتر از یک شهر را به من بدهند، چنین تصوری درست است؟
در اینکه هر مجموعهای وقتی در کنار هم دیده میشود مثل قطعات یک پازل است، این مجموعه هم میتواند پازل باشد. ولی من تکتک کارها را مستقل میبینیم در نتیجه با گفتهتان نه موافقم و نه مخالف چون فکر نمیکنم که تصور جدیدی از کارها به دست بدهد، این را میتوان در مورد هر مجموعهای گفت.
کارها را که در وبسایت دیدم، متوجه شدم تاریخ کارها به دو سه سال تقسیم میشود، آیا کارهای نمایشگاه حاصل چند دوره است، یا همه کارهای یک دوره هستند در دو سه سال؟
میتوانم بگویم که کارها حاصل یک دوره هستند در دو سه سال که حدود دو سال و نیم، سه سال طول کشیدند. معتقدم که کارها از اول تا آخر مجموعه به لحاظ زبان بصری و خیلی چیزهای دیگر تغییر کردهاند، ولی هنوز یک مجموعه محسوب میشوند.
انتهای پیام/
حافظ روحانی