سرویس تجسمی هنرآنلاین: نمایشگاه نقاشىهاى سه استاد آکادمیک هنر با عنوان ˝لایههاى انتزاع˝ چندی پیش در گالری بوم برپا شد. همایون سلیمى، هادى جمالى و رضا خدادادى هر یک در این نمایشگاه نقاشیهای انتزاعی از مهمترین دورههای کاری خود که حاصل چندین سال کارشان است را در این نمایشگاه در معرض دید علاقمندان قرار دادند. آنها با ارائه نقاشیهای انتزاعی تصاویری از طبیعت را با احساسشان تلفیق کرده و میل تغزلی و رمانتیک خود را در آثار نشان دادند. با آن که هر سه این اساتید آثاری انتزاعی در این نمایشگاه ارائه دادهاند اما هر کدام به شکل مستقل کار کردهاند و رویکردهای مختلفی از نقاشی انتزاعی را بر روی بوم آوردهاند تا مخاطبان با بازدید از این نمایشگاه شاهد سه نوع متفاوت از هنر آبستره در یک نمایشگاه باشند.
"لایههای انتزاع" عنوان جالب و سوال برانگیزی برای نمایشگاه نقاشىهاى سه استاد آکادمیک هنر است که این روزها در گالری بوم برپاست، درباره چگونگی این حضور و انتخاب عنوان نمایشگاه بگویید.
جمالی: یک هنرمند وقتی میخواهد اثری را خلق کند، با لایهلایه کردن فضاهای جدید به آنچه که میخواهد میرسد و گاهی نیز از حالت آبستره خارج میشود. از سوی دیگر آبستره دنیای وسیعی دارد و شیوههای بیانی خاص خود را میطلبد، افراد متفاوتی در این زمینه کار کردند و هر کدام فضای شخصی خود و یافتههای خود را دارند. خوشبختانه "لایههای انتزاع" نمایشگاه موفقی بوده است و تا امروز استقبال خوبی از آن شده است. بیننده میداند که با دیدن این آثار با وجوه دیگری از آبستره و انتزاع آشنا میشود چرا که هر کدام از ما سه نفر نگاه خود را داریم.
خدادادی: به نظر من جستجو در لایههای انتزاع بوده است نه لایههای اجرایی، احساس میکنم هرکدام از این آثار لایههای عمیقتری را از آبستره نشان میدهند. البته من جای خالی اساتید دیگر این عرصه را نیز احساس میکنم، زیرا کسانی هستند که در این مسیر تمرکز دائمی و حرفهای دارند و میتوانستند در این نمایشگاه حضور داشته باشند هرچند به دلایلی جای آنها خالی است. با این حال این نمایشگاه اتفاق خوبی است، گرچه دوست داشتم به صورت انفرادی این اتفاق میافتاد چرا که هر کدام از ما مدعی هنر آبستره در ایران هستیم و هر کدام ظرفیت پر کردن نمایشگاه را داریم اما بودن در کنار دوستان اتفاق خوشایندی است و مخاطب میتواند سه نوع متفاوت از هنر آبستره را در یک جا ببیند.
سلیمی: چون کارها انتزاعی بود باید عنوانی هم میداشت و چه نامی بهتر از این میتوانستیم انتخاب کنیم.
از این که در کنار دو نقاش دیگر حوزه هنر آبستره این نمایشگاه را برگزار کردید چه حسی دارید؟
خدادادی: مانیفستی که هر کس برای خودش دارد متعلق به خود اوست. ما در بسیاری از نمایشگاهها در کنار هم بودیم، اما این نخستین بار است که در قالب یک گروه سه نفره نمایشگاهی را برگزار کردهایم. البته ویژگی هنر ایرانی انتزاعی است و حتی میتوان گفت خواستگاه این هنر شرق و به خصوص ایران است. نقاشان ما هرگز از انتزاع دور نشدهاند هنرهایی ازاین دست هنرهای حرفهای هستند و نباید انتظار داشت که مردم عادی و عام مخاطب ما باشند. این یک کار کاملا تخصصی و با زبان تخصصی است و مخاطب آن باید یا حرفهای باشد یا انگیزههای لازم را برای برخورد و درک این هنر داشته باشد. مخاطب این هنر نیز به چند گروه تقسیم میشود، گروهی که دائمی پیگیری میکنند و یا گروهی که این عرصه را دوست دارند، یا یک تعداد دانشجو که کار تحقیقی انجام میدهند و... اما در مجموع استقبال تاکنون خوب بوده است.
سلیمی: خوشحالم چرا که هم خودشان و هم کارهایشان را دوست دارم.
در دهه ۷۰ هنر آبستره بسیار موفق بود و از دورهای به بعد رو به افول رفت و فیگوراتیو به جولان دادن پرداخت. با برگزاری این نمایشگاه در گالری بوم و در بهترین زمان ممکن به نظر میرسد که هنر آبستره در حال زنده شدن است. در این باره چه نظری دارید؟
جمالی: این موضوع از جهاتی درست و از جهات دیگری درست نیست. از زمانی که بیینالها و حراجها برگزار شد، به غیر از نقاشیخط، پرترههای بزرگ بسیار مورد استقبال قرار گرفت و این موج به ایران هم رسید. اما آبستره همیشه جذابیت خودش را دارد. درست است که در یک برههای افت میکند، اما به موقع نیز مطرح میشود و این نیازمند صبر است. خوشبختانه امروز آبستره دوباره مطرح شده و کارهای جدید به عرصه آمده و آبستره در حال بازگشت به جایگاه خودش است.
خدادادی: به نظر من این جدال همیشه بوده است، اما برای من اهمیتی ندارد زیرا من هرگز برای ورود بازار و اقتصاد کار نکردم. من برای ایجاد یک فلسفه کار کردم و همچنین برای این که عشق و علاقهای را که به آن معتقد هستم در آثارم جاری و ساری کنم کار کردم به همین دلیل برایم فرقی نمیکند که الان چه هنری مورد قبول و استقبال است. در طی این سالها به سمت و سوی خاصی نرفتم، اگر چه کارهای انتزاعی متفاوتی انجام دادم و توان فیگوراتیو را نیز دارم اما احساس نیاز نکردم تا سبک و شیوهام را تغییر دهم. قطعا هرگاه احساس کنم که با هنر فیگوراتیو بهتر میتوانم حرفهایم را بزنم، این کار را انجام میدهم، شاید حرف من به ذائقه بسیاری خوش نیاید اما درک و ارتباط برقرار کردن و خوانش یک اثر انتزاعی بسیار مشکلتر از یک اثر فیگوراتیو است. شما درآن نشانههایی میبینید که به سرعت میتوانید آن را بازخوانی کنید، اما در آبستره اینگونه نیست. اینکه شما بتوانید درک عمیقی از آبستره داشته باشید بسیار دشوار است.
من حرفم را برای آدمهای عادی و سطحی نمیزنم که فیگوراتیو کار کنم، برای کسانی میگویم که زبان من را بفهمند و شاید خیلی تلختر، افراطیتر، اکسپرسیوتر صحبت کرده باشم اما دوست نداشتم حرفی که میزنم را همه بفهمند. دوست دارم وقتی حرف میزنم تعداد انگشت شماری از آدمها بفهمند که چه میگویم و این باعث سعادت است. منظور من این نیست که مخاطب من باید بسیار خاص باشد اما نباید انتظار داشت که یک اثر هنری را با یک سری فلسفه خاص و تخصص ویژه فهمید. من هنر آبستره را در قالب سبک نمیدانم، سبک یک منش و تفکر و جهانبینی نیست. دوران سبک آبستره گذشته، سبکها متولد میشوند، اما هیچگاه نمیمیرند. هنرهایی که اصالت دارند را به سادگی نمیتوان بدست آورد و با آنها زندگی کرد. این هنرها ریشههای عمیقی در زندگی، تمدن و فرهنگ آدمها دارند و به راحتی نمیتوان آنها را کنار گذاشت. زمانی که عکاسی به وجود آمد همه با نقاشی خداحافظی کردند، اما یکی دو قرن بعد، نقاشان نشان دادند که اینگونه نیست و نقاشی جایگاه خود را حفظ خواهدکرد. اگر ما سه هنر ادبیات، موسیقی و نقاشی را هنر شاخص بدانیم، آنها دائما در حال تولد هستند و هیچگاه تمام نمیشوند.
سلیمی: سال ۸۴ و ۸۶ بود که برای تکمیل پایاننامهام به ایران آمدم و مروری بر آثار نقاشان در فرهنگسرای نیاوران داشتم، در آن زمان تفکرات و نوع دیدگاهها بسیار متفاوت از امروز بود، امروز آبستره هم کلاسیک شده است و موارد دیگری حرف اول را میزنند اما همچنان دیده میشوند و هرکدام مخاطب خاص خود را دارند.
فکر میکنید برگزاری چنین نمایشگاهی تا چه اندازه میتواند به بازگشت نقاشی آبستره میان جامعه تجسمی تاثیر بگذارد؟
خدادادی: وقتی مخاطبان کارهای بزرگ آبستره را میبینند، آنچه که ارائه شده قطعا تاثیرگذار است و برای دوباره بازگشت آبستره، میتواند موثر باشد. مهم این است که هنرمند همیشه خودش را قبول داشته باشد و کارش را انجام دهد. اگر من روزگاری در این عرصه به نوعی کار کنم که فقط برای فروش آثارم باشد، به نظر خودم خوب نیست، شما باید کار و شیوه خودتان را قبول داشته باشید؛ نباید برای کسی کار کنید و من از این بابت سربلند هستم. اینکه موجی شروع شود و یا خاموش شود اتفاق خاصی نیست. کسانی میمانند که با صبر، حوصله و آرامش کار کنند چرا که میدانند حباب نیستند و هیچ موجی نمیتواند آنها را دهد.
نقاشیهای انتزاعی که در ایران کار میشود، اغلب رنگ و بوی شرقی دارند و نشان میدهد که هنرمندش از کجا آمده است، در آثار شما هم میتوان این رنگ و بو را به خوبی حس کرد، نظرتان در این رابطه چیست؟
جمالی: برخی از هنرمندان در ایران بزرگ شدهاند و با این فرهنگ خو گرفتهاند و کارشان رنگ و بوی شرقی را دارد. عکس این هم میتواند باشد، کارهایی که رنگ و نقش ایرانی دارند اما الزاما هنرمند در این جا نبوده است. به نظر من ما میتوانیم از موتیفهای ایرانی استفاده نکنیم، اما آثارمان حال و هوای شرقی را داشته باشد.
خدادادی: اگر هنرمند بخواهد از اعماق وجود و احساسش کار کند، قطعا اثرش متعلق به آن فرهنگ خواهد بود. من ایرانی بودن را در رنگ و خط آن نمیدانم. باید ابتدا ویژگی کار را شناخت و بعد وقتی خواستیم کار را تحلیل کنیم همه این ویژگیها را در نظر بگیریم. ویژگی هنر ایران چیست؟ این که دقت نظر فوقالعاده بالایی دارد و رنگها بسیار حساب شده استفاده میشود. هنر ایرانی هنری است که ما درآن عرفان را میبینیم. چه قبل از اسلام چه بعد از اسلام، عرفان و معنویت وجود داشته است و این فقط در نقش و نگار نیست. میتواند شکلها و نقوش آشنای ما کنار برود و ویژگی هنر ایرانی را ببینید.
نقاشی انتزاعی بسیاری اوقات دارای یک جنبه شاعرانه است شاید به این دلیل که ماده اولیه شعر و این نوع از نقاشی انتزاع است. این موضوع در این سه مجموعه نیز دیده میشود دیدگاه شما درباره جنبه شاعرانه نقاشی انتزاعی چیست؟
خدادادی: اجازه دهید من موسیقی را نیز به این مجموعه اضافه کنم زیرا موسیقی انتزاعیترین هنرهاست. هرچه به طرف نابگرایی حرکت میکنیم اضافات حذف میشوند. هنرمند دوست دارد آشناییزدایی کند و دوست ندارد که با همان عناصر آشنا کار کند. شعر نیز به همین شکل است و در پرده صحبت میکند و رکگو نیست، به همین دلیل من در کار خودم نیز این نزدیکی را احساس میکنم.
جمالی: من زمانی که از شیراز به تهران آمدم شاگرد آقای محمدابراهیم جعفری بودم، کار ایشان با شعر بسیار پیوند دارد. این موضوع در من نیز وجود دارد و دستمایههای شعری به نقاشیهای من نیز راه پیدا کرده است. شعر رازآمیز است و این ویژگی خوب در نقاشی انتزاعی هم وجود دارد زیرا این نقاشی نیز صراحت ندارد و به همین دلیل تفکربرانگیز است موجب میشود هرکسی چیزی را که دوست دارد در آن ببیند. این موضوع از ویژگیهای آبستره است که هرکسی با توجه به آنچه در درون او وجود دارد از آن برداشت دارد.
جناب سلیمی در دورههای خاصی شما بر روی معماری وطبیعت کار کردید، در مورد آن دوره از آثارتان توضیح دهید؟
سلیمی: من نوعی نوستالژی نسبت به طبیعت داشتم و بسیار هم آن را دوست دارم. یک دوره نمایشگاه "حجم سبز" را کار کردم که نمایش درختچهها بونسای است که اغلب در سنگ کاشته شدهاند و این به دلیل علاقهام به طبیعت بود. مدتی هم برمبنای معماری شهرهای مختلف کلاژ کار کردم.
شما در آثارتان هم از سنت و هم از نقاشیهای مدرن بهره می برید، از علاقه و گرایشتان به نقشهایی که در حافظه قومی ما ثبت شده بگویید؟
سلیمی: کارهای من با فرهنگ ایرانی با سفال، مینیاتور، کالیگرافی، موسیقی و... رابطه مستقیم دارد . البته این دوره آخر کارهایم است و قصد ندارم دیگر روی این سوژهها کار کنم. قبل از این که آبستره کار کنم روی موضوعات قدیمی و فیگوراتیو کار میکردم و تحت تاثیر نقاشانی بودم که خودشان تحت تاثیر شرق بودند. استاد راهنمای من در دانشگاه سوربن مرا مجبور کرد که درباره کار خودم کار کنم و این خیلی سخت بود، اما شروع به کار کردم و به ایران آمدم و به منطقه مادری کاشان سفر کردم. در ابیانه، کاشان و یزد رابطههای بسیاری بین نقاشی و معماری فضاهای آنجا پیدا کردم وتا توانستم عکس گرفتم. وقتی برای دفاع از پایان نامهام به فرانسه برگشتم فکر میکردم که کار روی این عرصه تمام شد، اما این اتفاق نیفتاد و من همچنان این رابطهها و عناصر را در کارم حفظ کردم. در همین حین بافت نیز به سراغ آثارم آمد و این راه تاکنون ادامه پیدا کرده است.
آقای جمالی در کارهای شما نشانههایی از حرزها، رمزها و نوشتهها وجود دارد، این نقوش از کجا نشات میگیرند؟
جمالی: من در خانوادهای در شیراز به دنیا آمدم که اصلیت آن به سلسله قاجار بازمیگشت، خانه ما معماری قاجاری داشت، کاشیکاری، نقاشی روی سقف، پشت بام کاهگلی، مقرنس و حوض و ماهی از ویژگیهای اصلی آن بود و من در این فضا بزرگ شدم. همه اینها در ذهن من مانده است و به علاوه برایم بسیار دوست داشتنی است. وقتی به اتود طرحها روی آوردم متوجه شدم فرمهایی مانند این برایم جذابتر است. من موتیفها را حتی دستهبندی هم کردهام؛ بعضی از آنها مهر است بعضی حرز نویسی است بعضی دعا نویسی و نقوش هندسی که همگی آنها به کارهایم من وارد شد. البته این موضوع خیلی سابقه ندارد بلکه شش هفت سال است در کار من پیدا شده است. آنچه در گالری بوم به نمایش گذاشته شده است حاصل کار من در ۱۵ سال گذشته است. استفاده از این نقشها و همینطور خط شکسته نستعلیق برای من جذاب است چون به نقوش و خط دستنوشتههای خانوادگی مانند قولنامهها و قراردادها بسیار علاقه داشتم. در سالها ۸۵ کارهای من کمی رنگی تر شد و موتیفها بیشتر شدند اما الان باز رنگها کم شده است و اینها به علایق من بازمیگردد.
استفاده از فلز در کار شما چگونه آغاز شد و در استفاده از این متریال رنگ تا چه اندازه اهمیت داشته است؟
جمالی: من سال ۷۷ دو فرسک دیواری در مترو صادقیه کار کردم یکی از آنها تصویری از کاخ آپادنا و دیگری نمایی از بازار یزد و سقفها و گنبدهای آن بود. برای ساخت این فرسکها از ملات بتون استفاده میکردم که با استفاده از ملات سیمان و توری مرغی ساخته میشد، تا وقتی ملات خیس بود من آنها را به راحتی شیار میدادم اما وقتی کمی بتون سفت شد مجبور شدم از مینیفرز استفاده کنم تا بتوانم شیار ایجاد کنم. این شیوه پتینه کاری برایم بسیار جذاب بود و فکر کردم که باید آن را برای نقاشیهایم استفاده کنم ابتدا سراغ تخته رفتم و بعد بلوکهای گچی را امتحان کردم که هیچکدام جواب نداد.
یک بار فویل آشپزخانه نظرم را جذب کرد، به راحتی با یک میخ شکل میگرفت و رنگ نیز روی آن به خوبی میماند. این فضا برای من بسیار عزیز بود زیرا همان تجربه ساختن فرسک کاخ آپادانا را برایم زنده میکرد. اوایل باندهای مسی هم در کارهایم حضور داشتند اما بعد مس را حذف و رنگ روغن را اضافه کردم. البته باید بگویم که در خارج از ایران هنرمندان پاپ آرت و در ایران آقای عربشاهی با فویل کار کردهاند و این شیوه اختراع من نیست و من نیز به آن علاقه دارم.
آقای جمالی یکی از آثارتان به تازگی در چهارمین دوره حراج تهران به قیمت ۲۲ میلیون تومان چکش خورده است، نظرتان را در مورد حراج تهران بگویید؟
هادی جمالی: اثری که از من در حراج تهران چکش خورد، شبیه به یکی از کارهایم در نمایشگاه حاضر در گالری بوم است زیرا به فاصله زمانی کوتاهی از هم کار شدهاند. این کار که بدون عنوان هم است بین ۸ تا ۱۲ میلیون تومان قیمت گذاری شده بود که در چهارمین حراج تهران به قیمت ۲۲ میلیون تومان چکش خورد. حراج تهران چهار سال است که فعالیت میکند و در این چهار سال توانسته در هنرهای تجسمی کشور برکت ایجاد کند. سطح آثار و قیمت آثار هنرمندان در این مدت نیز بالاتر رفته است که این نیز برای هنرمندان بسیار مطلوب است که از این راه میتوانند درآمدی کسب کنند.
از طرف دیگر توجه بسیاری از سرمایه داران که در زمینههای دیگر سرمایه گذاری میکردند به این سمت جلب شده است. آنها آثار هنری نقاشی، عکس و مجسمه میخرند که این امر بسیار مبارکی است و می تواند تاثیر زیادی بر روی فروش آثار هنرمندان بگذارد تا از لحاظ مادی تا حدی تامین شوند. برگزاری چنین حراجی نیز میتواند برای دانشجویان هنرهای تجسمی بسیار جالب توجه باشد زیرا میتوانند به خانواده شان بگویند عالم هنر، عالمی نیست که در فقر به سر برد بلکه کسی که هنر میخواند میتواند زندگی خوبی هم داشته باشد. یک دانشجوی هنر می تواند به پدر و مادر خود بگوید که آثار هنری در ایران وجود دارد که به قیمت دو میلیارد و هشتصد هزار تومان فروخته می شود. بنابراین میتواند به رشته ای که در آن تحصیل می کند علاقه بیشتری نشان دهد و اعتقاد بیشتری به خود و کارش داشته باشد.
آقای خدادادی درباره نگاهتان به هنر و استفاده از متریال صحبت کنید.
خدادادی: خانه پدری من در اردبیل باقی مانده دوران صفوی بود اما با شدت گرفتن موج تجدد در سالهای قبل از انقلاب خراب و به جای آن یک بنای مدرنیستی ساخته شد. این ساختمان دارای همان شیوهها و حتی متریالی بود که بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی با آن ساخته شده بود. گرچه من تا دوران نوجوانی در آن خانه زندگی کردم اما زادگاهم برای من بسیار دوست داشتنی است و این ریشه و خاطره خانه پدری بر من بسیار تاثیر گذاشت و باعث شد دوسال پیش که پدرم فوت کرد مجموعه خانه پدری را کار کرده و در گالری هفت ثمر به نمایش گذاشتم. من به شکل جدی از یازده سالگی مجسمهسازی و نقاشی کار میکردم و فیگورهایی مانند ونوس را برای خودم میساختم. بعدها نقاشی خواندم و به شما میگویم که بسیار خوب میتوانم کار فیگوراتیو انجام دهم اما مسئله این است که هیچگاه نمیخواهم چنین کارهایی انجام دهم.
همیشه کانسپت و مفهوم است که در اجرای آثارم مرا به سمت متریال میکشاند و مواد را در خدمت ایده خود قرار میدهم. من با نگاه، حس و مطالعاتی که انجام میدهم متریال و شکل کار را انتخاب میکنم. به خاطر دارم که زمانی فیگورهای کریهی میساختم که به نظر خودم درون آدمها را نشان میداد اما زمانی رسید که فکر کردم چرا این قدر زشت کار میکنم و کسی که میخواهد این کار را بخرد چطور باید آن را به دیوار خانهاش آویزان کند. آن زمان آدمها برایم مهم بودند و من از تناقض درون و بیرون آدمها ناراحت بودم اما بعدها فکر کردم چه اهمیتی دارد که آدمها چگونه هستند زیرا بیکرانههای بسیاری در جهان برای نشان دادن وجود دارد.
مجموعه "حیرانی" شما در نقاط مختلف دنیا به نمایش درآمده است و گویا شما آن را با تاثیر از اشعار مولانا خلق کردهاید...
خدادادی: من از کودکی به دیوان شمس علاقه داشتم، هنوز هم این کتاب تنها کتابی است که آن را هر شب میخوانم و به نظرم این کتاب عاشقانهترین دلنوشتههای یک انسان بزرگ است. اتفاقی که در "حیرانی" افتاد متفاوت بود پیش از آن من کتیبهها و فضاهای معماری را کار میکردم اما چون اهل سفر هستم و هر از گاهی به همراه همسرم به طبیعتگردی میروم زمانی رسید که در طبیعت حیران شدم هرچند نیت من این نبود که آن طبیعت را دوباره تصویر کنم و به دنبال راهی برای این کار میگشتم و از همان ابتدا میخواستم آن روحی که در اشعار مولانا وجود داشت هم در این کارها وجود داشته باشد، شیوهای که میخواستم این کار را انجام دهم برایم بسیار مهم بود به همین بارها و بارها برای این کار تلاش کردم. نمایش یک فضای عرفانی و برگردان یک فضای خلقت به وجه تجسمی هدف من بود و به دنبال استفاده از ضربات محکم قلممو یا یک بیان اکسپرسیو برونگرا نبودم. در تکتک خطهای من تمرکزی نهفته است که وقتی آنها را میکشم گویی جانی از من خارج میشود چون در کشیدن آنها هیچ اشتباهی نباید وجود داشته باشد.
من هیچگاه دورههای تاریخیام را بیحساب و کتاب کار نکردهام چون در لایههای عمیق این کارها موضوعاتی هست که دوست ندارم هر کسی آن را بفهمد و میخواهم آن را با کسانی که با موضوع آشنا هستند شریک شوم. "حیرانی" در دوره قبل از "نوستالژیها"ی من شکل گرفت و مخاطبان بسیاری داشت، اکنون هم گاه کاری را در ادامه این مجموعه انجام میدهم اما از آنجا که از تکرار خودم متنفر هستم و معتقدم که در حال تغییر هستم آن را به همان شکل ادامه ندادم و در واقع چون بسیار مورد علاقه قرار گرفت آن را متوقف کردم. من از پول بدم نمیآید و معتقدم هنرمند باید بهترین خانه یا ماشین را داشته باشد اما باید ابتدا هنرمند باشد بعد به اینها برسد نه اینکه به خاطر رسیدن به اینها خودش را تکرار کند. کارهای این دوره در زمانهای مختلف تغییر کرده است، آثار ابتدایی آن رنگینتر و شادتر هستند درحالیکه فضا در بخشی بعدی این مجموعه تغییر کرده و نوعی آشفتگی و غم را نشان میدهد به هر حال من با همین آثار حرفهایم را میزنم، اگر بخواهم خشونت را نشان دهم خون را به تصویر نمیکشم بلکه معتقدم با زیبایی طبیعت آنچه میخواهم را نشان میدهم.
با توجه به این که هر سه نفر استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه هستید، وضعیت آموزش هنر به خصوص در رشته نقاشی را در دانشگاهها چطور میبینید؟
سلیمی: آموزش در ایران دست کمی از آموزش در فرانسه نداشت. اما وقتی در این جا شروع به تدریس کردم فکر میکردم بچهها باید از ابتدا تا انتها با یک استاد کار کنند، ما این کار را انجام دادیم اما وقتی بچهها به ترم هفت رسیدند احساس کردم که خسته شدهاند و استاد جعفری به کمک من آمدند و فهمیدم آنجا با ایران فرق دارد، در بوزار پاریس آتلیهها در کنار هم قرار دارد و بچهها به هم سر میزنند و با کار هم آشنا میشوند در حالیکه چنین فضایی در ایران وجود ندارد و همه چیز به گردن استاد است و به همین دلیل چنین شیوهای در ایران پاسخگو نیست.
خدادادی: متغیرهای زیادی میتوانند دست به دست هم دهند و بر روی وضعیت آموزش هنر در کشور تاثیر بگذارند. اصلی ترین متغیر در این ارتباط شیوه گزینش اعضای هیئت علمی و اساتید دانشگاه است. مسائل اقتصادی و فرهنگی بسیاری هم بر روی این مطلب تاثیر گذارند.
ما در آموزش سعی و تلاش خود را می کنیم وقتی دانشجویانمان برای ادامه تحصیل به خارج از کشور میروند میبینند که بهترین استادها را در ایران داریم. در خارج از کشور یک سیستم وجود دارد، همه چیز سر جای خود قرار دارد، استاد با دانشجو صمیمی است اما کارش را هم به موقع می خواهد اما در این جا به محض این که با دانشجو می خواهیم صمیمی شویم میخواهد از زیر کار شانه خالی کند. من به عنوان یک استاد می بینم که اساتید در دانشگاهها بسیار زیاد برای دانشجویان انرژی میگذارند اما هر چیز باید بازتاب هم داشته باشد تا احساس انرژی بیشتری کنند. انگیزههای مالی در این بین مطرح است. یک استاد وقتی میخواهد سرکلاس برود باید فراغ بال داشته باشد و با آسودگی سر کلاس برود نه این که به فکر شغل دوم باشد. اساتید باید در تصمیم گیریهای فرهنگی و هنری کشور سهیم باشند. فرصت پژوهش داشته باشند و خیالشان راحت باشد زیرا استرسهای شغلی بسیاری از اوقات مانع آن میشوند که افراد آن طور که باید باشند. یک استاد باید در دانشگاه یک اتاق برای خود داشته باشد تا دانشجویان بتوانند کارشان را نشان دهند و کلکسیون کنند، باید یک آتلیه داشته باشد که تا وقتی زنده است به او تعلق داشته باشد. پس باید امکاناتی برای اساتید تجهیز کنند.
استاد تنها یک پای قضیه است منابع مالی، سیاست گذاریها و مدیریتهایی که در زمینه هنر میشود قسمتهای دیگر این مسئله است. منظورم مدیریتهای تخصصی است که باید توسط افراد متخصص انجام شود. باید از حضور ما در نهادهای مختلف استفاده کنند اما آن قدری که لازم است به ما بها داده نمیشود. اگر دانشجو ببیند که استادش امورات زندگیاش را از راه هنر میگذراند مطمئن باشید انگیزههای مالی پیدا میکند. من در کلاسهایم میگویم که تمام مخارج زندگیم را از راه هنر بدست میآورم زیرا این باعث دل خوشی دانشجویان میشود. دانشجویی که به بازدید از نمایشگاه ما میآید و میبیند که شان ما حفظ شده الگوسازی می کند و پیش خود میگوید که من هم می توانم در آینده از راه هنر پول در بیاورم و محترم واقع شوم.
اگر بگویند ۳۰۰ سال پیش ثروتمندترین فرد این مملکت چه کسی بوده یا وزیر خزانه داری را نام ببرید هیچکس نمیداند اما هنرمند هزار سال پیش را بپرسید همه جواب میدهند. هنرمند و اهل فرهنگ است که برای یک تمدن آبرو میخرد. اگر تمدنی به سربلندی علاقه دارد باید به شرایط آموزشش و اهالی و افرادی که در زمینه آموزش فعالیت میکنند توجه کند. اگر بگویند برای فارغالتحصیلان برنامهریزی کردهایم و از آنها میخواهیم در زمینههای مختلف استفاده کنیم، دانشجو امیدوار میشود و میداند وقتی فارغالتحصیل شد در صورتی که کار بلد باشد جذب بازار کار میشود. اما اکنون نمیداند میخواهد چه کار کند یک دنیای تاریک مه گرفته را روبرویش میبیند. نسل من صف شکن بودند خودشان را به امواج سپردند در تاریکی قدم برداشتند اما آیا میتوان از هر نسلی این انتظار را داشت؟ یک چشمانداز روشن باید به جوانان بدهیم تا انگیزه پیدا کنند و به آینده امیدوار باشند. امروز اگر از نسل جوان گلایه میکنیم، این همان جوانی است که خودمان تربیت کردیم پس باید قبل از هر چیز از خودمان انتقاد کنیم.
جمالی: من با نظر استاد خدادادی و صحبتهایی که در مورد شرایط آموزش در دانشگاهها کردند کاملا موافقم. تخصص من در زمینه طراحی صنعتی است، در دانشگاه این رشته را تدریس میکنم و تا به حال نقاشی تدریس نکردهام. البته ۵۰ درصد رشته طراحی صنعتی آرت و ۵۰ درصد آن تکنولوژی است به همین دلیل در مورد وضعیت آموزش در رشته نقاشی نمیتوانم نظر دهم.
شما آثار هنرمندان جوان بسیاری را میبینید، به نظرتان چه روش هایی را باید در پی گرفت تا انرژی و علاقه فراوان جوانان به هنر به خصوص در زمینه نقاشی به هدر نرود؟
سلیمی: جوانان امروز بیشتر تحت تاثیر عکس هستند و کمانگیزه شدهاند و به نظر من حق هم دارند چون هم هزینه آموزش بالاست و هم در نهایت ارائه کار در بازار هنر آسان نیست.
هادی جمالی: چیزی که این روزها برایم جالب توجه است تعداد افراد علاقهمند به هنر است که بسیار زیاد شده است و در پی آن تعداد کلاسهای آموزشی و گالریها هم زیاد شده است. این افراد باید مدیریت شوند تا علاقه و استعدادشان ثمر دهند. آنها میدانند اگر به سمت هنر نقاشی بیایند مشکلات مالی خواهند داشت و زمان زیادی طول میکشد تا کارشان را بخرند اما با علاقه سر کلاسهای مختلف حاضر میشوند، در سخنرانیها شرکت میکنند، سرچ میکنند و در زمینههای مختلف اطلاعات کسب میکنند. آنها شهریههای بالا پرداخت میکنند و تابلوهایشان را از مناطق مختلف تهران برای گرفتن نمره از استاد به سختی با خود میآورند و با عشق و علاقه پا در این راه میگذارند پس باید این سرمایه بزرگ مدیریت شود تا به ثمر برسد اما همان طور که استاد خدادادی گفتند کمبودها و محدودیتهای مختلف باعث میشود که مدیریت درست در این زمینه صورت نگیرد. برای مثال میتوانم بگویم که چندی پیش در ارمنستان نمایشگاهی داشتم و با هنرمندان آن جا آشنا شدم. آنها هر کدام در یک شهرک آتلیههایی ۱۲۰، ۱۳۰ متری با سقفهای بلند ۴ متری که برای کار هنرمندان دیزاین شده بود داشتند و به راحتی در آتلیههایشان کار میکردند.
رضا خدادادی: این روزها بسیاری از جوانان با اشتیاق به سمت هنر میآیند این انرژی بزرگ، این ظرفیت عظیم باید درست مدیریت شود. همه چیز را نباید به عنوان تهدید نگاه کرد، مدیر خوب باید تهدیدها را به فرصتها تبدیل کند. اگر در کشور خودمان انیمیشن خوب تولید شود، گرافیک تبلیغاتی خوب داشته باشیم و سریالهای خوبی بسازیم دیگر کسی کانالهای ترکیه را نگاه نمیکند. شان ما این است که خودمان را با کشورهای پیشرفته مقایسه کنیم نه با کشوری که وسعتش به اندازه یکی از استانهای ما هم نمیشود. در فرانسه آتلیه هنرمند طبقه بالای یک ساختمان است و در پایین گالریاش است که وقتی مردم به بازدید از کارها میآیند و یا از آن جا عبور میکنند تعاملات انسانی و هنری شکل بگیرد. در کشور ما کمتر از ۵۰۰ هنرمند تجسمی شناخته داریم، آیا نمیتوانند ۵۰۰ نفر از هنرمندانشان را ساپورت کنند؟به آنها آتلیه دهند تا در آن جا کار کنند. دانشجویان ما حتی نمیدانند آثارمان را باید کجا ببینند، چه طور باید آن را نقد کنند یا از ما یادبگیرند و در چه سایتی به دنبالش باشند.
انتهای پیام/