هنرآنلاین: پژمان موسوى، دبیر سرویس فرهنگى هنرى روزنامه ایران در آستانه روز خبرنگار، میهمان هنرآنلاین بود؛ گفتنىهاى خواندنى او پیشکش خبرنگاران هنرىست: نقد و امید، لبخند و تلخند ... تماشاى هنر ایران از دریچه نگاه یک کارشناس خبره خبر را از دست ندهید:
یادى از روزنامههاى توقیف شده تا سیاست باز دولت در "ایران"
١- لطفا بیوگرافى شخصىتان و نیز لطفا بیوگرافى شغلىتان؟
من پژمان موسوى هستم و از سال ۸۰ که وارد دانشکده علوم اجتماعی و ارتباطات دانشکاه علامه طباطبایی شدم از همان سال اول به جز نشریات دانشجویی در روزنامه ابتکار هم فعالیت میکردم و بعد از آن هم زمان با دوران تحصیل، کار در روزنامههای مختلف را تجربه کردم که بخشی به محاق توقیف رفتند و بخشی دیگر تعطیل شدند و اگر بخواهم به ترتیب نام ببرم ابتکار، ابرار اقتصادی،
مردم سالاری، سرمایه، شرق، اعتماد و یاسنو از جمله روزنامههایی هستند که من با آنها همکاری داشتم و اکنون هم به عنوان دبیر سرویس فرهنگ و هنر در روزنامه ایران مشغول فعالیت هستم.
٢- لطفا بیوگرافى سرویستان در روزنامه ایران را تشریح بفرمایید: به طور مثال: چند زیر سرویس دارید، چند همکار؟ به طور متوسط روزانه چند خبر منتشر مىشود؟
یکی از ویژگیهای مثبت سرویس فرهنگ و هنر روزنامه ایران این است که در حقیقت همه حوزههای فرهنگی در یک سرویس جمع شده است در حالی که این ویژگی معمولا در روزنامههای دیگر کمتر به چشم میخورد یعنی معمولا حوزه ادبیات و کتاب یک سرویس و یک دبیر دارد و حوزههای سینما، تئاتر و تجسمی هم یک سرویس جداگانه دارند. این تجمیع حوزهها از تداخل بین حوزهها و سوء تفاهمهایی که همواره در کارها پیش میآید که کسی در حوزه دیگری ورود نکند جلوگیری کرده است چون این حوزهها اشتراکات زیادی با هم دارند. سینما، تئاتر، تلویزیون، هنرهای تجسمی، ادبیات و کتاب، شعر، داستان و موسیقی زیر سرویسهای سرویس فرهنگ و هنر این روزنامه هستند.
روزی که من به جمع همکاران روزنامه ایران ملحق شدم این روزنامه یک صفحه فرهنگ و هنر داشت که صفحه آخر بود و در آن هم اخبار منتشر میشد و هم گاهی یاداشت و گزارش اما پیشنهاد من این بود که حتما باید یک حالت صفحه آخری به صفحه بدهیم که یک حالت فان هم داشته باشد و در عین حال حتما مطالب جدی و مناسبتی هم منتشر شود و حتما یک صفحه خبری داشته باشیم که بتوانیم اخبار را به طور کامل پوشش دهیم و تقریبا بعد از دوماه که من در این روزنامه فعالیت میکردم این اتفاق افتاد؛ به این ترتیب صفحه ۲۳ کاملا تبدیل به صفحه خبری روزانه شد و صفحه ۲۴ صفحه آخر روزنامه است که یاداشتها و تحلیلها درآن منتشر میشود و در عین حال دو صفحه لایی هم داریم. به طور کلی سعی کردیم به تمام فضاها یک فضای خوب و مناسب اختصاص دهیم که بتوانند در آن کار کنند. ما معمولا یک گزارش اصلی داریم که تولیدی خودمان است و سه گزارش کوتاه داریم که آنها هم در حقیقت پرداختهای مجدد خودمان است اما تولیدی نیست و مابقی خبری است به این معنی که ما یک ستون روی خط خبر داریم که سعی میکنیم همه اخباری که هر روز در حوزه ادب و هنر و فرهنگ منتشر میشود را در حد یک خط هم که شده درج کنیم. یک ستون جهان با عنوان "آن سوی مرز" هم داریم که در آن حتما اخبار جهان را داریم؛ چه اخباری که ایران در جهان حضور دارد مثل موفقیت یک فیلم و یک اثر هنری و چه رویدادهای جهانی که در حوزه هنر وجود دارد.
٣- رویکرد و راهبرد کلان کلى سرویستان چیست؟
اگرچه ایران یک روزنامه دولتی است اما به هر روی این به این معنی نیست که اخباری که در این روزنامه منتشر میشود و یا یادداشتهایی که درج میشود الزاما نسبتی با دولت دارد؛ اتفاقا بر عکس، اگر چنانچه صفحه آخر این روزنامه را هر روز مرور کنید متوجه میشوید که دولت در آن تقریبا هیچ جایی ندارد و این ناشی از سیاستباز دولت است که این امکان را فراهم کرده که در روزنامهای که به نام دولت منتشر میشود همه گروههای فکری بتوانند این روزنامه را تریبون خود بدانند در نتیجه صفحه آخر این روزنامه کاملا یک صفحه آخر غیردولتی است و حتی میتوانم بگویم که صفحه آخر این روزنامه نسبت به روزنامههای دیگر صفحه آخر پویاتری است. در صفحه خبری هم ما باید بخشی از اخباری که در حوزه ارشاد وجود دارد را منتشر کنیم.
به عقیده من چون در این دولت صدای ملت و دولت خیلی به هم نزدیک شده است، کار راحتتر شده است یعنی اگر ما یک صحبتی را از آقای علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر میکنیم مردم به واقع خود را در آن پیدا میکنند.به همین دلیل فکر میکنم که این موضوع کمی کار ما را راحتتر کرده است برخلاف دورههای قبل که روزنامه حتما باید صدای دولتمردان را منتشر میکرد که آن صدا تقریبا میتوان گفت که در ۹۰ درصد آن با صدایی که از سوی هنرمندان میشنیدیم همخوان نبود. سیاست کلی ما به گونهای است که تریبون همه گروههای فکری باشیم بر این اساس سعی کردیم یک توازنی برقرار کنیم که همه گروههای فکری و همه کسانی که به نوعی در تحولات فکری تاثیرگذار هستند خود را به نوعی در این روزنامه ببینند. تقریبا سعی کردیم هر کسی که خدمتگزار حقیقت و آزادی است و به مردم امید و آگاهی میدهد در روزنامه جایی داشته باشد.
از صفحه ایران شناسى "ایران" تا بهای بیشتر به تئاتر و تجسمى
٤- اگر به عنوان مخاطب به سرویس هنریتان نگاه کنید به نظرتان بازتاب کدام جریانهای هنری در آن برجستهتر دیده میشود؟
یک کاری که من همیشه دنبال کردهام این بوده که سعی نکردم خیلی روی کسانی که به یک معنا چهره هستند و به قولی در یک حوزه هنری سوپراستار هستند تاکید کنم اتفاقا سعی کردیم به سراغ کسانی برویم که کمتر در این ردیف باشند؛ کسانی که در عین اینکه شخصیتهای تاثیرگذاری هستند و در عرصه فرهنگ و هنر زحمت کشیدهاند اما کمتر نامی از آنها شنیدهایم. بر همین اساس ما در روزنامه، صفحهای با عنوان "ایران شناسی" داریم که در آن معمولا مناسبتها و رویدادهایی را بازتاب میدهیم که به غیر از رسانههای محدود در روزنامهها و اغلب خبرگزاریها هیچ جایی ندارند و اتفاقا بازتابهای برجسته هنری را بیشتر از این دسته گرفتیم یعنی به سراغ کسانی رفتیم که برای مخاطب عجیب بود که چنین افرادی وجود دارند و تا به حال کسی به سراغ آنها نرفته است.
٥ و ٦ - از همین منظر کدام طیف از هنرمندان در سرویستان بیشتر دیده می شوند؛ سوپراستارها یا هنرمندان کمتر معرفى شده؟
حوزهای که معمولا بازتاب آن بیشتر است سینما است اما من سعی کردم به تئاتر و هنرهای تجسمی بهای بیشتری بدهم چون معمولا در رسانههایی که به نحوی نسبتی با دولت دارند این دو حوزه کمی مغفولتر بودهاند که با توجه به سیاستهای جدید دولت، کمی راه برای هنرمندان این حوزهها بازتر شده است و من هم سعی کردم با توجه به علاقه شخصی خودم و هم ظرفیتهایی که واقعا در این دو حوزه وجود دارد به این حوزهها جدیتر بپردازم.
هنر در "ایران" عکس یک مى شود/ خبر سوخته در روزنامه ها تیتر یک مى شود
٧ و ٨ - در مقایسه آماری آیا در سرویستان برای پوشش خبری هر یک از حوزههای سینما، تئاتر، تجسمی، موسیقی، کتاب و ادبیات درصد فراوانی خاصی در نظر گرفته شده است؟ اگر ممکن است آمارى حدودى ارائه کنید.
البته این موضوع به خیلی موارد دیگر بستگی دارد چون اولا مهمترین چیز در روزنامه آگهی است و چون تعداد آگهیها در روزنامه "ایران" خیلی زیاد است ما مجبوریم مقدار زیادی از حجم مطالبمان را کم کنیم اما با فرض اینکه آگهی نداریم یا آگهی کم داریم و میخواهیم یک تقسیمبندی دقیقی داشته باشیم صفحه آخر ما که صددرصد تولیدی است و صفحه ۲۳ روزنامه هم چون به صورت خبری تعریف شده است ۵۰ درصد خبر و ۵۰ درصد هم خبرهایی است که پرداخت میشود. اگر بخواهیم یک تقسیمبندی حوزهای هم داشته باشیم به این بستگی دارد که چه روزی باشد چون در بعضی از روزها اخبار سینمایی بیشتر است و برعکس. اما حتما یک وزن متعادل بین همه حوزهها رعایت میشود.
٩- چقدر پیش آمده تیتر یک روزنامه ایران درباره یک رویداد هنری باشد؟ مثلا در یک سال گذشته چند بار این اتفاق رخ داده است؟ اگر خاطرتان هست لطفا تیترها را هم بفرمایید.
البته رسانههای مااصولا سیاست زده هستند یعنی نمیتوان انکار کرد که تقریبا همه روزنامههای ما فکر میکنند که مخاطب بیشتر تشنه اخبار سیاسی هستند به خصوص در یک سال گذشته که بحث هستهای خیلی داغ بود و بسیاری از مردم منتظر بودند که ببینند در نهایت چه اتفاقی میافتد و همیشه هم توجیه سردبیران و مدیران روزنامه این است که بهتر است که تیتر یک روزنامه سیاسی باشد البته با وجود اینکه این نیاز مردم است که از این موضوع اطلاع پیدا کنند، برای روزنامهها یک ضعف محسوب میشود چون با وجود تعداد زیاد رسانههای مجازی و شبکههای اجتماعی و ماهوارهای تقریبا اکثر اخباری که ما روز بعد از رویدادها در روزنامه منتشر میکنیم سوخته است و اتفاقا این اخبار هنری هستند که کمتر در رسانههای مجازی و شبکههای اجتماعی مطرح میشود. بنابراین این یک سیاست اشتباهی است که فرهنگ و هنر کمتر در صفحه اول روزنامهها جا دارند و این اتفاق در روزنامه ایران کمتر میافتد چون به هرحال روزنامه دولت است و چون روزنامه باید صدای دولت باشد طبیعتا سعی میکند مواضع سیاسی دولت را به صورت برجستهتری منعکس کند. در سال گذشته هم اگرچه هیچ رویداد هنری تیتر یک روزنامه نبوده است اما عکس یک، خیلی داشتیم و به نظر من عکس یک برای بحثهای هنری خیلی بهتر است و تقریبا کارکرد تیتر یک را دارد.
خبرنگاران حوزه فرهنگ و هنر یک سر و گردان از بقیه بالاتر هستند / مشکل همه خبرنگاران
١٠- در مقام آسیبشناسی صفحات هنری رسانهها، به چه نکاتی اشاره میکنید؟
من فکر میکنم بزرگترین آسیبی که صفحات هنری رسانهها دارند همان چهره زده بودنشان است یعنی اگر در صفحات فرهنگی و هنری مرور کنید از یادداشتها تا گزارشهایی که منتشر میشود همه در مورد یک سری سوژههای مشخص و بعضا تکراری است؛ همواره یک فرد خاص به عنوان تحلیلگر و ستوننویس وجود دارد. که این افراد خاص به طور مداوم در روزنامههای مختلف حضور دارند. بنابراین هم پرداخت سوژهها و هم کسانی که ما به عنوان خبرنگار و روزنامهنگار به سراغشان میرویم خیلی تکراری شدهاند. حتی در مواقعی موضوعاتی که به عنوان یک روزنامهنگار یا خبرنگار مورد علاقه ما است و برای ما جذاب است را تیتر یک میکنیم و به آنها میپردازیم و برای آنها یادداشت و گزارش مینویسیم درحالی که واقعا فکر نمیکنیم که این موضوعات چقدر برای مردم جذاب است. باید بررسی و آسیبشناسی کنیم که مخاطب به دنبال چه چیزهایی است. به نظر من میتوان حتی سوژههایی که شاید به عنوان سوژههای زرد یا سطح پایین هم تلقی میشوند را با یک پرداخت متفاوت و سوژهیابی جدید به گونهای مطرح کرد که هم نیازهای مخاطبان برطرف شود و هم مخاطبان همیشگی و روزنامهخوان را جذب کرد. معتقدم نباید همه مطالب و گزارشهای ما در فاز عامهگرایانه یا برعکس در فاز روشنفکری باشد بلکه ما باید وزنی را رعایت کنیم که همه نوع مخاطب را بتوانیم حفظ کنیم.
١١-تحلیل شما از موقعیت کنونی خبرنگاران عرصه فرهنگ و هنر چیست؟
بسیاری از اساتید و بزرگانی که در حوزه رسانه کار می کنند معتقدند بسیاری از خبرنگارانی که در حال حاضر در حوزههای مختلف کار میکنند برای حوزهای که در آن کار میکنند خیلی دل نمیسوزانند به این معنی که خیلی دنبال سواد آکادمیک نیستند و هیچ علاقهای به دنبال کردن مباحث روز حوزه رسانه ندارند و این یکی از آسیبهایی است که در این بخش وجود دارد. بنا به تایید بزرگان رسانهای به طور کلی اکثر کسانی که در عرصه رسانه فعالیت میکنند دچار روزمرگی شدهاند و شاید خیلی برایشان مهم نباشد و یا دغدغه نداشته باشند که واقعا کاری که انجام میدهند مطابق کار حرفهای است یا نه و یا اینکه مطبوعات روز جهان در مورد کار مشابهای که آنها انجام میدهند چه می کنند. اما اگر بخواهیم تقسیمبندی بکنیم به عقیده من خبرنگاران حوزه فرهنگ و هنر یک سر و گردان از بقیه بالاتر هستند به این معنی که خبرنگاران حوزه های دیگر اصولا خیلی وب زده و پشت میزنشینتر از خبرنگاران حوزه فرهنگ و هنر هستند. در بین همه خبرنگارانی که پشت میزی شدند فکر میکنم خبرنگاران حوزه فرهنگ وهنر کمتر پشت میزنشین هستند به این معنی که جنس این حوزهها متفاوت است و خبرنگاران این حوزه باید یک حس و ذوق خاصی به این حوزهها داشته باشند و به عنوان مثال خیلی به دنبال این نیستند که فلان شخصیت هنری چه اظهارنظری را مطرح کرده است بلکه برای آنها بیشتر خود سوژه و نوع پرداخت آنها اهمیت دارد. با وجود اینکه در حوزه فرهنگ و هنر بخشی از خبرنگاران پشت میزنشین هستند اما خیلی از آنها بیشتر باسوژههای زنده و پویا ارتباط دارند مثلا باید از گالریها گزارش تهیه کنند و یا با عوامل یک سریال گفتوگو کنند و یا باید فیلم ببینند که بتوانند در مورد آن فیلم گفتوگو کنند. همه این بایدها این طیف از خبرنگاران را زنده و پویا نگه میدارد و باعث میشود این خبرنگاران یک سر و گردن از خبرنگاران دیگر بالاتر باشند.
١٢- از منظر صنفی در مقایسه با خبرنگاران سیاسی یا اقتصادی و ورزشی، موقعیت خبرنگاران هنری چگونه است؟
به طور کلی وضعیت همه خبرنگاران چندان وضعیت مطلوبی نیست. چون ما در حال حاضر نهادی را نداریم که پیگیر مطالبات صنفی ما باشد. من فکر میکنم که همه ما یک مشکل اصلی داریم و آن نبود انجمن روزنامهنگاران و خبرنگاران است. اما با این وجود اگر بخواهیم جایگاه خبرنگاران هنری را نسبت به خبرنگاران حوزه دیگر به لحاظ صنفی مقایسه کنیم فکر میکنم موقعیت آنها نسبتا متزلزلتر است. چون خبرنگاران سیاسی معمولا یک سری لابیهایی دارند که بیشتر میتوانند جایگاه صنفی خود را در روزنامهها محکم کنند. از سویی دیگر چنانچه روزنامه و خبرگزاری بخواهد دست به تعدیل نیرو بزند خبرنگاران حوزه فرهنگ و هنر اولین گروهی هستند که با آنها تسویه میشود. راه حل این مشکل هم این است که انجمن صنفی مجددا گشوده شود چون برای انجمن صنفی فرقی نمیکند که خبرنگار در چه حوزهای فعالیت میکند و حتما پیگیر مطالبات خبرنگاران خواهد بود و اگر هم فرض کنیم که فعلا انجمنی در کار نیست فکر میکنم خبرنگاران این حوزه باید بیشتر با یکدیگر لینک شوند حتی با خبرنگاران رسانههایی که ممکن است به لحاظ فکری با هم هماهنگ نباشند باید در بین خودشان گروههایی تشکیل بدهند و حتما در حل این گونه مشکلات به یک همدلی و انسجام برسند.
سه ویژگى،سه راهکار، سه اتفاق
١٣و ١٤-لطفا سه ویژگى بارز یک خبرنگار هنرى حرفهاى را بیان کنید؛ اگر قرار باشد سه راهکار عملى براى ارتقاى سرویس هنرى رسانهها پیشنهاد کنید، چه مواردى را ذکر مىکنید؟
روزنامهنگاری و خبرنگاری به طور کلی حرفهای است که باید با عشق و علاقه به سراغ آن رفت و آن را ادامه داد چون اساسا بدون عشق و علاقه نمیتوان با دست مزدهای کم این حوزه زندگی کرد ولی این عشق داشتن به عقیده من در حوزه فرهنگ و هنر معنی دیگری دارد چون این حوزه علیرغم اینکه جای کار بسیاری دارد بسیار مورد کم توجهی و بیمهری قرار میگیرد و هنرمندان این حوزه هم بسیار مهجور ماندهاند، درنتیجه خبرنگاران حوزه فرهنگ و هنر وظیفه دارند که بیشتر آنها را به افکار عمومی معرفی کنند. این خبرنگاران فرهنگی و هنری هستند که میتوانند حتی سیاستمداران را مشتاق کنند که به این حوزه توجه بیشتری داشته باشند و این امر مستلزم این است که خبرنگاران به کار خود عشق داشته باشند. یکی دیگر از ویژگیهای مهمی که خبرنگاران این حوزه باید از آن برخوردار باشند این است که حتما باید با جریانات روز آشنا باشند.
١٥ - مهمترین رویداد هنری در یک سال اخیر به نظر شما چه رویدادی بود؟
یکی از رویدادهای مهم قطعا بازگشایی ارکستر ملی ایران، ارکستر سنفونیک تهران و ارکستر سازهای ملی ایران بود که هم وعده دولت را عملی کرد و هم در واقع امید بیشتری را در دل اهالی فرهنگ و هنر و به ویژه موزیسینها زنده کرد. در حوزه تجسمی هم حراج تهران اتفاق مهمی بود به این دلیل که با وجود همه حرف و حدیثهایی که در پی داشت نفس اینکه یک بازاری شکل میگیرد که یک اثر تجسمی چند میلیارد تومان به فروش میرسد هنرمندان این عرصه را امیدوار میکند که چنانچه اثر خوبی ارائه دهند سرانجام دیده خواهند شد. بنابراین به عقیده من روح امیدی که در حال حاضر بر دل هنرمندان دمیده شده است اتفاق مهمتری است.
یک خاطره شیرین، یک خاطره تلخ / ارزش لبخند یک هنرمند
١٦- دوست دارید برای روز خبرنگار چه هدیه ای دریافت کنید.
یک هدیه هنری مثل یک تابلوی نقاشی
١٧- لطفا جالب توجهترین خاطره مرتبط با حرفه خبرنگاری هنری خود را به عنوان هدیه روز خبرنگار به مخاطبان ما هدیه کنید.
در یک دوره که پرونده ضمیمه را با عنوان "ماندگاران" -که بعدهاهم با جمع آوری آنها یک کتاب تحت عنوان "شانه بر موی سپید" به چاپ رساندیم-آماده میکردیم، شاید در حدود چهار-پنج هفته مداوم به سراغ یک سری از شخصیتها رفتیم که در عین حال که از خیلی از کسانی که نام آنها مطرح است جدیتر و بهتر کار کرده بودند کمتر مطرح شده و به نوعی فراموش شده بودند و یک سری پرونده و یادنامه از آنها منتشر شد که اتفاقا بازتاب خوبی هم داشت و در همان هفتهها اکثر کسانی که از آنها یادنامهای منتشر کردیم از دنیا رفتند و این هم خاطره تلخی است برای من و هم خاطرهای شیرین. یکی از این شخصیتها آقای کسمایی پدر دوبله ایران بود که در یک اتاق نه متری در امیرآباد زندگی میکرد، زمانی که یادنامهای که از او منتشر شده بود را نشانش دادیم با دیدن عکس خود در روزنامه بعد از این همه سال به اندازهای شگفت زده و خوشحال شد که خنده او در آن لحظه به اندازه کل کار من برای من ارزشمند بود.
انتهای پیام/