سرویس تجسمی هنرآنلاین : علی مرادخـانی، معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره بیست و سومین نمایشگاه قرآن کریم گفت: هنر و مفاهیم و مضامین متعالی در ارتباط و پیوندی مبارک میتوانند اثری ماندگار حاوی خلاقیت و زیبایی و ارزش معنوی را بیافرینند. خوشبختانه تاریخ ایران و جهان نمونههای این آثار را در برهههای مختلف تجربه کرده است. قرآن کریم به عنوان کتابی آسمانی، مفاهیم ارزشمند و مضامین معنوی سعادتبخش در زمینههای مختلف از جمله در مقوله فرهنگ و هنر دارد که احساس و اندیشه بسیاری از اهل فکر و هنر را برانگیخته است، رمز ماندگاری این مفاهیم از منظر بیان هنری قابل توجه است.
مرداخانی افزود: بیتردید قرآن کریم منشأ شکلگیری جریان هنر اسلامی است و تجلی این اثرگذاری چشمگیر را در معماری و سایر هنرهای تجسمی به وفور میتوان دید و البته بستر نظری و معنوی لازم را برای این جریان مستمر فراهم ساخته است. هنرمندان ایران اسلامی نیز همواره از معارف قرآن کریم بهره بردهاند و تأثرات خود را در تناسب با مقتضیات زمانه و احوال جامعه در آثار هنری خود تجلی بخشیدهاند. شاخههایی از هنرهای تجسمی مانند خوشنویسی چنان متأثر از قرآن و معارف آن میباشند که نفی اثرپذیری و اثرگذاری قرآن و هنر را ناممکن میسازد.
او با بیان اینکه نمایشگاه بینالمللی قرآن کریم مهمترین رویداد قرآنی کشور است افزود: در این رویداد در بخش هنرهای تجسمی آثار ناشی از این پیوند مبارک را میتوان ارائه و به نمایش گذاشت و البته فرصتی است تا مطالعات جامعتری در این زمینه انجام پذیرد. جایگاه هنر قرآنی با توجه به شرایط امروز جامعه و نیازهایی که انسان امروز به معنویت و مفاهیم متعالی دارد و نقش دین و هنر در سلامت و سعادت جامعه با مرور آثار هنری نمایشگاه بین المللی قرآن کریم قابل تحلیل و تجلیل است. البته کارکرد و تأثیر اجتماعی و فرهنگی هنر قرآنی فراتر از مرزهای جغرافیایی است و زمینه گفتگو و تعامل با فرهنگها و ادیان دیگر را فراهم مینماید.
مرادخانی ادامه داد: بخش هنرهای تجسمی نمایشگاه بینالمللی قرآن کریم به عنوان یک بخش اصلی و محوری در نمایشگاه همواره مورد توجه و اقبال گسترده فرهیختگان و هنرمندان کشور بوده و امید است این منزلت والا که به برکت مفاهیم ارزشمند قرآنی و هنر ارجمند ایرانی فراهم گردیده، همچنان و بیش از پیش با همدلی و همزبانی هنرمندان عزیز و مدیران هنری تداوم و تعالی یابد.
نقش موثر نمایشگاه قرآن در توسعه هنر قرآنی
مجید ملانوروزی، مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی و رییس موزه هنرهای معاصر تهران هم درباره این دوره از نمایشگاه قرآن گفت: قرآن و مفاهیم قرآنی از عرصههایی است که به نحو جدی با هنر عجین شده، قرآن و هنر بر یکدیگر تاثیرگذار بودهاند و از هم تاثیر گرفتهاند. قرآن توانسته جریانهایی را در هنر ایجاد کند، چنانکه هنر و معماری اسلامی از منشا قرآن سرچشمه گرفته است. بسیاری از هنرمندان با بهره گیری از مفاهیم و مضامین قرآن آثاری متعالی و معنوی ارائه کردند و قرآن، هنر را ارتقا بخشید. هنر هم چه بر قرآن به عنوان یک کتاب و چه در بیان مفاهیم قرآن برای ارتباط بیشتر انسان و جامعه اثرگذار است.
او با بیان اینکه کتابت، خوشنویسی، طراحی، تذهیب و ... در دورههای گوناگون با قرآن پیوند خورده است افزود: یکی از مهمترین بسترها برای فعالیت هنرمندان، قرآن بوده است. اما مفاهیم و مضامین قرآنی هم ظرفیت فراوانی دارد که احساس و اندیشه را به خود میخواند و ایدههایی را به هنرمندان در زمانها و مکانهای مختلف میدهد و نتیجهاش می شود آثار هنری که با کلام خالق یکتا و پیامها و مفاهیم قرآنی و معنوی پیوند دارد و با دو بال هنر و قرآن بر جان و ذهن انسان و اجتماع مینشیند.
ملانوروزی ادامه داد: خوشبختانه هنرمندان ما در دورههایی از جان مایههای قرآن بهرههای فراوانی بردهاند و آثاری ماندگار به جای گذاشتهاند. در روزگار معاصر نیز قرآن همچنان یکی از منابع و سرچشمههای غنی مهم برای اندیشه و هنر است. بی تردید رویدادهای هنری با محوریت قرآن بستری است که میتوان منتخب و گزیدهای از ظرفیت هنر و خلاقیت هنرمندان در زمینه قرآن و ضرورتها و نیازهای آن را مشاهده کرد.
مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی افزود: نمایشگاه بین المللی قرآن کریم به عنوان بزرگترین رویداد قرآنی کشور سالهاست که با توجه به اهمیت هنر و هنر قرآنی با جدیت به این حوزه میپردازد و آثار هنرمندان را به نمایش میگذارد. برگزاری بخش هنری نمایشگاه قرآن در تقویت و توسعه هنر قرآنی نقش موثری داشته است و بخش مهمی از جریان هنر قرآنی در این نمایشگاه شکل میگیرد و در این نمایشگاه دیده می شود.
ملانوروزی ادامه داد: نمایشگاه هنرهای تجسمی بیست و سومین نمایشگاه بین المللی قرآن کریم با آثار هنرمندان شاخص شاخههای گوناگون تجسمی مصداقی از ظرفیت و اهمیت هنر قرآنی در جامعه هنری است. با برگزاری بخش هنری ضرورت دارد که نهادها و سازمانها برنامههایی را طراحی کنند که راه برای پرداخت هنرمندانه و حرفهای به مفاهیمی مانند کتاب آسمانی قرآن فراهم شود تا هنرمندان با آثار حرفهای، منابع هنری قرآنی معتبری را فراهم کنند.
رییس موزه هنرهای معاصر تهران گفت: تردیدی نیست که برای حضور ایرانی اسلامی و یا به طور خاص هنر اسلامی در منطقه که در این سالها کشورهایی تلاش میکنند مرکزیتاش را از آن خود کنند، آثار هنری قرآنی حرفهای می تواند جایگاه اسلام، هنر و هنر اسلامی را در کشور ما نشان دهد و اثبات کند. هنر ایران و هنرمندان ما در طول تاریخ و دورههای گوناگون اثبات کردهاند که میتوانند در هنر و هنر اسلامی در منطقه و جهان دیده شوند و امروز هم نگاه حرفهای است که به آثار هنری قرآنی و اسلامی ما جایگاه و اعتبار میدهد و در منطقه و جهان نام ایران با هنر اسلامی و قرآنی پیوند میخورد و بستری برای تعامل و گفت و گوی فرهنگی و دینی فراهم خواهد کرد.
قرآن میتواند دستمایهای برای هنرمندان رشتههای مختلف باشد
علی شیرازی، خوشنویس با بیان اینکه یکی از مهمترین هنرهای قرآنی خوشنویسی است، افزود: این هنر قبل از تمام هنرهایی که متعلق به سرزمین ما است، در دوره اسلامی به خارج از کشور و موزههای معتبر دنیا راه پیدا کرده است. امروزه بیشترین آثاری که از دوره اسلامی ایران در اختیار موزههای معتبر دنیا قرار دارند در زمینه خوشنویسی است که با خطوطی مانند نسخ، ثلث و... نوشته شده اند و در مرحله پایینتر آثاری از خوشنویسی کشورهای ترکیه، مصر، عراق و... را نگهداری میکنند.
شیرازی افزود: مهمترین آثاری که به صورت هنری در رابطه با قرآن اجرا شده همان کتیبههای مذهبی است که زیباترین آنها را در مکانهایی مانند مسجد شیخ لطف الله و حرم حضرت امام رضا (ع) شاهد هستیم. این آثار اهمیت زیادی در دنیا دارند و نشان دهنده ذوق و سلیقه ایرانیان است.
او با اشاره به نحوه استفاده از موضوعات قرآنی در آثار هنری گفت: قرآن کتاب ما مسلمانان است و داستانهای آن بر اساس اعتقاداتی که داریم میتواند به دستمایهای برای هنرمندان رشتههای مختلف باشد. کما اینکه در ادبیات ایران میبینیم که به صورت شعر و نثر روی این موضوع کار شده و آثاری که به وجود آمده از این نظر در دنیا کم نظیر است. بعضی دیگر از داستانهای قرآن را در تصویرسازیها استفاده کردند و این نشان میدهد انواع و اقسام هنرها میتوانند از این مفاهیم بهره بگیرند. در رشتههای مختلف مانند سینما، سریال و تئاتر هم دیدیم که اتفاقات موفقی در این زمینه افتاده است و یکی از کارهایی که هنرمند انجام میدهد این است که میتواند هر چیزی را معاصر کند.
قرآن میتواند عواطف و احساسات ما را حرکت بخشد
مهرالزمان فخارمنفرد، نگارگر؛ نیز نظر خود را در مورد هنر قرآنی این چنین بیان کرد: ای در میان جانم و جان از تو بی خبر ... از تو جهان پر است و جهان از تو بی خبر در حال حاضر هر کسی به اندازه دانش و توان خود به مفاهیم قرآنی پرداخته و موضوعی را به تصویر کشیده است. اگر قبول کنیم که اخلاق بخش عمده هنر است و هنر را برای متعالی شدن بپذیریم، باید بگویم قرآن ما یک رساله اخلاقی متعالی و کهنترین سند تاریخی اسلامی است، بنابراین با بهترین داستانهای قرآن میتوان زشت و زیبا را نشان داد. کامیابیها و ناکامیها و نتایج آنها را منعکس کرد و موجب عبرت و تحول و بیداری اندیشهها شد.
فخارمنفرد افزود: البته قرآن که شفای همه دردها است میتواند عواطف و احساسات ما را حرکت بخشد و کارهای صحیح را ارائه دهد. بنابراین هر هنرمندی با هر شیوه و سبکی نسبت به اعتقاداتش میتواند اثری زیبا و تاثیرگزار بیافریند. اگر چه عالم لطیف و زیبای نقاشیهای ایرانی که پر از راز و رمز و شگفتیها است و به جهانی به غیر از جهان ماده توجه دارد، میتواند این مفاهیم را در عالم روحانی و معنوی با تصورات ذهنی با جلا و درخشندگی بهتر به تصویر بکشد.
او ادامه داد: برنامهریزی سالانه به تنهایی اثربخش نیست، بلکه باید طوری برنامهریزی شود که حتی کسانی که در این وادی نیستند جذب شوند. میتوان از امکانات موجود بهترین استفاده را کرد. باید هر سال در ماه مبارک رمضان بین هنرمندان هم شوری به پا شود. اکنون زمان آن فرا رسیده بعد از 23 دوره نمایشگاه قرآن، به طور کلی دنیای خاص مفاهیم قرآنی مورد توجه ویژه قرار بگیرد تا به نحوی شایستهتر و کاملتر گرایش ایجاد شود، زیرا قابلیتهای معنوی مضامین قرآنی امری اساسی و ضروری است.
انواع هنرهای سنتی در ارتباط با قرآن فعال شدند و رشد کردند
محمد حیدری، خوشنویس، در مورد هنر قرآنی گفت: با توجه به اینکه بسیاری از راهکارهای زندگی ما انسانها، به خصوص ما مسلمانان در دستورات قرآن ذکر شده است، طبیعتا در هر زمینهای با زبان هنر که زبان زیبایی است، و زبان عامی است که همه مردم میتوانند با آن ارتباط برقرار کنند، آیات قرآن این موقعیت را برای هنرمندان ایجاد میکند که در همه موضوعات زندگی از آن الهام بگیرند.
حیدری افزود: در طول تاریخ همه انواع هنرهای سنتی مانند تذهیب، جلدسازی، ساخت جعبههای سنی و در راس آنها خوشنویسی، در ارتباط با قرآن فعال شدند و رشد کردند. بنابراین قرآن یک منبع فعال برای هنرمندان است و ما متناسب با رشد تکنولوژی و زندگی ماشینی میتوانیم از ابعاد دیگری از دستورات قرآن کریم در هنرهای مدرن هم استفاده کنیم. هنرمندان رشتههای دیگر هم میتوانند از این منبع الهام بهره مند شوند و در آثار خود از قرآن استفاده کنند. چگونگی این کار به انواع هنرها و نحوه برخورد هنرمند با موضوع برمیگردد.
این خوشنویس ادامه داد: با توجه به اینکه علاقه مندیهای هنری آحاد جامعه ما در رشتههای مختلف مانند خوشنویسی، نقاشی، موسیقی و... تقسیم میشود، هنرمندان هم میتوانند بنا بر علاقهمندیهای خود و مخاطبان آثارشان برداشتی را که شایسته است از قرآن کریم داشته باشند. در اینجا رشته هنری تفاوتی ندارد بلکه مهم این است که هنرمند چگونه با هنر خود مفاهیم قرآن را انتقال دهد. بنابراین محدودیتی وجود ندارد یک نقاش از راه تصویرگری، یک خوشنویس از راه به تصویر کشیدن کلام و یک آهنگساز از راه موسیقی میتواند این مفاهیم را منتقل کند، همانطور که شاهد بودیم در هنرهایی که هنر سنتی ما محسوب نمیشوند مانند سینما از قصههای قرآن برای ساخت فیلم استفاده میشود.
هنر پدیدهای است برای پاسخ دادن به نیازهای معنوی و احساسی بشر
حسین علی ماچیانی، نگارگر؛ نیز در مورد هنر قرآنی گفت: هنر از بدو خلقت وجود داشته و همچنان خواهد بود. کاربرد آثار هنری در انتقال پیام و چگونگی تاثیرگزاری در مفاهیم زندگی انسانی است. کتب آسمانی برای هدایت بشر آمدهاند و این خود بالاترین هنر است. رشتههای هنری در تمام ادیان کارکرد زیادی دارند و بزرگترین نمونه آن را در موسیقیهای مذهبی دیدهایم. قاریان قرآن با صوت موسیقی توانستند آن کلام دلنشین را در گوش مخاطبان جا بیندازند. در انواع رشتههای هنری در طول تاریخ شاهد انتقال مفاهیم دینی بودهایم زیرا هنر پدیدهای است برای پاسخ دادن به نیازهای معنوی و احساسی بشر.
انتهای پیام/