سرویس مد و لباس هنرآنلاین : در بخش نخست گفت و گو با سیمین ثقفی، کارشناس ارشد گردشگری و فعال رسانهای در حوزه گردشگری و فشن در مالزی، این موضوع مطرح شد که بهره گرفتن از عنصری به نام فشن و تولیدات مربوط به آن میتواند سبب رونق شاخهای از گردشگری با نام گردشگری خرید شود و با جذب تعداد زیادی از گردشگران موجبات شکوفایی صنعت گردشگری را به همراه آورد. در این بخش گفت و گو به تعریف "فشن توریسم" و نمونههایی موفق از آن میپردازیم.
چه تعریفی را برای فشن توریسم ارائه میدهید؟
پیش از وارد شدن به این مبحث از اینکه نتوانستم واژه مناسب را در فارسی جایگزین کلمه فشن کنم پوزش میخواهم، اما در مورد تعریف این نوع از گردشگری باید گفت که گردشگری فشن براساس ارائه محصولی خاص برای بازاری خاص تعریف میشود و در آن سه نوع دیگری از گردشگری دیده می شود: 1- گردشگری خلاق 2 - گردشگری فرهنگی و 3 - گردشگری خرید. در رابطه با گردشگری فشن باید بگویم که امروزه در تمام جهان به خصوص در شهرهای بزرگ دنیا تلاش میشود تا با بهره بردن از عناصر فرهنگی جاذبههای جدیدی ایجاد بشود تا به رونق صنعت گردشگری کمک کند. بنابراین اگر ما باور داشته باشیم که لباس یک نمایه فرهنگی برای یک جامعه است، به خوبی میتوانیم از آن به عنوان یک جاذبه فرهنگی با هویت برای معرفی یک منطقه یا کشور استفاده کنیم. اینجاست که میبینیم چرا در شهرهای بزرگی همچون لندن، نیویورک، توکیو، پاریس و... هفتههای مد برگزار میشود. یا در شرق آسیا در شهری مثل سئول سالانه دو هفته مد برگزار میشود که گفته میشود دومیلیون خارجی از آن دیدن میکنند. جاکارتا و کوالالامپور نیز در تلاشند که خود را به مرکزی برای مد تبدیل کنند. کشورهای اندونزی و مالزی با برگزاری جشنوارههای مد هر ساله جاذبههای جدیدی به کشور خود اضافه میکنند. در سنگاپور هم هفته فشن برگزار میشود و سازمان گردشگری این کشور فشن را به عنوان یکی از پتانسیلهای قوی برای اینکه این کشور را به یک مقصد جذاب تبدیل کند، به رسمیت شناخته است. مالزی در ابتکاری که به خرج داده، امسال برای ششمین سال متوالی جشنواره کفش راه انداخت که ضمن توجه به ایجاد جاذبه جدید گردشگری از طرفی با این کار از تولیدکنندگان و طراحان کفش داخلی حمایت کرد و از جهتی دیگر به مطرح کردن کفش بهعنوان یک جاذبه فرهنگی پرداخت. این کشور همچنین هر ساله جشنوارههای متعددی در این زمینه برگزار میکند، از هفته و جشنواره فشن کوالالامپور تا نمایشگاه حجاب یا جشنواره فشن اسلامی، مسابقات سالانه باتیک و بسیاری دیگر ازفعالیتهایی در این زمینه. بنابراین شاهد اهمیت این حوزه هستیم، بهویژه در اقتصاد. در لندن برند بربری را میبینید به عنوان یک نماد گردشگری فشن یا خرید که بزرگترین عامل پول خرج کردن گردشگران چینی است. برندی که خاصه آن کشور است و به عنوان یک نماد برای آن کشور به شمار میرود و نوعی میراث فرهنگی نیز تلقی میشود. این روند استفاده از فشن به عنوان یک جاذبه گردشگری تا آنجا اهمیت داشته که حتی نیجریه به این فکر افتاده که برای کمک به اقتصادش و رونق گردشگریش از آن بهره بگیرد. اما اگر بخواهیم تعریف دیگری از گردشگری فشن ارائه بدهیم میتوانیم بگوییم نوعی از گردشگری است که در واقع به گردشگر در فضایی متفاوت از فضای خودش حسی متفاوت میدهد که میتواند هنگام بازگشت به خانه در زمینه پوشش حرفی برای گفتن داشته باشد یا از پوششی استفاده کند که پیش از آن شجاعت استفاده از آن را نداشته و یا در واقع تاثیری در نوع پوششاش گرفته است. مثل گردشگرانی که تجربه استفاده از روسری را برای نخستین بار پیدا میکنند و با آن عکس یادگاری میگیرند یا آنها که در سفر به کشورهای شرق آسیا یا افریقا از بافت مو استفاده میکنند و یا خریدن "عبایا" از کشورهای خلیج فارس و کیمونو از ژاپن. بهره بردن از فشن برای جذب گردشگر به دو گونه خواهد بود. یکی نگاه صنعتی داشتن به تولیدات، یعنی اینکه تولیدات فارغ از نمایههای فرهنگی تولید شده باشند و تنها ویژگیشان این باشد که در آن مقصد تولید شدهاند و دیگری ارائه محصولاتی که کاملا بر اساس فرهنگ و اقلیم آن منطقه تولید شده باشند مثل لباسها و آرایههای تولید شده در منطقه ترکمن صحرا یا گیوههای کرمانشاهی، کیمونوهای ژاپنی یا لباسهای سنتی کرهای، انواع پارچه و صنایع دستی در هند و... که همواره یکی از اقلام خرید گردشگران هستند.
شما در گفت و گوی قبلی اشارهای داشتید به پتانسیل ایران، کمی بیشتر در این زمینه توضیح بدهید.
فکر نمیکنم نیازی باشد بر قدمت و سابقه بسیار کهن تولید و طراحی لباس در ایران تاکید کنم. از دیرباز در استانها و شهرهای متفاوت نیز پارچهها و بافتهای سنتی تولید میشده و هم چنان میشود و از سویی ما پوشش خاص هر منطقه را داریم که با توجه به پهناوری کشور و تنوع اقوام و فرهنگهای مختلف این تنوع در نوع پوشش نیز دیده میشود. این اقوام و مردم هر منطقه محصولات صنایع دستی خاص خود را نیز دارند که اغلب شامل زیورآلات، کفش، کیف و لباس نیز میشود، این از بخش فرهنگی این موضوع. از این طرف ما طراحان لباس و دانش آموختگان جوان زیادی داریم که در سالهای اخیر با تلاشی که داشتند به نظر من یک فشن منحصر به فرد را در کشور ایجاد کردهاند. اگر شما نگاهی به آثار این هنرمندان و طراحان بیاندازید (براساس آنچه من از شبکههای اجتماعی دنبال میکنم) بسیاری از آنها آثاری را خلق میکنند که واقعا کم نظیر یا بینظیر است (البته در مقایسه با آنچه پوشش مبتنی بر کدهای اسلامی میخوانیم و در مقایسه با بسیاری از کشورها) یعنی این فشنی که در ایران امروز وجود دارد اگر توجه جدی و حرفهای به آن شود کاملا میتواند چشمها را مسحور کند. پس میتوانیم بگوییم که اگر حمایت جدی وجود داشته باشد عنصر خلاقیت هم در کنار عنصر فرهنگی در گردشگری فشن در ایران دیده میشود. از سوی دیگر در طول این سالها هرچند سیطره اقتصاد چین سبب شکست بسیاری از تولیدکنندگان داخلی شده اما هنوز هم وقتی قدم در بازارها و مراکز خرید ایران که بگذاری تنوع و قیمت محصولات تولیدی داخل به اندازهای هست که بتواند میل به خرید گردشگران را ولو آنکه از کشورهایی آمده باشند که خود مقصد خرید باشند را برآورده کند. بنابراین عنصر خرید و تولید بر اساس اقتصاد نیز وجود دارد. با توجه به تمام این موارد تنها کافی است که با برنامهریزی درست در این زمینه که شامل مدیریت کاربردی، بهره بردن از کارشناسان و متخصصان، حمایت همه جانبه از طراحان، هنرمندان و تولیدکنندگان و توجه به آسان سازی مسیر حرکت از توجه به موانع قانونی تا عرف و اجتماع ، میتوان یک انقلاب در زمینه بهره بردن از این پنانسیل با قدرت انجام داد. فقط تاکید می¬کنم که اینها همه درصورتی عملی و موفقیت آمیز خواهند بود که یک "خواست" و "عزم همگانی"، جدی و ملی در این زمینه وجود داشته باشد.
در صحبتی که پیش از مصاحبه داشتیم اشارهای به گردشگری اسلامی و حجاب داشتید. ممکن است در این زمینه هم نظرتان را مطرح کنید؟
ببینید ما الان به عنوان یک کشور اسلامی در داخل کشور با مسالهای به عنوان رعایت کدهای اسلامی در پوشش روبهرو هستیم. واقعیت این است که این قوانین میتوانند به عنوان یک پتانسیل قوی و فرصت دیده بشوند.
چطور میشود این پتانسیل را به فرصت تبدیل کرد؟
من نظرات خاص خودم را در این زمینه دارم اما الان میخواهم به این مساله توجه کنم که در هر حال کشور با سیطره این قانون روبروست. این مسالهای است که چند سال پیش در کنفرانس استانداردهای گردشگری اسلامی در مالزی مطرح کردم به عنوان پتانسیل نهفته ایران در جذب گردشگر مسلمان و حتی غیر مسلمان این بود که بیاییم از حجاب اسلامی، استفاده درست بکنیم.
چگونه باید تکلیف خودمان را روشن کنیم؟
به نظر من تکلیف این است که اساسا ما باید چه کدهایی را دقیقا رعایت کنیم و با چه قصدی؟ این کدها را چه کسانی تعیین میکنند؟ چقدر به باور و ذائقه مردم و فشن روز توجه میکنیم؟ چقدر تلاش کردیم در زنده نگاه داشتن و حفظ هویت ایرانی پوششمان؟ اصلا خودمان قدر این پوشش را باور داریم؟ شما ببینید برای مثال سفارتخانه کشور ما اینجا آئین روز زن برگزار میکند و در این مراسم نمایش لباس اسلامی میگذارند ولی اجازه عکسبرداری نمیدهند! این چه معنی دارد برای من ایرانی و یا برای آن خانم میهمان غیر ایرانی که برای دیدن این برنامه دعوت شده است؟ آیا میخواهند از مدلها الگوبرداری نشود که قطعا با این گستره دنیای مجازی این دلیل منطقی نیست!
اگر این لباسها بر اساس تعریف شما اسلامی هست و چیزی است که تائید میکنید به عنوان پوشش مناسب، خوب چه دلیلی هست که عکسبرداری نشود و مردمان دیگر کشورها با واقعیت پوشش در ایران روبرو نشوند؟ یعنی هر بار که این اتفاق افتاده شما نمیتوانید یک عکس بیابید در زمان خودش در حالیکه این کار در واقع میتوانسته به بهترین شکل خودش یک تبلیغ فرهنگی و حتی گردشگری هم باشد برای کشور! از طرف دیگر به ندرت طرحهایی که به عنوان حجاب اسلامی در ایران در نمایشهای لباس مطرح میشود، درتن مردم در جامعه دیده می شود چون کاربردی و مطابق با ذائقه مردم نیست یا حتی در زمینه همان اسلامی بودن یک مواردی هست که در لباسهای طراحی شده رعایت نمیشود. من نوعی هنوز نمیتوانم مثلا یک لباس شب متناسب با نوع پوشش انتخابیام در بازار بیابم و....
بنابراین ما تکلیفمان هنوز روشن نیست با این مقوله.
خوب حالا فکر میکنیم که تکلیفمان با خودمان روشن شد و زمینه فراهم کردیم تا طراحان و هنرمندان بیایند به درستی در این زمینه فعالیت کنند. اینجاست که میتوانیم بر اساس استانداردهای یک کشور اسلامی به رونق گردشگری کشور با بهره بردن از فشن موجود بپردازیم . به نظر من حتی تا زمانیکه آن تکلیف روشن شود، یکی از بهترین انتخابها برای ما در این زمینه گردشگری اسلامی است که با عنوان کشور هم هماهنگی دارد. امروزه جمعیت مسلمانان دنیا به حدود دو میلیارد رسیده، یعنی بیش از 30 درصد جمعیت دنیا و این بازار عظیم هر کشوری را وسوسه میکند که به جذب گردشگر از این گروه بپردازد چنانچه میبینیم بسیاری از کشورهای غیر مسلمان در این زمینه پیشرو هستند از استرالیا و ایتالیا و آمریکا گرفته تا سنگاپور و تایوان. به طور معمول گردشگران مسلمان از جمله گردشگرانی هستند که بیشترین هزینه را در مقصد صرف میکنند و علاقمند به خرید نیز هستند. آنها دوست دارند در مقصد پوششی جدید را امتحان کنند، پارچهای سنتی بخرند یا با کفشی نو قدم بردارند. در کنار غذای حلال و دیگر امکانات گردشگری مبتنی بر اصول اسلامی، توجه داشتن به نوع فشنی که در ایران وجود دارد که با عنوان حجاب اسلامی مطرح میشود میتواند برای بسیاری از این گردشگران حوزه گردشگری اسلامی امری پذیرفته، جذاب و حتی مورد درخواست باشد. از سویی تنوع تولیدات و طراحی لباس بر اساس فرهنگ، تاریخ و قوانین روز کشور میتواند محصولات متنوعی را برای خرید در اختیار آنان قرار دهد. بنابراین در این زمینه از دو منظر میشود وارد شد. یکی بهره بردن از پوشش موجود در کشور به عنوان یک جاذبه در حوزه گردشگری اسلامی و طراحی برنامهای مناسب برای گردشگران غیر مسلمان برای آماده ساختن آنها و ایجاد جذابیت در این زمینه و از طرف دیگر بهره بردن از فرهنگ غنی ایران در زمینه پارچه و طراحی لباس که یک پتانسیل بسیار قوی برای جذب گردشگران از سراسر دنیاست. امروزه ما شاهد طراحیهایی در ایران هستیم که البته نه همه اما اغلب آنها بسیار منحصر بهفرد هستند و من همیشه در برنامههای تبلیغ ایران از آن به عنوان یک "جاذبه خاص" یاد میکنم و البته همیشه برای مخاطبان هم دیدن این همه تنوع در پوشش در عین به روز بودن شگفتیآور است چرا که آنان همواره زنان ایران را با یک پوشش سیاه همچون کشورهای عربی در نظر دارند.
بنابراین اینجاست که می شود به آن بخش گردشگری خرید با رویکرد فشن رسید.
بله دقیقا! اگر نگاهی به همین کشورهای اسلامی اطراف بکنیم میبینیم در حالیکه کشورهای منطقه مثل ترکیه و حتی دوبی بازارهای ویژه لباسهای اسلامی و کلا فشن طراحی میکنند و به جذب مخاطبان در این زمینه تاکید دارند و ما به آسانی چشم برروی این بازار بستهایم و کار چندانی در این زمینه انجام نمیدهیم. ببینید تا آنجا که به خاطر دارم ارزش بازار فشن اسلامی را چیزی در حدود 96 بیلیون دلار در سال 2010 تخمین زده بودند و این رقم چیزی نیست که کشوری نخواهد سهمی از آن داشته باشد. گفته شده که هر ساله یک رشد 1.4 درصدی در تقاضا برای پوشاک اسلامی وجود دارد. یا اینکه در سال 2013 ، 7 درصد از کل درآمد فروش پوشاک و کفش کشورهای عضو سازمان همکاریهای اسلامی به پوشاک اسلامی اختصاص داشته که برای سال 2018 رقم 9 درصد پیش بینی شده است. این اتفاقات باعث شده تا کشوری مثل پاکستان هم با تمام تابوهایی که در آن وجود دارد به برگزاری هفتههای فشن روی بیاورد تا طراحان کشور آثار خود را که با توجه به فرهنگ وپارچه و دیگر مصالح موجود در آن کشور طراحی شدند ارائه دهند و در کشورهای مختلف نمایش لباس برگزار کنند، طوری که مثلا کشوری مثل بریتانیا را تبدیل به یکی از بزرگترین خریداران خود می کنند. به نظرمن یکی از بهترین نمونهها در این زمینه کشور مالزی است که خود را به یکی از بهترین مقاصد گردشگری خریدی در طول این سالها تبدیل کرده است هرچند که از یک مقام مسئول شنیدم که مالزی نمیتواند الگوی خوبی برای ما باشد اما گیریم هم که اینطور باشد تا زمانی که بر فرض بخواهیم به الگوی منحصر به فرد خود دست پیدا کنیم. بد نیست با توجه به چند عنصر مشترک با این کشور که مهمترینش اسلامی و آسیایی بودن است به فعالیتی که در این زمینه انجام داده توجه داشته باشیم. پرداختن به مقوله فشن و خرید و ایجاد محصولاتی با ترکیب این دو از عمده فعالیت وزارت فرهنگ و گردشگری این کشور است. برای تقریبا نیمی از سال یعنی شش ماه از سال برنامههای مختلف در این زمینه طراحی شده از هفته مد تا مسابقه و حراج. توجه به جذب و تشویق جوانان در این زمینه، حمایت آنان از طراحی و هنر مدرن و سنتی در کنار هم و توجه ویژه به نقش مهم رسانهها به ویژه رسانههای اجتماعی در این زمینه و هم چنین توسعه فروش آنلاین اقلام مربوط به فشن از جمله اقدامات به جایی است که در این کشور انجام میشود. شما در این کشور برای انواع سلیقهها جشنواره و نمایش لباس میبینید از نمایشهای لباسی که پیشنهادی است برای خرید پیش از عید فطر که بزرگترین جشن مسلمانان مالزی است، جشنواره حجاب و جشنواره فشن اسلامی که در سال چند بار در داخل کشور و در مراکز مهم فشن دنیا همچون پاریس، نیویورک یا لندن برگزار میشود، که در کنار تبلیغ گردشگری توان طراحی این کشور را در زمینه فشن اسلامی به رخ جهان میکشاند، تا جشنواره و مسابقات طراحی و نمایش لباس با نگاه روز و مدرن و توجه به مخاطب غیر مسلمان هم چنین برگزاری مسابقاتی همچون طراحی باتیک که نگاهی به حفظ سنت ها در میان جوانان دارد.
چه آماری از بازدیدکنندگان و درآمد کشور مالزی در این حوزه دارید؟
براساس آمار ارائه شده در سال 2014 صدهزار بازدید کننده از هفته فشن کوالالامپور دیدن کردند و برپایی حراج این امکان را فراهم کرد که 7 میلیون نفر در مدت سه ماه از این فرصت استفاده کنند. امسال این کشور امیدوار است تا با برگزاری برنامههای شش ماهه خود در این زمینه 10 میلیون گردشگر داخلی و خارجی را روانه دیدار و خرید از برندها و مراکز خرید کند. از سویی دیگر بر اساس آمار در سال 2011 این کشور توانسته در صادرات پارچه و لباس به رقمی معادل 3.8 بیلیون دلار برسد که 34درصد آن به صادرات لباس اختصاص دارد. مالزی انتظاردارد در سال 2020 به درآمدی 7.5 بیلیون دلاری در این زمینه دست یابد. ضمن اینکه مالزیاییها خیال دارند خودشان را به مرکزی برای مد جهان اسلام تبدیل کنند و با این روندی که پیش میروند این امر چندان دور از انتظار هم نیست. و بعد میبینیم که اندونزیاییها نیز با توجه به فرهنگ غنی که در تولید و طراحی پارچه، زیورالات و لباس دارند هر ساله جشنوارههای متعددی در این زمینه دارند و این کشور را به یکی از مراکز خرید در این زمینه تبدیل کرده اند.
و کلام آخر؟
ببینید در بحث مطرح کردن لباس به عنوان یک جاذبه در گردشگری خیلی هم قصد ندارم روی پوشاک با تعریف کدهای اسلامی تمرکز کنم هرچند که به هر صورت آنچه در کشور تولید میشود ناخودآگاه اغلب شامل این تعریف میشود. فقط میخواهم بگویم توجه به تولیداتی که مخاطب بازارش به طور خاص مردم این 57 کشور اسلامی باشند میتواند یکی از برنامههایی باشد که با توجه به پتانسیلی که داریم ضمن اینکه مثل بسیاری دیگر از محصولات ارائه شده در گردشگری اسلامی، نه تنها مردم کشورهای اسلامی بلکه گردشگرانی از سراسر دنیا نیز که علاقمند به محصولات این بازار هستند و ما با این بسترتاریخی و فرهنگی غنی، استعدادهای فراوان (متاسفانه هدایت نشده) و تنوع محصولات که در این زمینه داریم بر اساس اقلیم و آئینها و مردم میتوانستیم و البته هنوز هم میتوانیم سهمی از این بازار را داشته باشیم. البته باز هم تاکید میکنم اگر بخواهیم و عزم جدی و ملی در این زمینه وجود داشته باشد.
انتهای پیام/
حیدر چکاوی