سرویس سینمایی هنرآنلاین؛ آرش معیریان، کارگردان سینما با ساخت فیلمهایی همچون "کما"، "چپدست"، "شیر و عسل"، "شارلاتان"،"دریا کنار" و ... این قابلیت را دارد تا تماشاگر را همراه فیلمهای خود کند. بنابراین با ساخت اینگونه فیلمها نگاه ویژهای به گیشه و جذب مخاطب دارد. او همچنین چند سریال پربیننده همچون "اینجا تهران است"، "پیدا و پنهان" و "رالی ایرانی" را در کارنامه خود به ثبت رسانده است. معیریان معتقد است که موفقیت یک فیلم به حضور تماشاگر در سالن سینما نیست بلکه تأثیری است که فیلم باید روی تماشاگر بگذارد تا او را با خود همراه کند. گفتوگوی هنر آنلاین با این کارگردان سینما، که فیلم "دریا کنار" از او این روزها روی پرده سینما است، را در زیر میخوانیم.
فیلم "دریاکنار" این روزها روی پرده سینما است، از فروش این فیلم اطلاعی دارید؟ و فیلم در موقعیت مناسبی اکران شده است؟
من خیلی پیگیر روند فروش فیلم نیستم. در واقع این موضوع مربوط به پخشکننده و تهیهکننده است که در سینماها فیلم را اکران کردهاند و آنها پیگیر فروش فیلم هستند. اما تیزرهای فیلم را از هفته گذشته ساختهام و تحویل تلویزیون دادهام، ولی هنوز از شبکهای پخش نشده است.
چرا بعضی از مشکلاتی که امروزه در برنامهریزی اکران میبینیم، در سینما حلنشده است؟
مشکلات مربوط به سینما آنقدر گفتهشده که تبدیل به یک موضوع بیاهمیت شده است. در طول این سالها، چه دستاندرکاران، چه مسئولین و چه مردم اشاره مفصل به مشکلات سینمای ایران داشته و دارند. هیچوقت هم راهحل درستی برای برطرف شدن این مشکلات، اجرایی و عملی نشده است. این مشکلات معضلهای ریشهای در سینمای ایران است که بدون همدلی، توافق و اتفاقنظر بین دستاندرکاران سینما و همینطور مسئولان سینمایی حل نخواهد شد. متأسفانه فعالیتها، تفاهمها و توافقها عمدتاً شکل خیلی تبلیغاتی پیداکرده و در حد جشنوارهها و نشستها بوده و به شکل اجرایی نزدیک نشده است.
از طرفی سینما پدیدهای است که به دلیل حساسیتهای خاص و تأثیرگذار بر روی مخاطب، سیاستهای مختلفی هم در این عرصه اعمالشده است. در مجموعه صحبتهای زیادی درباره پدیده سینما از گوشه و کنار میشنویم. این تفسیرهای متفاوت کار را برای حل مشکلات سینما سخت کرده است.
بخشی از این مشکلات به سواد مدیران سینما و سطح آگاهی آنها در این عرصه مربوط میشود یا خیر؟
بزرگترین مشکل در سینمای ایران، همان مشکلی است که در ورزش هم وجود دارد. در فضاهایی که به شکل تیمی و گروهی کاری شکل میگیرد، باید هماهنگی وجود داشته باشد. ما ایرانیها در کارهای فردی، تلاش و کوشش بیحدواندازهای برای رسیدن به خواستههایمان به خرج میدهیم. اما وقتی منافع جمعی به میان میآید و درجایی که همه باهم باید همت کنیم تا اتفاقی رخ دهد، مخصوصاً در فضای سینما، این همت جمعی شکل نمیگیرد و با تلاش هر فرد برای رسیدن به یک هدف جمعی که از آن انتظار داریم، به نتیجه نمیرسیم.
سالهاست که به دنبال اتحاد جمعی در سینما هستیم، اما نتیجهای در برنداشته است. فکر میکنید خود اهالی سینما در این امر بیشتر از مدیران دخیل نیستند؟
گاهی حسادتها، کینهورزیها، دوستیها و صمیمیتهای کاذب باعث بدبینی اهالی سینما نسبت به یکدیگر میشود. من معتقدم که بزرگترین آفتهای سینمای ایران، از این دسته مشکلات هستند. متأسفانه شما نمیتوانید دو همکار در یک شاخه سینمایی پیدا کنید که صادقانه پای هم بایستند و برای منافع مشترک یکدیگر دستبهدست هم پیش بروند.
درحالیکه در مجامع و محافل جمعی خیلی ابراز همدلی و صمیمیت میکنیم اما متأسفانه بهمحض اینکه از هم جدا میشویم چه در تریبونها و در حوزههای دیگر تبدیل به رقیبیان و دشمنان خونین یکدیگر میشویم. تا زمانی که همدلی بین صنف بازیگر، کارگردان، تهیهکننده و دیگر عوامل وجود نداشته باشد، مشکلات سینمای ایران هم فراتر از این خواهد شد. بااینحال هیچ مدیر باسیاست و باتدبیری نمیتواند این مشکل را حل کند، فقط خود اهالی سینما باید بتوانند از این مشکلات در سینما کم کنند.
این روزها حوزههای مختلف سینما درهمآمیخته شدهاند، گویی که سازمان پخش و تولید هم جایگاه مشخصی ندارد، نظر شما دراینباره چیست؟
در عرصه اکران، دیدهاید که تعداد زیادی دفاتر پخش سینمایی داریم. ما عملاً وقتی به کارنامه پخش فیلمها در هرسال نگاه میکنیم، تنها چند دفتر پخش هستند که فعالیت میکنند و بقیه منفعل ماندهاند و یا اجازه فعالیت پیدا نکردهاند و یا به دلایل پشت پرده مهجور ماندهاند. یکبخشی از این مشکلات برگرفته از سیاستهای سینما در سالهای گذشته بوده است. بهخصوص در حوزه پخش که تصمیم چند مدیر در سالهای قبل، باعث شد تا دیواری کج در سینما بنا شود. هماکنون هم مبنا همان رویکرد غلط و اشتباه است. دستگاهی شکلگرفته که امکان تصحیح آن دیگر وجود ندارد. متأسفانه بهطور پنهانی شاهد حضور اسمهای بیشماری هستیم که همه آنها در حوزه تولید، پخش و اکران به منافع شخصی خودشان نگاه میکنند و از این بابت نباید در انتظار بهبود وضعیت خوب سینما باشیم. تا زمانی که منفعت خودمان بر منافع جمعی ارجحیت و برتری دارد، وضعیت سینما به همین شکل است.
فیلم "دریاکنار" به کارگردانی شما چندهفتهای است که اکران شده است. مضمون این فیلم برگرفته از موضوعی اجتماعی است. چقدر در فیلمهای خود تحت تأثیر اتفاقات جامعه پیش میروید؟ درحالیکه کارگردان فیلمهای کمدی هم بودهاید؟
فیلم "دریاکنار" فیلمی نسبتاً متفاوت در کارنامه من است. مدتهاست که در سینما، تلویزیون فعالیت میکنم و گاهی این فعالیتها سفارشی بوده، انواع اقسام فیلمها در کارنامه من خودنمایی میکنند که بر اساس آنچه به من پیشنهادشده و اتفاقاً مسائل بهروز جامعه ساختهشدهاند.
در صنعت سینما بهعنوان یک کارگردان و تدوینگر بنده یک متخصص هستم. بنا به خواست سفارشدهنده که تهیهکننده است، آنچه میخواهند را میسازم. بهجرات میتوانم بگویم که شاید تنها کارگردانی هستم که همه ژانرها و عرصههای سینمایی را چه از طنز و کمدی تا تراژدی، کودک، ملودرام و خانوادگی کارکردهام. بههرحال فیلمسازی تخصص کاری من است. همواره معتقدم که همه نوع فیلمی را به شکل حرفهای در سینما کارکردهام و درآمد زندگیام از راه سینما است. بهشخصه آدمی نیستم که در کنار فیلمسازی، به کار دیگری مشغول باشم یا بخواهم از این حرفه سوءاستفاده مالی کنم. اتفاقاً فیلمسازی برای من، حکم دلمشغولی و یا سرگرمی را ندارد. به دلیل اینکه فعالیتم را از سال 1369 آغاز و به شکل جدی پیگیری کردم. به همین دلیل محل درآمد، زندگی، عشق و علاقه من سینما بوده و هست؛ بهعنوان یک فیلمساز در همه شاخههای فیلمسازی، بهطورجدی کار انجام دادهام.
فیلم "دریاکنار" را هم با مضامینی چون اخلاقی، دینی و پیامدهای انسانی ساختهام. در دنیای امروز در معادلات اخلاقی بهنوعی هرجا ظلمی، اجحافی در حق انسانها شود باید چشمانتظار یک پیامد نادرست و مجازات خاص برای آن رفتار باشیم. در فیلم "دریاکنار" هم این موضوع کاملاً خودنمایی میکند. اما با ویژگیهایی که تماشاگر قشر متوسط را برای خود نگه دارد و راضی از سالن سینما بیرون بیاید.
فکر نمیکنید گاهی سیاهنماییها در سینمای ایران، تماشاگر را پس بزند؟
بحث کشاندن تماشاگر به سالن سینما، یک فرایند است که مربوط به کارگردان و یا خود فیلم نمیشود. مربوط به شیوه اکران، تبلیغات، اطلاعرسانی درست و طراحی و تمهیدات مناسب به ایجاد میل و رقابت برای مردم است که وارد سالن سینما بشوند.
موفقیت یک فیلم صرفاً مرتبط با افزودن تماشاگران سینما نیست. بلکه بخش عمدهای مربوط میشود به اینکه هر تعداد تماشاگر، با هر میزان بضاعت مالی بتوانند به سالن سینما بیایند را راضی نگه دارد.
نگاه شما به فیلمهایی که ساختهاید، بر اساس علاقه بوده یا همان بحثهای سفارشی که از سوی ارگان و یا موقعیتی به شما واگذارشده است؟
در صنعت سینما که همیشه بحث سرگرمکننده و بعد اقتصادی آن مطرح بوده، سلیقه خاص کارگردان هیچگونه نقشی در تولید یک فیلم ندارد. سینما یک رسانه جمعی برای توده متوسط مردم است. قشر مرفه و بالای متوسط در حال حاضر دیگر سینما را بهعنوان سرگرمی نمیبینند. همینطور قشر زیر متوسط و کمدرآمد هم سینما را بهعنوان سرگرمی انتخاب نمیکنند و ترجیح میدهند از راههای کپی سیدیهای قاچاق و یا شبکه نمایش خانگی فیلمها را تهیه و در خانه تماشا کنند. وقتی سینما بهعنوان یک رسانه عمومی برای قشر متوسط باشد، باید طیف مخاطب خاص عادی را جذب کند، دیگر کارگردان نمیتواند دیکتاتور منشانه، سلیقه و دغدغه دلمشغولی خاص خود را به سینما تحمیل کند. این نوع تحمیل مربوط به سینمای غیرتجاری، غیر صنعتی، غیر سرگرمی و غیر عامیانه است. من هیچگونه جهتگیری نسبت به نوع سینما ندارم به دلیل که به شکل تخصصی حرفهام فیلمسازی است.
شما بهعنوان یک فیلمساز کدامیک از فیلمهایتان را بیشتر میپسندید؟
وظیفه من این است که وقتی توافقی برای ساخت یک فیلم میشود، بر اساس آن حوزه، آن خواسته را به بهترین شکل انجام دهم. من بهعنوان یک فیلمساز، برای بسیاری از نهادها و ترجمانها، فیلمهای تخصصی در حوزه خواستهها و اهداف و نیت آنها ساختهام و ارائه دادهام. و نگاهم کاملاً بهروز شده و منطبق با خواستهها بوده است. حتی برای رسانه ملی قرار بود، تلهفیلمی بسازم که دقیقاً همانند یک شخص متخصص وظیفه داشتهام که مهارتم را در راستایی در پیش بگیرم که منطبق با فضایی باشد که از من خواستهشده بود. حتی در عرصه سینما، هم برای تهیهکننده بخش خصوصی که از جیب خود و نه حمایت ارگان و یا نهادی، فیلمی بسازد باید بهگونهای رفتار کنم که تهیهکننده بخش خصوصی با بودجه شخصی خود بتواند با کمترین درصد خطا به پول و سرمایهاش در زمان نمایش و عرضه فیلم برسد.
به طور مثال در عرصه سینما فیلم "احضار شدگان را ساختهام که این فیلم به سفارش ناجا بود. اصلاً فیلم تجاری هم نبود و در آن زمان از جشنواره فیلم پلیس جایزه گرفت. در راستای اطلاعرسانی و هشدار استفاده از قرصهای روانگردان و مواد مخدر ساخته شد که در گیشه و اکران، فیلم موفق و پرفروشی نبود.
"احضار شدگان" جنبه آموزشی و هشدار در جامعه امروز ما داشت و توقعی نداشتم که همانند فیلم "چپ دست" یا "کما" و یا "شیر و عسل" پرفروش شوند.
یعنی فیلمهای تجاری که با فروش خوبی روبرو میشوند هم بر اساس خواستههای تهیهکننده به موفقیت گیشه میرسند؟
به نظر من تصور اشتباهی است که یک فیلمساز باید همه فیلمهایش پرفروش باشد. بههرحال هر فیلمسازی بر اساس استراتژی خاص یک فیلم را تولید و عرضه میکند. بههرحال محصولات فرهنگی و سینمایی قابلمقایسه نیستند. اما این مسئله مهمی است که ببینیم تماشاگران سینما اغلب از چه فیلمهایی خوششان میآید و با چه معیاری فیلمی را برای تماشا انتخاب میکنند. اما تعداد مخاطبان فیلمها را نمیتوان باهم مقایسه کرد.
در اینیک سال اخیر ورود فیلمسازان جوان در عرصه سینما را شاهد بودهایم. از طرفی فیلمسازان پیشکسوت تا حدی کنارهگیری کردهاند. فکر میکنید این موضوع به بدنه سینما لطمهای خواهد زد؟
سینما درهرصورت یک هنر و صنعت است که با جریانات، خواستهها و جریانهای فکری روز پیش میرود. اگر قرار باشد سینما نیروی تازهنفس و جوان را وارد این عرصه نکند، قطعاً تبدیل به سینمای راکد و منفعل و بدون پیشرفت خواهد شد. سینما همگام باسلیقه، روحیه و جریانات روز باید حرکت کند و رمز پویایی ماندگاری این سینما همین است. اما من خوشحال هستم که نیروی تازهنفس و فعال وارد سینما شدهاند. فیلمسازان جوانی که فیلم میسازند و به موفقیت میرسند، باید در آینده به این جوانها افتخار کرد. چراکه نسل تازهنفسی در راه سینما است.
اگر معادلات درستی به شکل استاندارد در سینمای ما حکمفرما شود، جا برای همه استعدادها وجود خواهد شد. سینما، دریای بیکرانی از همه نگاهها، سلیقهها، استعدادها و طرز فکرها و دغدغههای متنوع و متفاوت است که هیچ فیلمسازی در هیچ سنی و ردهای جای دیگری را نخواهد گرفت.
این نگاه انحصارطلبانه و نادرستی است که بعضیها فکر میکنند، فیلمساز جوان جای فیلمسازان پیشکسوت را میگیرند. قطعاً کسی نمیتواند جایگاه داریوش مهرجویی، مسعود کیمیایی، سیروس الوند، محمدعلی سجادی را بگیرد. هنوز هم تماشاگران خیلی از فیلمها، به دنبال و پیگیر ساخت تازهترین کار یک کارگردان پیشکسوت هستند. اینطور نیست که همانند یک بازی فوتبال دو فیلمساز رقیب هم باشند و روبروی هم قرار بگیرند.
معتقدم بهجای اینکه فعالیتهای سینمایی را به ردههای سنی خاصی محدود کنیم، ظرفیت تولید سینما را باید بالا ببریم تا برای همه انتخابها و همه سلیقهها در حوزه فیلمسازی، به تعداد کافی تولید فیلم داشته باشیم. افزایش ظرفیت تولید زمانی اتفاق میافتد که تعداد سالنهای سینمای ما افزایش داشته باشد.
اگر تعداد سالنهای سینما به مقدار کافی بود، تأثیری در جریان هنری سینمای امروز داشت یا خیر؟
وقتی در کشوری که هیچگونه صنعت سینمای قابلتوجهی جز چند فیلمساز اندک و خاص نداشته باشد و تعداد سالنهای سینمای آنهم اندک باشد، جای شرمندگی برای این هنر است. بااینحال وقتی طیفی از امکانات را برای عدهای خاص از فیلمسازان قرار میدهیم، طبیعی است که طیف دیگر کمی مهجور و محروم باقی بمانند. بنابراین من بهعنوان یک فیلمساز، حضور همه طیفهای مختلف فیلمسازی را ضمن حفظ احترام متقابل به فیلمسازان پیشکسوت، اتفاق خوبی در سینما میبینم. تمام تولیدات سینمای ایران را بهعنوان یک کارگردان همه نوع فیلم را دنبال میکنم و از همه فیلمها لذت میبرم. بدون جهتگیری و بدون حس رقابت، صادقانه فیلمها را میبینم و خسته نباشید به فیلمسازان جوان میگویم.
در حال حاضر مشغول چهکاری هستید؟
چند پیشنهاد کاری است که در حال تصمیمگیری هستم. در انتظار زمینه فراهم شدن نقدینگی یک کار هستم.
در پایان صحبتی دارید؟
"دریاکنار" یک طنز حادثهای است که مایههای دلهرهآمیز هم دارد و مخاطبان از فیلم خوششان آمده است. جا دارد در پایان از همه عوامل و بازیگران این فیلم هم تشکر کنم.
***
لازم به یادآوری است فیلم "دریاکنار" داستانی اجتماعی، طنز و عاشقانه دارد که محوریت داستان حول صفت اخلاق مذموم غیبت شکل میگیرد و رضا قهرمانی فیلمنامه آن را نوشته است.
سحر قریشی، فتحعلی اویسی، سیروس گرجستانی، نادر سلیمانی، نعمیه نظام دوست، امید علومی و داریوش سلیمی در این فیلم به ایفای نقش میپردازند.
انتهای پیام/
صبا شادور