سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: فردا سالمرگ فهیمه رحیمی است. دو سال پیش در چنین روزی درگذشت و خیلی از مخاطبان پرو پاقرصش را عزادار کرد. بله... عزادار... باید این سوال را پرسید که آیا نویسندگان تراز اول معاصر ما خوراک مناسبی برای مخاطبانشان نداشتند که این نویسنده این همه هوادار داشت یا نویسندگان ما چه بخواهند و چه نخواهند سطح سلیقه مردم همین است و السلام...

بگذارید از اول شروع کنیم... بانوی نویسنده نوشت، نوشت، نوشت وُ نوشت ... و بعد که حسابی مورد توجه توده عوام قرار گرفت، گذاشت رفت... آیا فهیمه رحیمی نویسنده تراز اولی بود؟ به این معنا این سوال را پیش بکشیم که او خوب می‌نوشت؟ سهل می‌نوشت؟ به این معنا که همه جور طیف می‌توانست مخاطبش باشد... آیا فهیمه رحیمی سطح سلیقه مخاطبان را پایین آورد؟ ما همین اول قضیه به شما می‌گوییم که جواب هیچ کدام از این سوالات را در این نوشتار ژورنالیستی نخواهید یافت... اول از زندگی رحیمی آغاز کنیم...

زندگی و آثار

فهیمه رحیمی، در سال 1331 متولد شد. همشهری در گزارشی نوشته است که نخستین فعالیت ادبی جدی فهیمه رحیمی نوشتن قطعه‌ای ادبی با عنوان "دلم برای پروانه می‌سوزد" در ۹ سالگی بود و اولین کتاب خود را با عنوان بازگشت به خوشبختی در سال ۱۳۶۹ منتشر کرد. اما فهیمه رحیمی خیلی زود به نویسنده‌ای پرکار تبدیل شد. "ابلیس کوچک"، "اتوبوس"، "آریانا"، "اشک و ستاره"، "باران"، "بانوی جنگل"، "پاییز را فراموش کن"، "پریا"، "پنجره"، "تاوان عشق"، "حرم دل"، "خلوت شب‌های تنهایی"، "خیال تو"، "روزهای سرد برفی" تنها برخی از آثار این نویسنده هستند.

فهیمه رحیمی را می‌توان از نویسندگان تاثیر گذار روزگار خود دانست... شاید این ادعا کمی عجیب به نظر برسد ولی اگر تنها به این دلیل اقامه کنیم که نویسندگان بسیاری دنباله رو نوع رمان نویسی او شدند، می‌توان برای دامنه تاثیر گذاری آثار رحیمی بسنده باشد.

فهیمه رحیمی همچنین در زمینه خبرنگاری (در حوزه ورزشی) و ادبیات کودک نیز فعالیت داشت. گفته می‌شود که او قریب به 20 اثر در زمینه کودکان داشته که هرگز مجال چاپ پیدا نکرده است.

گفته می‌شود رحیمی به کتاب‌های پلیسی هم علاقه زیادی داشت؛ برای نمونه کتاب‌های مایک هامر و جیمز باند... او در مصاحبه‌ای نویسندگان مورد علاقه خود را این طور فهرست کرده است: بزرگ علوی، ارنست همینگوی، رومن رولان و خواهران برونته.

سهراب سپهری و احمد شاملو هم شاعران مورد علاقه‌اش بودند...

عشق مخاطبان به آثار رحیمی

فهیمه رحیمی قریب به دو دهه از نویسندگان پر طرفدار ایرانی به شمار می‌رفت. بسیاری از کتاب‌های او با چاپ‌های متواتر به دست مخاطبان می‌رسیدند و از این جهت ناشران این نویسنده به فروش همیشگی رمان‌های فهیمه رحیمی دلگرم بودند. منوچهر اکبرلو در یادداشتی درباره این نویسنده می‌نویسد: فهیمه رحیمی بی تردید مطرح ترین نویسنده ادبیات عامه پسند در سه دهه اخیر است. این یادداشت به انگیزه درگذشت او نوشته شده است.

یک) فهیمه رحیمی درگذشت و همانطور که انتظار می‌رفت در میان منتقدان ادبی و داستان نویس های ما، کسی یادداشتی ننوشت.

دو) بچه های دبیرستانی (به ویژه دختران) رد و بدل کردن کتاب‌هایش در زیرمیزها و دور از چشم مربی تربیتی را به خاطر دارند که البته برخی بعدها هم هنوز داستانهای او را میخوانند و یا سلیقه شان عوض شده است.(مطمئنم که کسی در دبیرستان، داستان های جماعت مخاطب خاص نویس را نخوانده است.آنها که شمارگان داستان‌هایشان به 500 نسخه رسیده است.) و بگذار که این دوستان، دختر دبیرستانی‌ها را به عنوان جوانان خام و احساساتی بدانند که در شان آثار آنها نیستند.

سه)رحیمی ده ها رمان نوشت. جایی گفته شش ماهه می‌نوشته و شش ماهه بارها تجدید چاپ می‌شده. من برای یک سخنرانی، فقط پنج رمان او را خوانده‌ام.ساختار و فضای همه هم مثل هم است.اما مهم این است که همگی چاپ‌های دو رقمی داشته‌اند. اینجا جایی است که 500 نسخه‌ای ها خواهند گفت "فروش زیاد که معیار نیست. کتاب‌های رمالی هم فروش زیادی دارد و..."بقیه‌اش لازم نیست. چون این حرف را کاملا قبول دارم. اما در ادامه‌اش معتقدم که فروش پایین یک رمان هم به این معناست که این رمان، مشتری ندارد. به جای مخاطب، به عمد، کلمه مشتری را گذاشتم تا با تاکید بر فروش، به عنوان یک معیاراستقبال حرف زده باشم.

فهیمه رحیمی در نگاه حسن میرعابدینی

حسن میرعابدینی، نویسنده کتاب صد سال داستان نیسی در ایران، درباره فهیمه رحیمی، نویسنده سبک موسوم به عامه‌پسند، می‌نویسد: "منتقدان تاکنون پاورقی‌نویس پرتیراژی چون فهیمه رحیمی (متولد 1331) را جدی نگرفته‌اند، اما واقعیت این است که او در میان جوانان خوانندگان بسیار دارد و آثارش مشغله‌های ذهنی خاصی را بازتاب می‌دهد، پس‌ راه حل در نادیده گرفتن یا نفی پاورقی‌ها نیست‌، بلکه باید کوشید به قول گلدمن، پیوند میان "ساخت‌های ذهنی پاره‌ای از گروه‌های اجتماعی و ساخت‌های اثر هنری" را کشف کرد. موفقیت این نوع نوشته‌ها در حدی است که آن‌ها را به رویدادی جامعه‌شناختی بدل کرده و توجه به کیفیت ادبی آن‎ها را در مرتبه بعدی قرار می‌دهد...

زنان که در جریان انقلاب و پی‌آمدهای سیاسی - اجتماعی آن به شکلی گسترده حضور داشتند‌، می‌خواهند از مسائل‌، ترس‌ها‌، خواسته‌ها و آرزوهای خود سخن بگویند. از همین‌روست که در سال‌های پس از انقلاب‌، شاهد شکوفایی ادبیات زنانه‌ایم. بخش عمده‌ای از خوانندگان رمان را هم زنانی تشکیل می‌دهند که وقت بیش‌تری را در خانه می‌گذرانند و فراغت بیش‌تری دارند...

نکته دیگر این‌که اکثر نویسندگان ما‌، با این‌که به قول دولت‌آبادی "از تاریک‌خانه صادق هدایت" بیرون آمده‌اند‌، اما برخلاف او در ساخت و پرداخت شخصیت‌های متنوع از طبقات گوناگون اجتماعی توفیق نیافته‌اند. این ضعف همراه با کمبود تجربه و دانش اجتماعی‌، سبب می‌شود که همواره زندگی و مسائل خاص روشنفکران مسائل خودشان را تکرار کنند که می‌تواند مسأله عمده عامه مردم در جامعه‌ای چون جامعه ما نباشد. اما پاورقی‌نویسان به مسائل و مفاهیمی می‌پردازند که مایه‌های زندگی عادی را تشکیل می‌دهند،‌ از این‌رو خوانندگان بیش‌تری هم دارند...

رحیمی مایه‌های تکراری پاورقی‌نویسان پیشین را تکرار می‌کند،‌ بی‌آن‌که از نظر شیوایی نثر یا ایجاد تعلیق‌های داستانی به پای آن‌ها برسد. در اغلب داستان‌هایش به مضمونی واحد می‌پردازد: اساس روایت ماجرای عشق زن و مردی است که هر یک همسری دیگر می‌گزینند،‌ اما دست برقضا همسران‌شان می‌میرند‌، آن‌ها از قید تعهد رها می‌شوند تا دوباره به وصال هم برسند: جدایی و پیوستن. زنان رمان‌های او به راحتی از خواسته‌های غریزی خود سخن می‌گویند و در راه رسیدن به آن‌ها می‌کوشند...

این آثار بیش از این‌که بنمایاند خوانندگان چه چیزی را حقیقت می‌پندارند،‌ نشان می‌دهد آنان آرزو دارند که چه چیزی حقیقت می‌داشت: زنی که در عالم واقع نمی‌تواند به معشوق برسد‌، با آرزوی مرگ همسر خود و همسر او‌، در فضایی خیالی به خواسته‌اش می‌رسد. به این‌سان‌، بی‎آن‌که قراردادهای اجتماعی و اخلاقیات متعارف آسیبی ببیند، ‌قید و بندها از سر راه برداشته می‌شود. زنان عاشق‌پیشه - و البته عفیف - از ماجراهای عاطفی و احساسی خطرناک‌ می‌گذرند‌، رنج و صبوری پیشه می‌کنند،‌ نقشی را بازی می‌کنند که جامعه برای آنان تعیین کرده است و عاقبت به مقصود می‌رسند‌؛ بی‌آن‌که نقشی تعیین‌کننده در جامعه توصیف‌شده در داستان بیابند...

رحیمی با دست گذاشتن بر احساسات و رؤیاهای دختران جوان برای یک زندگی عاطفی پرشمارگان می‌شود. دختران جسور داستان‌هایش پنجره عشق را به روی مردان اخمو و جدی می‌گشایند و احساسات خفته آنان را بیدار می‌کنند. در جامعه اخلاق‌گرا‌، آثاری که به مسائل عشقی - البته پوشیده در لفافه اخلاق - می‌پردازند‌، خواستار فراوان دارند. رحیمی با نمایش روابط آزاد زن و مرد نوعی انبساط روحی برای خوانندگان خود پدید می‌آورد، از این‌رو داستان‌های "گستاخانه"اش در دل خوانندگان جوان جا باز می‌کرد و آنان از این آثار برای خود الگوهای رفتاری برمی‎گیرند، یعنی این داستان‌ها ضمن این‌که گرایش فرهنگی قشرهایی از جامعه را می‌نمایانند‌، سازنده سلیقه برای آنان و رشددهنده چنین گرایش‌هایی هم هستند: نوعی رابطه متقابل در کار است..." ("صدسال داستان‎نویسی"، حسن میرعابدینی، نشر چشمه، سال 1387)

انتهای پیام/