سرویس تئاتر هنرآنلاین : کوروش زارعی بازیگر و کارگردان شناخته شده تئاتر که ۸ جایزه جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر را برای آثاری همچون "گل و حجله" و "آینه‌ای روی سقف" و "زنان مهتابی مرد آفتابی" ، "راکب" و... در پرونده کاری خود دارد؛ این روزها نمایش "مثل ماه برای آسمان" نوشته سید حسین فدایی حسین را در تالار وحدت روی صحنه برده است. این نمایش برای اولین بار در تاریخ نمایش‌های معنوی ایران به زندگی و شرایط سیاسی و اجتماعی دوران تولد امام زمان (عج) و ماجراهایی از دوران غیبت می‌پردازد. به بهانه اجرای این نمایش در تالار وحدت میزبان کوروش زارعی کارگردان و ایوب آقاخانی بازیگر اصلی این نمایش در دفتر خبرگزاری هنر ایران (هنرآنلاین) بودیم و با آن‌ها درباره این نمایش به گفت‌وگو نشستیم. آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گفت‌وگوی ما با عوامل اجرایی نمایش "مثل ماه برای آسمان" است.

خواهش می‌کنم در ابتدا قدری در خصوص شکل‌گیری این نمایش و ویژگی‌های این نمایشنامه برایمان توضیح بدهید؟

زارعی: سه سال پیش این نمایشنامه بر اساس یک کار پژوهشی و تحقیقاتی توسط آقای سید حسین فدایی حسین به رشته تحریر درآمده بود و ما هم در صدد تولید این نمایشنامه بودیم. همان‌گونه که به اوضاع تئاتر در ایران واقف هستید این کار بنا به دلایلی متوقف شده بود و به هر ارگان یا نهادی مراجعه می‌کردیم، می‌گفتند که شرایط حمایت را ندارند و حتی نتوانستیم اسپانسرهای خصوصی را هم بیابیم. تا اینکه امسال به لطف خدا آقای حسین هدایتی از نمایشنامه خوششان آمد و تولید این کار را به عهده گرفتند. قطعاً اگر ایشان پا پیش نمی‌گذاشتند و هزینه‌های تولید را فراهم نمی‌کردند ما نمی‌توانستیم این نمایش را روی صحنه ببریم. ضمن اینکه جا دارد از مهندس شفیعی رئیس مرکز هنرهای نمایشی به خاطر حمایت‌هایشان هم تشکری داشته باشم. با کمک ایشان بود که ما توانستیم تالار وحدت را برای اجرا بگیریم. آقای شفیعی به همراه آقای پیمان شریعتی خیلی مجدانه شرایطی را فراهم کردند تا کار مهیای اجرا شد. نمایشنامه "مثل ماه برای آسمان" در راستای اهداف تولیدی گروه تئاتر آیین است. همان گونه که مستحضر هستید کارهای گروه تئاتر آیین در راستای نمایش‌های اسطوره‌ای ملی مذهبی و آئینی است. موضوع انتظار و امام زمان (عج) متاسفانه در کشور ما مهجور واقع شده و این نه تنها در سینما بلکه در ادبیات هم اثر شاخصی در این زمینه ندیده‌ایم. خیلی جالب است که هالیوودی‌ها با آن نگاه و دیدگاه خودشان در این مورد خیلی فیلم ساخته‌اند. اما ما که معتقدیم مملکت ما دوستدار امام زمان است این کار را انجام نداده‌ایم. آرزوی قلبی من و گروه تئاتر آیین این بود که بتوان برای مهدویت و فلسفه انتظار و اینکه ما در زمان غیبت باید چگونه مردمانی باشیم، یک نمایشی تولید کنیم و روی صحنه ببریم و علاوه بر این به بهبود روند سرگردانی انسان امروز در این دنیای پر از هیاهو و فقر و بی‌عدالتی کمک کنیم. ما علاوه بر اینکه قصد داشتیم با نگاه شیعی فلسفه انتظار را مطرح کنیم تصمیم داشتیم بیوگرافی از امام زمان نیز ارائه دهیم بر این اساس در این نمایش از قبل از تولد تا غیبت صغری فرازهای زندگی امام را در این کار به نمایش در آورده‌ایم. علاوه بر این ما هم در اجرا و هم در نمایشنامه تلاش کرده‌ایم که یک درام مدرن را تجربه کنیم. قطعا در سال اول اجرا ما نقایصی در متن و کارگردانی و بازی خواهیم داشت و امیدوارم این اجراها به ما کمک کند که اگر خواستیم این نمایشنامه را در تهران یا اقصی نقاط ایران به نمایش در بیاوریم؛ بتوانیم نواقص آن را برطرف کنیم.

برای اینکه بتوانید مخاطب عام را به این نمایش جذب کنید و جذابیت بخشیدن به این نمایش چه کار خاصی انجام دادید؟

زارعی: ما تمام تلاش‌مان را به کار گرفتیم که علاوه بر مخاطب خاص مخاطب عام هم با این نمایش ارتباط برقرار کند و سعی کردیم مفاهیم فلسفی که در کار طرح می‌شود را به ساده‌ترین شکل ممکن بیان کنیم؛ تا مخاطب عام کار را پس نزند. چرا که در نهایت معتقدم تئاتر باید برای مردم باشد نه برای قشر فرهیخته. ضمن اینکه شاید مضامین مذهبی بتواند قشر عام را به سمت تئاتر بکشاند. و تمام تلاش من و گروه ما این بوده که به مخاطب تئاتر اضافه کنیم.

اساسا دلیل اینکه بیشتر به سراغ نمایش‌هایی با مضامین مذهبی می‌روید چیست؟

زارعی: یک دلیل آن در درجه اول به اعتقادات قلبی من و گروهم برمی‌گردد و دلیل دیگر این است که با تکیه به مضامین مذهبی قصد داریم به مخاطب تئاتر بیافزاییم. به همین دلیل سعی می‌کنیم در این شکل از تئاتر روند صعودی را در شکل و اجرای متن‌هایمان داشته باشیم. من سعی کردم در کارگردانی و موسیقی و بازی‌ها جذابیت‌هایی را به وجود بیاورم که به لحاظ بصری و جلوه‌های نمایشی برای تماشاگر جالب باشد و تماشاگر را با خود همراه کنم. البته من نمی‌دانم با این کارها برای رساندن مفاهیم چقدر موفق بوده‌ایم.

متاسفانه نمایش‌های مذهبی نسبت به نمایش‌های دیگر تماشاگر کمتری دارد اگر بخواهید نمایش‌های مذهبی را آسیب‌شناسی کنید فکر می‌کنید این مسئله دارای چه ریشه‌هایی است؟

زارعی: من فکر می‌کنم فاکتورهای زیادی در این مسئله دخیل هستند. متولیان فرهنگ این کشور و حتی دوستان ما در مجلس، زمانی که پای بودجه فرهنگ به میان می‌آید آخرین چیزی که به آن می‌پردازند بودجه فرهنگ و هنر است. درحالی که در سال گذشته دغدغه رهبر انقلاب مسئله فرهنگ و هنر بود و هنوز هم این دغدغه را دارند. این نگرانی به نظر من درست است چرا که اتفاقات ناهنجاری در جامعه ما در حال وقوع است که اگر جلو آن گرفته نشود حفره‌هایی بعدها به وجود خواهد آمد که ترمیم آنها در آینده ناممکن می‌شود و این چالشی جدی برای جامعه ما به وجود خواهد آورد. من فکر می‌کنم برای آقایان مسئول این یک مسئله علی‌السویه هست و خیلی به نظرشان مهم نمی‌آید این درحالی است که ما در مخاطب پتانسیل عظیمی داریم که اگر در این ژانر کار شود می‌آیند و کار را می‌بینند. نکته دیگر اینکه من فکر می‌کنم جامعه روشنفکری در مقابل این نوع نمایش‌ها به نوعی گارد گرفته است، در حالی که اگر به سالن‌های تئاتری در پاریس مراجعه کنید می‌بینید که همه نوع ژانر در آنجا کار می‌شود و هر ژانر مخاطبان خاص خود را دارد. اما در ایران در مقابل این ژانر عده‌ی از افراد گارد می‌گیرند. من فکر می‌کنم ما در تئاتر مخاطب‌مان را به دیدن یک سری بی‌پروایی‌ها عادت داده‌ایم که حتی خود فرهیختگان و پیشکسوتان تئاتر از این موضوع ناراحت هستند. مثلاً اگر در یک نمایش حرف رکیک زده شود یا متلک‌های سیاسی شنیده شود باعث می‌شود که این نوع از کارها مورد استقبال قرار بگیرند. مسئله بعدی این است که ما در مسائل دینی به گونه‌ای عمل کردیم که جامعه و به ویژه نسل جدید از دین و مذهب گریزان شده‌اند، در صورتی که دین اسلام دین آزادی است و آسان‌ترین دین در بین ادیان الهی دین اسلام است. باید این را هم در نظر بگیریم که کارهای ضعیف زیادی در این حوزه روی صحنه رفته است که باعث پس زدن این نوع کارها توسط مردم شده‌اند. اما این را هم اضافه کنم که نمایش‌های مذهبی با پتانسیل عظیمی که در خود برای جذب مخاطب عام دارد می‌تواند به تئاتر ایران کمک کند. بسیار پیش آمده که افراد بسیاری در مواجهه با نمایش آیینی گفته‌اند اگر تئاتر یک چنین چیزی است ما باز هم برای دیدن تئاتر می‌آییم. بنابراین اگر روی داستان‌های قصه‌گو با محتوا تمرکز بیشتری داشته باشیم، می‌توانیم مردم را به سالن‌های نمایش بکشانیم اما متاسفانه تئاتر در ایران برای اهالی تئاتر تولید می‌شود و نه برای مردم عام در حالی که می‌دانیم تئاتر باید برای عامه مردم باشد. ما اگر می‌گوییم باید توسعه فرهنگی کنیم؛ باید بدانیم که این توسعه فرهنگی را باید برای مردم عام ایجاد کنیم. یکی از راه حل‌های این توسعه فرهنگی تئاتر است. تئاتر باید به یک ضرورت فرهنگی در خانواده‌ها تبدیل شود اما متاسفانه این کالای فرهنگی در ایران در سبد خانواده‌ها جایی ندارد. البته شاید به این دلیل است که سیاست‌گذاران فرهنگی ما اصلاً تئاتر برایشان مهم نیست.

جناب آقاخانی خواهش می‌کنم شما هم قدری در خصوص نمایش و نقشی که در این نمایش بر عهده دارید برای ما توضیح دهید.

آقاخانی: این کار در کارنامه هنری من یک کار بی‌سابقه است. این بار به درخواست آقای زارعی با افتخار وارد این کار شدم و اکنون هم خیلی خوشحالم که در نمایش "مثل ماه برای آسمان" حضور دارم، چون مسیری را که ما برای رسیدن به این متن طی کردیم خیلی هم دور از حقایق و وقایع زندگی امروز ما نیست. این نماش در مورد انسان ترک خورده عصر امروز است. انسانی که نگاهش به دین به دلیل تجربیات شخصی زندگیش آسیب دیده و ترک خورده است و در آستانه‌ی تن دادن به یک پوچ‌انگاری محض است. این آدم که من نقشش را بازی می‌کنم برای عبور از این لبه برنده تیغ، تصمیم می‌گیرد یک بار دیگر در همه باورهای خودش و تاریخ جستجو کند تا بفهمد آیا لازم است این باور را داشته باشد یا خیر. من در واقع شخصیتی را بازی می‌کنم که این سفر پر چالش شخصی و درونی به خود و تاریخ و بازگشت به خود را طی می‌کند تا نهایتاً به نتیجه دلخواهش برای ادامه‌ی حیات خودش دست یابد. اگر نخواهیم تظاهر کنیم باید گفت که بیش از نیمی از جامعه ما درگیر این باور و ناباوری هستند. برای اینکه در یک جامعه ایدئولوژیک زندگی می‌کنند و ایدئولوژی خیلی به شیوه پسندیده‌ای به آنها منتقل نمی‌شود و همین هم گاهی دافعه ایجاد می‌کند؛ مانند ذکر چرب‌تر جهنم نسبت به بهشت که می‌تواند دافعه ایجاد کند. این باعث می‌شود مخاطبی که بدون تربیت فرهنگی سنجیده ناگهان در دهکده جهانی ارتباطات قرار گرفته و حجم وسیعی از داده‌ها در اختیار او قرار می‌گیرد دچار بحران شود. بنابراین نسلی که پیش روی ما است به لحاظ برخورد با مفاهیم مذهبی نسل سختی محسوب می‌شوند. اینها آدم‌هایی هستند که می‌توانند به راحتی زیر همه چیز بزنند. جوانان یاغی که پدر و مادرهای آنان نسل پس از جنگ هستند و اضطراب عظیمی را پشت سر گذاشته‌اند امروز به عرصه می‌رسند و با گذشته‌ای که پر از ابهام و آسیب است با چیزهایی مواجه هستند که نمی‌توانند از آنها فرار کنند. به عنوان مثال پدرش هنوز آسیب‌های جنگ را بر تنش دارد و او دارد در مورد اینکه آیا پدرم کار درستی کرده است یا خیر فکر می‌کند و با جواب‌های نه چندان قانع‌کننده پدرش مواجه می‌شود و علامت سوال و خلاء را تجربه می‌کند. می‌خواهم بگویم نمایش "مثل ماه برای آسمان" خیلی دور از این ضرورت اجتماعی نیست. در واقع ترکیبی از رجعت تاریخی در مورد دین و مذهب و ملاحظات اندیشمندانه به علاوه به چالش کشیدن دیدگاه‌های مختلف در مورد این مقوله زنده و ملتهب مذهبی است. این نمایش تلاش دارد با حداکثر بضاعت، نمایش متفاوت و قابل بحثی باشد.

منظور شما از این بضاعت اندک چیست؟

آقاخانی: منظور من از حداکثر بضاعت، خطوط قرمز نظارتی و ممیزی، توانایی به ذات یک نویسنده و توانایی تولید رد بزنگاه فشرده است و اگر تمام اینها را در کنار هم بگذارید متوجه می‌شوید که این اثر تا جایی که در توانش بوده؛ اوج گرفته است. اما موانع زیادی مقابل در اوج گرفتن بیشتر این نمایش قرار داشته و این موانع تنها برای این نمایش نیستند بلکه جلوی تمام نمایش‌هایی با این مضامین وجود دارند. متاسفانه یکی از مصادیق آسیب‌شناسی در آثار مذهبی این است که در آن امکان مانور وجود ندارد؛ به عبارتی ما هزاران مدعی داریم که بیش از خود پیامبر و ائمه و خود خداوند رحمان در این باره تعصب دارند بنابراین ما هستیم و دنیای عظیمی از چالش‌هایی که مدیریت شخصی می‌شوند و حدود این خط قرمز‌ها دهه به دهه مدیر به مدیر در حال تغییر و تحول است. من معتقدم که خط قرمز‌ها به شدت به این حوزه آسیب زده‌اند و امکان آفرینش یک اثر چالش برانگیز را مسدود کرده‌اند.

فکر می‌کنید در کنار این موضوع سهم هنرمندان و آفرینش‌گران در این آسیب‌شناسی چقدر است؟

آقاخانی: ما هم به عنوان یک آفرینش‌گر خودمان از ابتدای امر دست به عصا پیش می‌رویم بنابراین من فکر می‌کنم سیدحسین فدایی حسین به اندازه یک دهم توانایی‌اش هم نکوشیده است. به همین دلیل هم زحمت آقای زارعی و بقیه تیم نمایش برای اینکه متن را به جایی برسانند که نویسنده از ابتدا به آن فکر کرده است- اما به همان دلایل مختلفی که گفتم نتوانسته آن را بنگارد- بیشتر شده است. در واقع ما خودمان هم به خودسانسوری عادت کردیم. یک مدیر فرهنگی شاید بگوید لازم است که این سانسور اعمال شود اما من هم می‌گویم یک مدیر فرهنگی باید به اصحاب فرهنگ اعتماد داشته باشد. مدیر فرهنگی چهار صباح اینجاست و دیگر نیست بنابراین من که بیش از بیست سال است که در فضای هنر این مملکت کار می‌کنم برای یک مدیر فرهنگی کار نخواهم کرد، من برای مردم باید کار کنم و به خروجی کاری که برای مردم آماده می‌کنم به دقت توجه می‌کنم. من فکر می‌کنم این محدودیت‌ها به نفع هیچ‌کس نیست و من مخاطب را به دلیل پس زدن تئاتر مذهبی یا تئاتر جنگی ملامت نمی‌کنم برای اینکه این عرصه‌ها بیش از توانایی‌شان و بیش از واقعیت‌شان مدعی دارند و مدعیان‌شان اتفاقاً کج‌اندیشی دارند. من سال گذشته تجربه نوشتن درباره شهید کشوری با نظارت و کارگردانی پسر او را داشتم و بسیار نمایش متفاوتی را نوشتیم. جالب اینجاست که پسر و خانواده‌ی این شهید ناظر بر این نمایشنامه بودند با این حال جاهایی مانند انجمن انقلاب و دفاع مقدس که قرار بود همکاری کنند از کار کنار کشیدند چون کار متفاوت بود. در واقع متن مورد تائید خانواده‌ی شهید کشوری بود اما مورد تایید این نهاد‌ها نبود. جالب است که شورای نظارت و ارزشیابی وزارت ارشاد به این کار مجوز نمایش می‌دهد با این حال آنها این کار را تایید نمی‌کنند و نمی‌خواهند این کار اجازه اجرا بگیرد. برخی از متولیان کاسه داغ‌تر از آش می‌شوند و مانع اجرای نمایش‌های متفاوت می‌شوند چرا که با ذائقه و یا نگاه آنها همسان نیست. وقتی همین نهاد‌ها پشت اجرای این اثر را خالی کردند کارگردان این کار با فروختن ماشین خودش مجبور می‌شود هزینه‌های اجرایی این اثر را تامین کند. اینها رنج‌هایی است که در دامن هنر ایدئولوژیک نشسته است و متاسفانه هیچ‌کس دلش هم نمی‌سوزد. در طول تاریخ نمایش‌های مذهبی، جایگاه خاصی برای خودشان داشته‌اند اما نه آن‌گونه که ما آن‌را اجرا می‌کنیم بلکه با تمام آزادی عمل و ضرورت‌های این نوع نمایشنامه، باید این‌گونه آثار را کار کرد تا افرادی که با چنین مسائلی در زندگی خودشان درگیر هستند بتوانند با دیدن این آثار راه حلی برای چالش خودشان پیدا کنند؛ اما متاسفانه در چنین آثاری امکان اجرای نمایش چالش برانگیز هم وجود ندارد و این به نظر من آب در هاون کوفتن یا طی طریق کردن در یک بن بست است. اگر افرادی مانند آقای زارعی هستند که مومنانه در این مسیر قدم می‌زنند به خاطر تعلق خاطر خودشان به این مفاهیم و صاحبان اصلی این مفاهیم است وگرنه من اگر شخصاً بخواهم این‌گونه کارهای آیینی یا مذهبی را کار کنم و چنین موانعی را ببینم بدون شک دیگر کار نمی‌کنم. البته من در مورد جنگ کار کرده‌ام اما کارهایم همیشه متفاوت و خارج از خط مقدم بوده‌اند. برای اینکه احساس می‌کنم آنجا هر کاری انجام بدهم کلیشه‌ها مرا از پیش محکوم به شکست می‌کنند، بنابراین در متن جامعه به جنگ می‌پردازم اما در حوزه دینی به ندرت کار انجام داده‌ام چراکه من به این آسیب‌ها واقف هستم و این آسیب‌ها را هیچ کسی به جز مدیران بالا دست فرهنگی نمی‌توانند حل کنند. سیاست‌گذارانی که حتی مدیران میانی را هدایت می‌کنند باید آنها کاری برای این حوزه انجام دهند.

گاهی مواقع می‌بینیم متاسفانه حتی اگر مدیران بالا دست هم مانع نشوند، مخالفت عده‌ای هرچند اقلیت با کشیدن هاله‌ای از تقدس پیرامون برخی مضامین می‌تواند حتی بر نظر مدیران بالادستی هم تاثیر بگذارد در نتیجه به نظر می‌رسد این مشکل اندکی هم این به تابوهای موجود در جامعه برمی‌گردد.

آقاخانی: این تابوها زمانی می‌توانند تاثیرگذار باشند که مدیران عافیت‌طلبانه کار کنند. وقتی عافیت‌طلبانه کار کنند گروه‌های چند نفره‌ای که معلوم نیست ریشه‌هایشان کجاست می‌توانند تصمیمات آنها را تحت‌الشعاع قرار دهند. یادمان هم باشد که جامعه ما جامعه ویژه‌ای است و من معتقدم ایران شبیه هیچ کجای دنیا نیست و به نظر من چون شبیه هیچ‌جا نیست؛ اتفاقاً مدیریت جسورتری را می‌طلبد. شاید بگویند کسی حوصله جسارت را ندارد، من می‌گویم این همان عافیت‌طلبی است و نتیجه این عافیت‌طلبی هم روشن است. یک چیز دیگر هم می‌خواهم اضافه کنم و آن این است که اساسا توانایی آفرینش ما به دلایل ذکر شده هرگز تربیت نشده است شاید هم دلیلش این باشد که همواره در مسیرخطی از پیش تعیین شده و در مسیر ممیزی‌ها حرکت کرده‌ایم و آزادی کامل در آفرینش یک اثر برای ما مفهوم گنگی دارد. می‌خواهم بگویم این ضعف من و همکارانم است و درست است که این ضعف از من بر نیامده و محصول شرایط است اما همین هم شرایط را پیچیده‌تر و توانایی ما را کمتر می‌کند چرا که تمرین آزادانه نگاه کردن و آزادانه خلق کردن را نداشته‌ایم. با این حال تمامی عوامل این کار سعی کردند در حد بضاعت خودشان از آن فضای قبلی که در این نوع کارهاست فاصله بگیرند و کاری متفاوت را بر روی صحنه ببرند.

آقای زارعی آیا می‌توانیم بگوییم تفاوت اصلی این اثر با آثار هم‌نوع خودش در این است که در صدد این نیست که چیزی را به مخاطب القا کند؟

زارعی: می‌توانم بگویم که در تمامی مراحل تولید این اثر، سعی کردم از تنوع فرم و تنوع شیوه‌های اجرایی در دل یک کار بهره ببرم. شاید هر جوابی جز این جواب منطقی و قطعی نباشد. می‌توانم بگویم فرازهای تاریخی در این اثر با یک رویکرد معاصر ترکیب شده است و سعی می‌کند از دل این مقابله به نتیجه‌ای برسد که من در دنیای امروز به آن نتیجه‌گیری نیاز دارم. در این اثر روایت به گونه‌ای است که زمان قدیم و معاصر در هم آمیخته شده‌اند. در کل نتیجه‌گیری در این داستان بیشتر شخصی است تا اینکه عمومی باشد. ولی می‌توان گفت که بیشترین تمایز این کار در فرم اجرایی دیده می‌شود.

آقای آقاخانی آیا شما از متن کار در ابتدایی که برای این بازی در این نمایش دعوت شدید راضی بودید؟

آقاخانی: من خیلی شخصی جواب این را می‌دهم و باید بگویم خیر راضی نبودم. ولی این شکلی که در حال حاضر کار اجرا می‌شود برای من راضی‌کننده است. البته این شیوه اجرایی در متن اولیه هم وجود دارد اما در متن با نقدهایی مواجه بود و ما سعی کردیم این انتقادات به متن را با یک نوع خرد جمعی بر طرف کنیم و نتیجه کنونی برای من اغناکننده و راضی‌کننده است. اما باز هم تاکید می‌کنم که این جواب شخصی من است و نه جواب گروه یا کارگردان.

آیا می‌توانیم بگوییم که تفاوت این کار با آثار دیگر در نوع مذهبی در این است که ذهن مخاطب را دچار چالش می‌کند و درصدد نیست چیزی را به مخاطب القا کند؟

زارعی: ما تمام تلاش‌مان را به کار گرفتیم که که از این موضوع که چیزی را به کسی تحمیل کنیم، بپرهیزیم. سعی کردیم در این اجرا تماشاگر را به فکر وادار کنیم. البته نمی‌دانم در این راه موفق بوده‌ایم یا نه اما هدف ما این بوده است. چرا که مخاطب امروز با مخاطب دیروز فرق دارند و شما نمی‌توانید چیزی را به مخاطب تحمیل کنید. به این دلیل که دنیای مخاطب امروز به دلیل دسترسی به دنیای رسانه‌ای خیلی بزرگ و متفاوت شده است. در واقع ما در کار به این نتیجه رسیدیم که در نهایت مخاطب باید در مورد کار و نتیجه‌ی نهایی تصمیم بگیرد. من در اینجا لازم می‌بینم که از حضور آقاخانی در ترکیب اجرایی این نمایش تشکر کنم. چرا که ایشان دست به قلم هستند و من از تجربه‌های متنی ایشان در نمایشنامه خیلی کمک گرفتم که این کمک‌رسانی باعث ارتقاء کار هم شد.

خط قرمزهایی که آقای آقاخانی از آنها سخن گفتند چقدر بر سر راه این نمایش قرار گرفتند؟

آقاخانی: در تکمیل فرمایشات آقای زارعی می‌توانم فقط این را اضافه کنم که کسی که به سمت نوشتن این نوع کارها می‌رود حتما یک دغدغه یا ضرورتی را احساس کرده است. پس هر کسی که پا در این راه می‌گذارد بهتر از هر مسئول دیگری به خط قرمزها واقف است. به هر حال یکی از ویژگی‌های یک هنرمند فرهیخته و آگاه به زمانه این است که بداند در چه جغرافیایی بازی می‌کند. به نظر من مسئولین هم دیگر در طول این سال‌ها باید متوجه شده باشند که هنرمندی که بخواهد به ساختار مدیریتی یا به ایدئولوژی آسیب بزند؛ مطمئن باشید که تئاتر آخرین جایی است که برای این کار پیدا می‌کند. چرا که راه‌های خیلی آسانتری برای این ماجرا وجود دارد. بنابراین کسی که بخواهد با نگاه سوء تئاتر کار کند از نظر من وجود خارجی ندارد و این قابل اثبات است، چرا که متاسفانه می‌بینیم که تئاتر سلاح خیلی موثری در جامعه ما نیست. ثانیاً کسی که تئاتر کار می‌کند خودش متوجه است که کجاست و در حال انجام چه کاری است و هرگز فکر نمی‌کند که این آخرین کار زندگیش است. چون اگر قرار باشد این‌گونه فکر کند آن شخص شایسته بستری شدن است. ما دهه‌هایی در تئاتر این مملک داشته‌ایم که سلیقه‌های مختلف در کنار یکدیگر به پویایی تئاتر کمک کرده‌اند. این سلیقه‌های متفاوت در کنار یکدیگر با اعتماد مدیران فرهنگی کار کرده‌اند و نتیجه آن هم این شده که منی که اینجا نشسته‌ام از آن دهه به عنوان شیرین‌ترین دهه زندگیم یاد کنم. در حالی که شاید در آن زمان در ابتدای راه فعالیتم بودم. خب من می‌گویم چرا نباید آن دهه تکرار شود؟ مگر در آن زمان چه بلای خانمان‌سوزی اتفاق افتاد که امروزه اینقدر از هم‌دوشی‌ها،هم‌جواری‌ها،هم‌فکری‌ها با ایدئولوژی‌های مختلف و نسل‌های مختلف، پرهیز داریم؟ متاسفانه این روزها با مدیریت‌هایی مانند مدیریت تک بعدی تئاتر شهر مواجه هستیم و می‌بینیم که ناگهان نسل پیشین تئاتر حذف می‌شوند و تمام سالن‌ها را جوان‌ها می‌گیرند. من دوست دارم در کنار من اکبر زنجان‌پور یا داوود رشیدی در سالن دیگری اجرا کند. چرا که من معتقدم من اینگونه با در کنار دیگران کار کردن فهمیده می‌شوم وگرنه اگر من با خودم مقایسه و یا فهمیده شوم که فایده‌ای برای من یا تئاتر نخواهد داشت. باید از این مدیریت‌های تک بعدی پرهیز کرد. چرا که این مدیریت‌هایی که از در کنار هم بودن پرهیز می‌کند ما و تئاتر را به جای غلطی رهنمون می‌کند. تئاتر شاید هنر معترضی باشد اما هنر ترسناکی نیست. تئاتر در اثرگذاری بر مخاطب با تلویزیون یا سینما یا رادیو به هیچ وجه قابل قیاس نیست. نباید از این مخاطبان محدود ترسید. البته نمی‌گویم می‌ترسند اما کلمه دیگری را هم برای جایگزین کردن پیدا نمی‌کنم.

زارعی: خیلی‌ها به من در این راه می‌گفتند می‌دانی در چه راهی قدم بر داشته‌ای کار خطرناکی داری می‌کنی. خب باید بگویم من در یک شهر مذهبی بزرگ شده‌ام و دور و بر من پر از روحانی است و من با یک اعتقادات راسخ در حال انجام کار هستم. و انتظار ندارم کسی که در برخوردهای مذهبی اولیه خودش درمانده است بخواهد به من بگوید که مواظب باش که خطا نکنی. من از این افراد خواستم که نمایش مرا ببینند بعد در مورد دیگر چیزها با من گفت‌وگو یا جدل کنند. این گونه افراد انتظار دارند که چون موضوع حساس است اصلاً در مورد امام زمان کار نکنیم. خب اگر ما کار نکنیم چه کسی باید کار کند؟ اگر ضرورت بحت انتظار در جامعه احساس می‌شود و وقتی می‌بینیم وجود امام زمان را منکر می‌شوند باید در این زمینه کاری انجام داد. متاسفانه بحث چالشی با برخی از این افراد هم اصلاً فایده‌ای ندارد. پس ما باید برای روشنگری در این زمینه و اثبات وجود مبارک امام زمان فیلم و تئاتر بسازیم. خیلی بد است که به جای تشویق شدن نهیب هم می‌شنویم که پا در راه خطرناکی گذاشته‌ایم. البته من هرگز از این نهیب‌ها نترسیده‌ام چون معتقدم تا همین لحظه کار درست را انجام داده‌ام. در این راه هم از کارشناسان مذهبی برای به خطا نرفتن مشاوره خواستیم.

انتهای پیام/

سهیلا سالاروند