سرویس تئاتر هنرآنلاین : "دژاوو" به سیطره‌ فضای ذهنی مخاطبانش حمله می‌کند و تشرهایش آنقدر قوی هست که به هنگام خروج از سالن احساس آن را داشته باشید که از یک جلسه‌ روانکاوی به بیرون آمده‌اید. در واقع، نام اثر کلیت آن را راهبری می‌کند. "دژاوو" به معنای آن است که به جایی وارد می‌شوید و احساس می‌کنید در گذشته در آنجا بوده‌اید؛ بوها و عطرها، خواب‌ها و کابوس‌ها، مرور کردن تصاویر در سکوت و سکون و البته تحمل بار تنهایی نشان از آن دارند که نمی‌توان گذشته را دور زد.

سالن نشیمن یک خانه با سقف‌ها و پنجره‌های بلند، پرده‌های کتان قرمزرنگ که با حریری نازک و سفید از یکدیگر جدا می‌شوند، پیانویی که در گوشه‌ سمت چپ سالن پذیرایی جا خوش کرده است و البته دیوارهایی که مزین به تابلوهای نقاشی کلاسیک هستند. این صحنه معرف خانه‌ دکتر هریس همان "جک اسپنسر" نمایش "نا کجا آباد" پینتر یا "دژاوو" کنونی به کارگردانی مسعود دلخواه است؛ تماشاگران این نمایش قرار است برشی از واقعیت زندگی روزمره‌ مردی میانسال، واقعیتی به غایت واقعی با تمام اوج و حضیض‌ها و قدرت تحمیل‌شوندگی‌اش را تماشا کنند که نمی‌داند کیست و چه هویتی دارد. اما کار از جایی سخت می‌شود که خود این مرد هم نمی‌داند کیست و از کجا آمده. ما همراه با او، قطعاتی از گذشته را کنار هم می‌گذاریم تا رد این گذشته را تا حال بگیریم و از میان اوهام و خیالات این مرد به کنه تجربه‌ی زیسته‌اش پی ببریم.

در وهله‌ اول باید گفت که تماشای نمایش "دژاوو" تجربه‌ای منحصربه‌فرد برای تمام کسانی است که به نحوی از انحاء خاطره‌باز هستند؛ همان‌هایی که زیستن در فضای گذشته و زیر رو کردن ارکان آن منطق زمان حال‌شان را شکل می‌دهد و از سکوت و سکون باقی‌مانده‌ از بار خاطرات لذت می‌برند.

موضوع این نمایش، چونان که بارها از سوی بازیگران توانمندش - سیامک صفری و رحیم نوروزی- بیان می‌شود "سکوت" است یا بهتر است بگوییم می‌تواند سکوت باشد. شما نیز به عنوان مخاطب این نمایش همراه با عطر گل ماگنولیا که هریس را به گذشته می‌برد به گذشته می‌روید و چونان جسد زنی غرق‌شده در آب، میان این تصاویر وی غرق می‌شوید. در واقع، گفتار جک اسپنسر نمایش "دژاوو"، توان آن را دارد که شما را به گذشته‌ خودش و خودتان پرتاب کند و کاری کند که زمان حال، حداقل به مدت 90 دقیقه از یادتان برود. مسئله اما بر سر آن است که در بسیاری از مواقع ما نمی‌خواهیم این گذشته را به یاد بیاوریم. جک نیز به مانند ما درصدد یافتن راهی است که این گذشته را انکار کند و به سخنان غریبه، کسی که به نظر می‌رسد نماینده‌ ناخودآگاه وی باشد، وقعی ننهد. در واقع باید گفت که قرار دادن درهای بسته، نیمه بسته و گاهی باز در میزانسن صحنه عملی بسیار هوشمندانه بوده است. با باز شدن این در به ناگاه سیلی از گذشته، آنچه او می‌داند اما تظاهر به ندانستن‌اش می‌کند، بر سر او خراب می‌شود. هرچند که "دژاوو" متن دراماتورژی‌ شده‌ نمایشنامه‌ پینتر است، اما تکنیک پینترسکی در جای‌جای این اثر موج می‌زند. تکنینکی که فاصله‌های مشخصی از بگومگوی شخصیت‌ها را پر می‌کنند و می‌تواند به عوض ترس‌ها، احساسات منفی یا تمایلات جنسی پنهان هر یک از آن‌ها بنشیند.

به یادآوردن خاطره "البته در رأس این ترس‌ها نشسته است. با به یادآوردن نه تنها خود خاطره که درد حاصل از تجربه‌ی آن در گذشته نیز به زمان حال سرازیر می‌شود. در همین هنگام است که خرد ابزاری یا به عبارتی خودآگاه ما که چون پاسداری وفادار در وجودمان جای خوش کرده است، دستور به طرد و نفی به یادآوردن می‌دهد. شکل اجرایی این ایده، همان خدمه - پسران- هریس هستند که به شکلی تحکم‌آمیز مانع صحبت‌کردن غریبه در نزد وی می‌شوند. اما غریبه به مثابه‌ سمبل ناخودآگاه، سمج‌تر از آن است که بخواهد بیخیال فراموشی شود. او از هر ترفندی استفاده می‌کند تا مانع نسیان دکتر شود. هرچند که خود عقیده‌ای راسخ دارد که حفظ "حریم شخصی" برای بقای فرد یک ضرورت است، با دوز و دگنک‌هایی وارد فضای ذهنی وی شده و او را وامی‌دارد که عقبه‌ خویش با تمام بار اخلاقی و مسئولیتی که داشته است را به خاطر بیاورد. از اینجای نمایش به بعد ما به همراه هریس وارد مرحله‌ بعد یعنی "قضاوت اخلاقی" می‌شویم. این قضاوت نه تنها اعمال هریس مبتنی بر همخوان نبودن حرف‌ها و اعمالش را در برمی‌گیرد که وادارمان می‌کند تا با اعمال ناهمخوان با حرف‌هایمان در گذشته نیز مواجه شویم و به یکباره تجربه‌ شیرین تماشای "دژاوو" برایمان تلخ شود.

"دژاوو" به سیطره‌ فضای ذهنی مخاطبانش نیز حمله می‌کند و تشرهایش آنقدر قوی هست که به هنگام خروج از سالن احساس آن را داشته باشید که از یک جلسه‌ روانکاوی به بیرون آمده‌اید. در واقع، نام اثر کلیت آن را راهبری می‌کند. "دژاوو" به معنای آن است که به جایی وارد می‌شوید و احساس می‌کنید در گذشته در آنجا بوده‌اید؛ بوها و عطرها، خواب‌ها و کابوس‌ها، مرور کردن تصاویر در سکوت و سکون و البته تحمل بار تنهایی نشان از آن دارند که نمی‌توان گذشته را دور زد. موضوع گذشته، همان که بارها می‌خواهید عوضش کنید، جایی شما را گیر می‌اندازد و هرچقدر در بازپس‌زدنش توانمند باشید نمی‌توانید از پس قدرت آن بربیاید.

انتهای پیام/

هاله میرمیری