سرویس تئاتر هنرآنلاین : نمایش "دست نیافتنیها" که این روزها در سالن ناظرزاده تماشاخانه ایرانشهر به اجرا میرود، بیش و پیش از هر چیز از نداشتن یک نمایشنامه رنج میبرد. البته این به این منظور نیست که وقایعی بر صحنه رخ نمیدهد یا حتی داستانی برای دنبال کردن وجود ندارد. اتفاقا بودن وقایع قابل تأمل و حتی خط داستانی روشن و اتفاقات نمایشی بعضا جذابی که در خلال داستان وجود دارد همه میتوانستند عناصری باشند برای خلق درامی نسبتا قابل توجه. اما آنچه تماشاگر بر صحنه میبیند، تنها فیلمی سینمایی است که حتی کوچکترین تلاشی برای تغییر مدیوم در آن صورت نگرفته است.
گرچه اصولا اقتباس یا حتی تغییر مدیوم مقولهای است که میتواند طرفداران یا مخالفان زیادی داشته باشد؛ اما در طول تاریخ سینما و تئاتر نمونههای موفق زیادی وجود داشته است، گرچه نمونههای ناموفق همواره به لحاظ تعداد بیشتر بودهاند. اما آنچه در "دست نیافتنیها" اتفاق افتاده تغییر مدیومی ناموفق نیست که نسبت به نمونه اولیه آن (فیلمی به همین نام) کمتر جذاب باشد. زیرا "دست نیافتنیها" در یک کلام تنها یک فیلم - نوشت است که به صحنه تئاتر تحمیل شده است. اتفاقا خط داستانی این فیلم میتوانست به راحتی به نمایشنامه ای تبدیل شود که بتواند برای مخاطب خصوصا عام جذاب باشد اما به شرط آنکه اصلا نمایشنامه ای نوشته میشد. کوشک جلالی که نامش به عنوان نویسنده و حتی دراماتورژ هم در بروشور درج شده است کوچکترین تلاشی برای خلق بنیان اصلی نمایش؛ یعنی نمایشنامه به خرج نداده است. او دست نیافتنیهایی را به صحنه آورده که فقط از ابزار و تکینکهای سینمایی بی بهره است. اینجا نه قطع تصویری وجود دارد، نه تغییر لوکیشنی و نه تغییر اندازه قاب و به همین ترتیب و با از دست رفتن اینها، جذابیت های بالقوه فیلم هم از میان رفته است. دست نیافتنیهای کوشک جلالی، فیلمی است تماما در لانگشات که معلوم نیست چرا روی صحنه تئاتر اجرا میشود. و هرگز روشن نمیشود که چه چیزی نوشته شده یا دراماتورژی شده است. آیا نوشتن دیالوگ های یک فیلم بر روی کاغذ و حذف تمام ابزارها و تکنیک های سینمایی میتواند آن را به "نمایشنامه" تبدیل کند؟!
بحث در مورد هر نکته دیگری در رابطه با "به اصطلاح" نمایش دست نیافتنی ها، ناچار به آنچه دربالا ذکر شد مربوط میشود. از چه تحلیل متنی، چه درست و چه اشتباه، میتوان سخن گفت وقتی اصلا نمایشنامه ای وجود ندارد. چگونه میتوان کارگردانی، طراحی صحنه، لباس و موسیقی و بازی ها و... را بررسی کرد وقتی بنیادی برای آنها وجود ندارد. به همین جهت ناچار فرض را بر آن میگیریم که "دست نیافتنی ها" مثلا نمایش است. کوشک جلالی که خصوصا در آثار اخیر خود چون "سیستم گرون هلم" و "پوزه چرمی" هم نشان داده بود که نباید از سبک کارگردانی اش شگفت زده شد، این بار نیز به همان روال سابق خود، هیچ ایده ی جذابی در کارگردانی ارائه نمی دهد. البته از منظر هدایت عوامل روی صحنه و پشت صنه، کار کوشک جلالی "قابل قبول" است اما حتی با اغماض هم هرگز چیزی فراتر از آن را به مخاطب عرضه نمی کند. خلاقیت یا ایجاد تصاویر بدیع و نو، لااقل در کارهای اخیر او هیچ جایی ندارند. همه چیز به ساده ترین شکل ممکن بیان میشود اما همین سادگی هم جذاب از کار در نیامده است. در صورتی که به فراوانی نمونه هایی حتی در تئاتر ایران هم وجود داشته است و دارد که با وجود کارگردانی نه-پیچیده خود توانسته اند مخاطب را به حیرت بیاندازند و او را بارها در طول دیدن نمایش مجذوب خلق تصاویر خود کنند. کوشک جلالی اما به هیچ روی چنین تصاویری به تماشاگر ارائه نمی دهد. تنها هنرش این است که داستانش را نسبتا بدون لکنت بیان میکند اما در همین بیان داستان هم آنقدر شاخ و برگ های هرس نشده باقی گذاشته که مخاطب را بارها از اصل داستان دور میکند. این صحنه های به شدت اضافی، که عمدتا هم به قصد خنداندن تماشاگر در به اصطلاح نمایش "دست نیافتنیها" گنجانده شده اند، هرگز نمی توانند مخاطب را حتی به لبخند زدن وادارند چه برسد به خنداندن او. صحنه نمایش هم هیچ چیز ویژهای ندارد. برخی از قسمت های دکور که عمدتا هم غیرکاربردی هستند حتی در ایجاد التذاذ بصری هم به کار نمی آیند و وجودشان از اساس بی مورد است. لباس ها هم همچون تمام ارکان نمایش آنقدر معمولی و تکراری هستند که اصلا لزومی ندارد به آن اشارهای شود.
بازی بازیگران در مجموع قابل قبول است. گرچه تنها کاراکتری که شاید فرصتی برای بروز خود دارد، جمعه است. جمعه با بازی سینا رازانی طبیعتا بیش از سایرین برجسته است. البته سینا رازانی هم باردیگر توانسته است ثابت کند که بازیگری است قابل اعتماد که حتی بدون متن نمایشی هم میتواند برای دقایقی مخاطب را با خود همراه کند. گرچه تلاش او برای همراه کردن مخاطب در برخی جاها بیش از حد نیاز است و نشان میدهد که خود بازیگر هم میداند که ابزار اولیه ی جذب مخاطب را که باید از نمایشنامه بیاید، ندارد و همین است که سبب میشود یکه و تنها در صحنه خود را به آب و آتش بزند تا مخاطب با او همراه شود. نادر فلاح که قبلا توانایی خود در بازیگری روی صحنه نمایش را بارها به اثبات رسانده است، اینجا هیچ فرصتی برای بروز خلاقیت های خود ندارد. سینا کرمی حتی در وضعیتی بغرنجتر به سر میبرد. این بازیگر جوان که در سالهای اخیر نشان داده است از استعداد ویژه ای در زمینه بازیگری برخوردار است و بازیگری است قابل اعتماد و بسیار خلاق، در دست نیافتنی های کوشک جلالی نه تنها فرصتی برای نشان دادن هنر خود نمی یابد بلکه از همان حضور کوتاهش هم به خوبی استفاده نشده است. گرچه کرمی باوجود همان حضور کوتاه نشان میدهد که قابلیت های شگفتی دارد که یک کارگردان باهوش میتواند از این ظرفیت ها به خوبی بهره ببرد. با این حال به نظر میرسد که کوشک جلالی بی تفاوت از کنار آنها گذشته است. بهاره کیان افشار بازی استانداردی ارائه میدهد؛ البته او هم کاراکتر ویژهای ندارد که بتواند خلاقیت خاصی در آن ارائه دهد و توقع چندانی هم از او نمی رود.
روایت انسانی "دست نیافتنیها" میتوانست توسط یک نمایشنامه نویس نوشته شود. شخصیت هایش برای صحنه نمایش خلق شوند و گفتگوهایش دراماتیک باشند تا تصویری دلنشین از انسان های کمیاب این روزگار برای مخاطب خلق شود. همه چیز مهیا بوده است تا "دست نیافتنی ها" نمایش شود اما کوشک جلالی از اساس به بیراهه رفته است.
رویهم رفته کوشک جلالی بار دیگر نشان داده است که معادلات تئاتر در کشور ما با آنچه در تمام دنیا مرسوم و معمول است، فاصلهای نجومی دارد. آنچه دست نیافتنی است، نه "به اصطلاح" نمایش کوشک جلالی است، بلکه اجرای یک "واقعا" نمایش توسط یکی از کارگردانان با استعداد تئاتر کشورمان است در سالنی چون ناظرزاده.
انتهای پیام/
مهتاب صفدری