سرویس مد و لباس هنرآنلاین: روح‌الله دهقانی که 15 سال سابقه فعالیت هنری دارد دارای مدرک درجه یک در رشته زری بافی و مخمل بافی است. او که در کارگاه سازمان میراث فرهنگی به تولید پارچه‌های دستباف مشغول است در رابطه با رشته مخمل بافی به خبرنگار هنرآنلاین گفت: قدمت مخمل بافی برجسته به دوره صفویه برمی‌گردد و ابداع آن منسوب به غیاث‌الدین نقشبند یزدی است. مخمل نقش برجسته پیچیده‌ترین نوع منسوجات است چون در پارچه‌های دیگر، نقش پارچه با پودهای رنگی ایجاد می‌شود ولی در مخمل برجسته نقش با تارهای رنگی بافته می‌شود.

دهقانی افزود: برای بافت بیشتر پارچه‌های سنتی دستباف یک نفر استادکار پای دستگاه است. در زری بافی و ترمه بافی دو نفر به صورت همزمان پای دستگاه کار می‌کنند، اما برای بافت مخمل برجسته سه نفر به صورت همزمان پای دستگاه هستند.

او در مورد نحوه برجسته کردن طرح‌ها گفت: برای اینکه پرز پارچه یک‌دست و یک اندازه باشد، استادکار در زمان بافت پارچه میل‌‌هایی را زیر نخ‌ها قرار می‌دهد تا نخ‌های عمود بر سطح پارچه به شکل U قرار گیرد. سپس با تیغ زدن، فاق نخ‌ها باز می‌شود و آنها تبدیل به پرز می‌شوند. در صورتی که سه نفر کاملا هماهنگ باشند در 8 ساعت کار 4 تا 5 سانتیمتر از پارچه بافته می‌شود.

دهقانی در مورد شرایط فعلی مخمل برجسته گفت: این شیوه بافت بیش از سایر بافت‌های سنتی ایران در حال منسوخ شدن است. تنها 2 دستگاه مخمل برجسته در میراث فرهنگی کاشان و تهران وجود دارد و تعداد بافنده‌ها حداکثر 4 نفر است.

دهقانی ادامه داد: در طول تاریخ مخمل برجسته یک پارچه سلطنتی بوده که در اختیار عوام قرار نداشته است چون هم بافتن آن به تخصص نیاز داشته و هم بسیار گران بوده است. در دوره صفویه کارگاه‌های سلطنتی وجود داشت و پارچه‌های تولید شده علاوه بر لباس شاهان و وزرا به عنوان کالای صادراتی استفاده می‌شد. از سوی دیگر در کشورهای ایتالیا و چین هم تقریبا هم‌زمان با ایران مخمل برجسته تولید می‌شده و این سه کشور همزمان به این فن آوری دست پیدا کردند.

او با بیان اینکه بافت مخمل برجسته تا حدودی شبیه فرش ماشینی امروزی است افزود: فرش ماشینی از مخمل سنتی نقش‌دار الهام گرفته و تفاوت آنها این است که چون دو فرش رو به روی هم بافته می‌شوند، به جای اینکه نخ‌ها به شکلU قرار گرفته و بعد تیغ بخورند، نخ‌های صاف مشترک بین دو فرش از وسط تیغ می‌خورد. پایه بافت فرش ماشینی مانند مخمل برجسته است اما برای بافت آن از میله استفاده نمی‌شود و فقط پرزها را بلندتر می‌گیرند و با یک فرآیند پرداخت آنها را یک اندازه می‌کنند.

دهقانی با اشاره به اینکه مخمل‌های تاریخی بیشتر از ایران در موزه‌های خارجی وجود دارد گفت: موزه‌های متروپولیتن، ویکتوریا و آلبرت، موزه توکیو و... مخمل‌های ایران را نگهداری می‌کنند. علاوه بر این در بسیاری از کلیساهای ایتالیا مخمل‌های قدیمی ایرانی وجود دارد و چون در دوره صفویه این کالا جزء اقلام خاص شناخته می‌شد در سراسر دنیا پراکنده شده است.

این بافنده افزود: در حال حاضر مخمل‌بافی جنبه موزه‌ای دارد چون فقط دو دستگاه بافت در ایران وجود دارد و تولید پارچه خیلی کم است. قیمت آن با توجه به نقش و سختی اجرا متفاوت است اما با توجه به سختی کار و استفاده از ابریشم طبیعی قیمت بالایی دارد که باعث می‌شود قابل استفاده عام نباشد.

دهقانی ادامه داد: در کارگاه میراث فرهنگی آموزش زری‌بافی می‌دهیم اما تا به حال کسی برای یادگیری مخمل برجسته مراجعه نکرده است. این موضوع بیشتر به دلیل عدم شناخت مردم است چون اطلاعات زیادی در مورد این کار ندارند و جایی هم نمونه‌های این پارچه را مشاهده نکردند. عده کمی برای بازدید از کارگاه میراث فرهنگی می‌آیند و همان افراد هم فکر می‌کنند ما در حال گلیم بافی هستیم، چون هیچ تصوری از نساجی سنتی ایران ندارند.

او با اشاره به اینکه در این زمینه فرهنگ‌سازی نشده است گفت: ما جزء کشورهای پیشرو در نساجی هستیم اما وجود سابقه مستند 2500 ساله ایران در پارچه بافی، کم‌کاری باعث عدم شناخت این کار در جامعه شده است. کسانی که در تهران و کاشان در این زمینه کار می‌کنند فقط به دلیل عشق و علاقه این کار را انجام می‌دهند و با وجود زحمت زیادی که می‌کشند حمایتی از آنها نمی‌شود.

انتهای پیام/