سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: پنجهای در گفتوگو با هنرآنلاین میگوید: " یکی از وظایف مهم ناشران استخدام یک تیم حرفهای برای تشخیص کار قوی است، آنان باید با نویسندگان جلساتی را ترتیب دهند و موارد مفید و مورد نظر خود را از بین مطالب گلچین کنند و به سمع نویسنده برسانند، تا نویسنده مسیر درست را ادامه دهد، درحالی که غالب ناشران در ایران به فکر منافع مالی هستند و کمتر به فکر توسعه جامعه در مسیر کتابخوانی هستند. با توجه به مواردی که گفتم نسبت به رویه موجود بین ناشران نقد جدی دارم... "
مشروح گفت و گوی ما چنین است:
از کارهای تازه شما چه خبر؟ آیا کتابی برای ارائه در نمایشگاه کتاب امسال دارید؟
متاسفانه خیر. از سال 92 برای چاپ کتاب با ناشری قرارداد داشتم، تا کتاب "دونده ای از صبح" و گزیده اشعارم منتشر شود، اما متاسفانه ناشر فوت کرد و کتابها به چاپ نرسید. برادر ناشر هم میگوید به ارشاد نامه نوشته، کتاب تصحیح شده، ارائه شده ولی تا به امروز پاسخی دریافت نشده است. به نظر میرسد نمایندگان ناشر مرحوم قرا دادشان با مرا جدی نمیگیرند و تلاشی برای انجام تعهدشان نمیکنند. آنها حقوق مالی مرا رعایت نکردهاند و آزادانه به پایمالی حقوق نویسندگان مشغولند. به نظر من ناشران جدید به قواعد اساسی نشر پایبند نیستند. آنان بدون در نظر گرفتن قواعد حرفهای در ابتدای کار بسیار با اخلاق به نظر میرسند اما به محض فروش خوب کتاب دیگر ما را نمیشناسند. قبلا هم گفتهام ناشران باید با مشاوران خبره مشورت کرده و سپس اقدام به انتشار کتاب کنند. متاسفانه ناشران جوانی هستند که بیشتر نفع مالیشان را در نظر میگیرند و خدمت به جامعه ادبی برایشان اهمیتی ندارد. خواننده تازه وارد با مراجعه به یک کتابفروشی دچار سردرگمی میشود و این مسئله ناشی از عدم غربالگری توسط ناشران است.
به نظر شما در این شرایط چه باید کرد؟
یکی از وظایف مهم ناشران استخدام یک تیم حرفهای برای تشخیص کار قوی است، آنان باید با نویسندگان جلساتی را ترتیب دهند و موارد مفید و مورد نظر خود را از بین مطالب گلچین کنند و به سمع نویسنده برسانند، تا نویسنده مسیر درست را ادامه دهد، درحالی که غالب ناشران در ایران به فکر منافع مالی هستند و کمتر به فکر توسعه جامعه در مسیر کتابخوانی هستند. با توجه به مواردی که گفتم نسبت به رویه موجود بین ناشران نقد جدی دارم. تا زمانی که ما در حوزه هنر حرفهای نشویم، وضعیت روز به روز بدتر خواهد شد. ناشران از مشاورانی استفاده می کنند، منتهی از جوانانی که به واسطه قدرت والدینشان توان استفاده از رانت و خریدن مطالب از شاعران را دارند. متاسفانه مافیای حوزه نشر در زمان حاضر اجازه انتخاب اشعار و نوشتههای نیکو را از بین برده. برخی از انتشارات بزرگ هم به این موضوع دامن میزنند و به جای توجه به محتوای کتابها (به خصوص شعر) بیشتر عاشق چشم و ابروی شاعران میشوند. من 38سال عمرم را در حوزه هنر و معلمی ادبیات گذاشتهام و انتقاداتم ریشه در علاقه به هنر و ادب این سرزمین دارد. نمیدانم سرنوشت مردم علاقهمند چه خواهد شد؟ ناشران نبایند به مردم دروغ بگویند. دنیای ادبیات دنیای دروغ نیست، شهرت نیاز به مایه درونی دارد و با بیمایگی ایجاد نام هیچ سودی ندارد. افرادی چون من اگر فعالیتشان را در حوزه اقتصاد انجام داده بودند تا حال به ثروت قابل ملاحظهای دست مییافتند.
شما از آن دست شاعرانی هستید که نسبت به سادهنویسی موضع جدی و منتقدانهای دارید. میخواهم دلیل این انتقاد را از شما بپرسم. مگر چه میشود که آن نوع نوشتن هم در عرصه شعر حضور داشته باشد؟!
ساده نویسی در شعر امروز باعث سهولت بیش از حد شعر شده. من علی رضا پنجهای اگر روزی در شعرم کلمهای ساده به کار بردم، بدانید که این سادگی پیچش پنهانی درون خود دارد. ترویج بیش از اندازه لغت ساده نویسی در شعر باعث تخریب پیکره کلام ادبی ما شده. جوانان گمان میکنند سرودن شعر امر آسانی است و این باعث ایجاد گروهی پرجمعیت برای بیان بی هنر افکار و کارهای روزمره میشود.
"یدالله رویایی" در قسمتی از شعرش اقدام به بیان جملهای به ظاهر ساده میکند. جملهای که معنای پیچیدهای پشت ظاهر خود دارد. او میگوید:"مادر که میمیرد، دیگر نمیمیرد..."پشت این جمله عمقی وجود دارد، وسعتی که بسیاری از نوآمدهها آن را نمیبینند و دست به ساخت ترکیبهایی عاری از ذوق به بهانه سادهنویسی میزنند. ناشرانی سودجو هم منتظر جوانان جویای نامی هستند که با پول به دنبال کسب شهرت میگردند. اتفاقا چنین اقداماتی از سوی ناشران در ایام نزدیک به نمایشگاه هم افزایش چشمگیری مییابد. برخی از ناشران از این فرصت نهایت سوءاستفاده را میکنند تا پول هنگفتی به جیب بزنند. در این میان برخی از ناشران هم برای پیشرفت کار خود از من دعوت میکنند تا با آنها کار کنم، همین که کار به سرازیری رسید، دیگر مرا فراموش می کنند و تنها نشری که در طول این سالها با من خوب کار کرده نشر نگاه است. البته این نشر هم پس از اینکه موجودی کتاب در بازار به پایان رسید حدود 3 ماه است که در جهت تجدید چاپ کتاب کاری انجام نداده است.
شما سادهنویسی بیش از حد را از عوامل تضعیف شعر در سالهای اخیر میدانید. به نظر شما ناشرها هم از کارشناسان مجرب برای بررسی استفاده نمیکنند و این باعث دلزدگی مردم از کتاب میشود. از نظر شما علاوه بر رعایت پیچیدگی متعارف برای بیان شعر چه موارد دیگری به عنوان شاخصههای یک شعر قوی به حساب میآید؟
نیاز به مشاوران خبره برای تشخیص شعر خوب برای بیان همین ویژگیها ایجاد میشود. چرا "آدینه" در دهه 60 موفق بود؟ چون از وجود سالخوردگان مجربی چون کاظم سادات اشکوری، زنده یاد کوشان و باباچاهی بهره میبرد. این افراد نیازی به نام نداشتند چون خودشان نامدار بودند. آنها اشعار را الک میکردند و کار خوب را از بین آثار مختلف بیرون میکشیدند. بازار نشر امروز تبدیل به کاسبی شده است. چرا ناشران به دنبال شاعرانی با سابقه خوب، با توسل به روشهای سلامت نمیروند؟ اکثر انتشاراتیها به دنبال کسانی میروند که برای نشر آنان عاقبت مالی بهتری داشته باشند. بهرهگیری از شاعران باتجربه و مسن میتواند به جوانان فعال در حوزه شاعری حس افتخار بدهد. آنان از اینکه کتابشان توسط خبرگان شعر بررسی شود افتخار خواهند کرد ، نتیجه هم هر چه بشود آن جوان خواهد پذیرفت.
نقش نشریات تخصصی در اینباره چیست؟
ما هنوز در زمینه نشر با صورت حرفهای فاصله داریم. البته کم تجربه بودن فقط مربوط به زمینه کتاب نیست و در سایر حوزه های کشور مثل ورزش هم دیده میشود. اقدامات این چنینی باعث شده نشریات هم تاثیر سابقشان را از دست بدهند. مسئولین صفحات در گذشته از بین کارکشتههایی انتخاب میشدند و کار خوب را چاپ میکردند. در نشریههای امروز مردم در مورد خواص شیوید و زنجبیل اطلاعات میگیرند. تعداد کشتهشدگان در افغانستان را میدانند، اما از اطلاعات عمق یافته گذشته بیخبرند. در نتیجه با نسلی مواجه شدهایم که گستره اطلاعات پراکنده و وسیعی را دارد، اما این گستره از کمترین عمق برخوردار است. جامعه ما نیاز دارد به سمت اصالت حرکت کند تا بتواند از رشد مناسبی برخوردار شود. امروز در کشورهای پیشرفته دنیا اطلاعات علمی کشف شده توسط دانشمندان گذشته ما مورد استفاده قرار میگیرد در حالی که در کشور ما محصولات به دست آمده از همین علوم ایرانی قدیمی مورد استفاده قرار میگیرد. ما نیازمند استفاده سیستمی از ابزار های تولیدی کشورهای پیشرفته داریم تا بر تولیدات همه حوزهها یک نظارت منسجم صورت گیرد و روزی ما هم به پیشرفتی فراگیر دست یابیم. نظارت قوی در انتشارات به معنای همین نگاه سیستمی است که میتواند شعرها را به خوبی محک بزند و باعث پیشرفت ادبیات کشور شود، در نتیجه خواننده میتواند به ناشر اعتماد کند و بر همین اساس کتابخوانی در کشور رشد یابد.
به جز دو کتاب یاد شده ،کارهای دیگری که در دست دارید را برایمان بگویید؟
کتابهایی را ترجمه کردم، مجموعه مصاحبههایی هم دارم که قرار است چاپ شود. حدود 300 صفحه از اولین رمانم با عنوان "از ما شدگان" را نوشتهام. داستان این کتاب زندگی خانوادهای در گیلان و مناسبات اجتماعی و تاریخیاش از جنگ جهانی تا امروز را در بر میگیرد.
آیا زبان شعری خودتان را در این رمان هم به کار بردهاید؟
خیر. در این رمان از زبان شاعرانه خبری نیست. رمان باید زبان خودش را داشته باشد. از نظر من تلاش برای استفاده از زبان شاعرانه کار بیهودهای است. البته مهارت شاعرانه برای نوشتن رمان میتواند مفید باشد و در آمدن و رفتن عبارات مدد برساند. خیلی از شاعران ناموفق هم با تکیه بر همین اصل توانستهاند به رمان نویسان موفق تبدیل شوند. امیدوارم در مورد من اینگونه نباشد و توفیق در رمان باعث جا ماندن از قافله شعر نشود. دوست دارم رمان در کنار شعر در زندگی حرفه ای من به عنوان کار مجزا شناخته شود.
انتهای پیام/