سرویس تئاتر هنرآنلاین: این روزها خیلی از کارگردانهایی که بیشتر به عنوان بازیگر شناخته میشوند در سالنهای مختلف نمایش روی صحنه اجرا میکنند. محمد حاتمی "پرواز ایکار" را در تماشاخانه ایرانشهر و رحیم نوروزی "هندوانه" را در تئاتر باران روی صحنه برده است.. سیما تیرانداز را هم اغلب مخاطبان به عنوان بازیگر میشناسند که با کارگردانهای بزرگی نظیر داریوش مهرجویی و محمدحسین لطیفی و ابراهیم حاتمیکیا همکاری داشته است. سیما تیرانداز پیش از این نمایشهای "ناتمام" (مرد مقابل)، "دخترک شب طولانی"، "هتل عروس"، "محاله فکر کنید اینجوری هم ممکنه بشه" و ... را کارگردانی کرده است. او این روزها "تقدیربازان" را در تئاتر شهر به روی صحنه برده است. این نمایش در سی و سومین جشنواره تئاتر فجر در رشته بهترین کارگردانی، بهترین طراحی صحنه و بهترین نمایشنامه، نامزد دریافت جایزه و از هاله مشتاقینیا در آیین اختتامیه این جشنواره قدردانی شد. "تقدیربازان" یک نمایش با نگاه نقادانه اجتماعی با رویکرد مستندگونه به روابط آدمهای جامعه خودمان است. آدمهایی که با گرفتن تصمیمهای اشتباه و یک سویه، زندگی خود را دچار مشکل میکنند و آن را پای تقدیر، قضا و قدر میدانند و اختیار را از خودشان ساقط میدانند.
در نمایش تقدیر بازان با شش شخصیت روبهرویم که آدمهای جوان، تحصیل کرده و روشنفکری هستند و وضعیت مالی متوسطی دارند. قصیده با بازی بهار مشیری و هامان با بازی هومن کیایی هردو روزنامهنگار و منتقد سینمایی هستند. مهران یک وکیل موفق، آوا عکاس است و فواد هم به واسطه ثروت پدری زندگی مرفهای دارد.
در شروع نمایش هامان مشغول بحث با قصیده است و به فیلم "21 گرم" اشاره میکند. فیلمی که به دلیل ساختار موزائیک وارش و ارتباط پیدا کردن شخصیتها که در ابتدا از هم دور و غریبه به نظر میرسند با نمایش "تقدیربازان" شباهتهای غیر قابل انکاری دارند و شاید نام بردن از این فیلم به دلیل ارجاع دادن مخاطب به این شباهت میان این دو اثر است.
نکته مهم در این نمایش دوری گزیدن سیما تیرانداز از نگاه فمینستی است. موضوع نمایش فرصت چنین کاری را به راحتی در اختیار سیما تیرانداز قرار داده بود و در مورد شش شخصیت زن و مرد یک توازن و نگاه فرا جنسیتی وجود دارد. شخصیتهایی که میتوانند نمایندهای از یک قشر، خصلت و یا تیپ باشند. تیرانداز در هر بخش نمایش خودخواهی و ویژگیهای خاکستری هر کاراکتری را بدون توجه به جنسیتش به طرز واقعبینانهای مطرح میکند. به طور مثال شخصیت آوا را تنوعطلب و اینکه نمیداند چه هدفی در زندگی دارد و چه چیزی از زندگی مشترک میخواهد را نشان میدهد . زنی که هیچ حس مسئولیتپذیری در زندگی مشترک ندارد و هر موقع که احساس کرد به مسافرت برای کار و تنهایی نیاز دارد به راحتی شوهر و خانهاش را ترک میکند و شاید به دلیل این خودخواهیها است که در زندگی اولش شکست خورده و زندگی دومش هم در آستانه فروپاشی است. فواد هم یک بچه پولدار کودک صفت است که زندگی مشترک را فقط در حمایت زنش از خودش میداند. کودکی که فقط ظاهرش بزرگشده است. هامان هم به این دلیل که به نوعی از قصیده سواستفاده کرده در معرض نگاه نقادانه کارگردان قرار میگیرد.
در ساختار نمایش رابطه مادر- همسر و شوهر پدر مورد نقد سیما تیر انداز قرار میگیرد و در جایی از نمایش ما متوجه میشویم ریشه رفتارهای خودخواهانه هامان در زندگیش با قصیده، حالت مادری قصیده است که ضمن حمایت مالی از او کردن همچون مادری تر و خشکش میکند و یا رابطه میان فواد و لادن رفتار مادرانه لادن یک نوع بیشخصیتی و بیهویتی در فواد به وجود آورده است که باعث ضعف شخصیتش شده است و لادن به دلیل عملکرد اشتباهش در این قضیه از این نوع رابطه خسته شده و قصد جدایی از فواد را دارد. در کلیت همه شخصیتهای این نمایش جای نقد دارند و رفتارهای خاکستری دارند و شاید شرایط زیست و ویژگی تفکری این آدمها باعث شده که اینقدر خودخواه و مغرور باشند و زندگی مشترک را به جای اینکه یک مشارکت در نظر بگیرند یک مفر برای رسیدن به راحتی ولو به قیمت عذاب کشیدن طرف مقابلشان بدانند. به همین دلیل است که در پایان نمایش که جریان سیال ذهنی دارد و مدام در گذشته و حال در رفت و آمد است همه این شخصیتها ناامید و تنهاتر از همیشه قرار میگیرند و مدام رابطه شکست خورده میانشان شکل میگیرد و انگاری بین آنها هیچ تعریف درست از اخلاقیات و عرفیات وجود ندارد و رفتارهای این شخصیتها دلخوری بینشان را به وجود میآورد.
در بخشی از نمایش قصیده با دختر کوچک همسایه مشغول صحبت کردن است و تنها موقعی که او را در آرامش میبینیم همین لحظه است و شاید کارگردان تاکید دارد وجود بچه میتوانست در زندگی این زوجها تاثیرات مثبتی داشته باشد و تنهایی و خودخواهیشان را کم کند.
استفاده درست و منطقی از نور به جای کات و نشان دادن موقعیت و صحنه بعدی در فضای مینیمال نمایش که از دکور خاصی بهره نمیبرد استفاده درست و مناسبی است.
احمدمحمد اسماعیلی