سرویس سینمایی هنرآنلاین ؛کمال تبریزی سینما را اولین اولویت خود در زمینه فعالیتهایش میداند و میگوید: "سینما برای من خانه اول است. اما گاهی دلخوریها و شرایط موجود، باعث میشود تا از آنچه در ذهنم تداعی میشود دور شوم. " او که از وضعیت اکران گله دارد، معتقد است جشنواره فیلم فجر برای نمایش فیلم "طعم شیرین خیال" نوعی سم بود. در نشستی که برای فیلم ˝طعم شیرین خیال˝ در هنرآنلاین برگزار شد میزبان کمال تبریزی و محمدعلی حسیننژاد تهیه کننده این فیلم بودیم که در ادامه صحبتهای آنها را مرور میکنیم.
چه خبر از اکران فیلم "طعم شیرین خیال" و حواشی آن؟
کمال تبریزی: اکران فیلم بد نیست. با تصوری که ما در زمان ساخت فیلم داشتیم، میدانستیم که فیلم با فروش چندانی روبرو نخواهد شد. اما فیلم مخاطب خاصی دارد که خوشبختانه آن دسته از مخاطبان خاص ارتباط خوبی با فیلم برقرار کردند. کسانی که فیلم را میبینند، حس خوبی نسبت به فیلم پیدا میکنند. من راضی هستم از اکران و فکر میکنم در روزهای آینده خیلی بهتر هم شود.
تا چه زمانی اکران فیلم ادامه دارد؟ آیا آنچه شورای صنفی درباره روند اکران فیلم تصمیم میگیرد، برای شما قابل قبول است؟
کمال تبریزی: تا پایان اردیبهشت اکران فیلم ادامه دارد. به هر حال فیلمهای نوروزی این ویژگی را دارند که زمان بیشتری در اکران باشند. این که فیلمها تلاش میکنند در این دوره زمانی اکران شوند، به همین دلیل است؛ چرا که پیش از اینها اکران نوروزی ده هفته بود که امسال تبدیل به هشت هفته شده و به کف فروش فیلمها کاری ندارند.
البته هفتههای ابتدایی اکران فیلمهای نوروزی، تهیهکننده و پخشکنندگان کمی از وضعیت اکران دلخور شده بودند، که بیشتر به دلیل عدم پخش تیزر تلویزیونی بود...
کمال تبریزی: من معتقدم که این کشمکش دائمی بین سینما و تلویزیون بوده و هست. پیشنهاد من این است که اهالی سینما، بیایند و این دندان تلویزیون را بکنند و فکر کنیم که تلویزیونی وجود ندارد که فیلم ما را تبلیغ کند و به سراغ تغییر روش تبلیغات برای فیلمهایمان پیش برویم. فکر میکنم اگر بتوانیم این پایهها را با کمک وزارت ارشاد محکم کنیم، دیگر نیازی به تبلیغات تلویزیونی نداریم و مردم هم به عدم پخش تیزر تلویزیونی عادت میکنند. به نظرم تیزر تلویزیونی در واقع آن کارکرد موثر در سینمای ما را هم ندارد.
در سینمای جهان هم به این شکل است که سینما بدون حمایت تیزرهای تلویزیون پیش میرود؟
کمال تبریزی: تا جایی که من اطلاع دارم به این شکل نیست که روی تیزر فیلمها در تلویزیون، برای فروش فیلم حساب باز کنند. اگر مجموعه سینما به این فکر کند و این موضوع را در تبلیغات هم پیش ببرد، موجی به وجود خواهد آمد که تلویزیون طرفدار سینما نیست و قرار نیست به سینما کمکی بکند. بنابراین امکان پخش تیزر در تلویزیون نداریم و اساسا از تلویزیون فاصله خواهیم گرفت. اگر بتوانیم فیلمهایمان را مثلا در کشور آمریکا اکران عمومی کنیم، به نوعی تعامل بین سینمای ما و سینمای جهان است. به این معنی که یک فیلم از فرهنگ و جامعه ما میتواند در کشوری دیگر مردم را تحت تاثیر قرار دهد. امروزه همه دنیا سعی میکنند که آثار هنری و فرهنگی را در کشورهای دیگر به نمایش در بیاورند. سینمای هالیوود بیشترین قدرت را در این امر دارد. مثلا اکران یک فیلم تنها در آمریکا نیست، در خیلی از کشورهای دیگر هم به طور همزمان نمایش یک فیلم شروع میشود. پس ما هم فیلم را برای سینمای داخل که نمیسازیم، اگر ما هم فیلم میسازیم که همه دنیا با آن ارتباط برقرار کنند؛ باید بتوانیم در شبکههای جهانی فیلممان را تبلیغ کنیم. وقتی یک کالای تجاری تبلیغ میشود، فیلمهای ما هم که اکثرا مجوز دارند میتوانند از امکان تبلیغات جهانی استفاده کنند. باید روی این مسئله فکر شود و ساز و کار آن را پیدا کرد. چرا که این موضوع قاعدتا نباید منعی داشته باشد. حتی تیزر فیلم اگر از یک شبکه ماهوارهای پخش شود، چه ایرادی دارد؟ به هر حال این فیلم مربوط به نظام جمهوری اسلامی ایران است. فیلمی ساخته شده و میتواند این تاثیر فرهنگی را در کل جهان داشته باشد.
البته با مشکل تبلیغات تیزر فیلمها در دهههای مختلف سینما روبرو بودهایم. به هر حال در شرایط کنونی جامعه ما مردم سینما را بیشتر با تلویزیون میشناسند و تبلیغات تلویزیونی؟
کمال تبریزی: فیلمهای ما تبلیغات شهری کمی در جامعه دارند. این فکر که تبلیغ فیلمها روی اتوبوسها صورت میگیرد، واقعا اتفاق خوبی است. ببینید تلویزیون برای پخش تیزر فیلمها هزینه زیادی از پخشکنندهها میخواهد. همین هزینه را میتوان به شکل دیگری برای تبلیغات فیلمها مورد استفاده قرار داد.
تا چه زمانی در انتظار حل مشکلات این چنینی در سینما باید بمانیم؟
کمال تبریزی: به هر حال خانه سینما معضلات صنفی خود را دارد و مسائل معیشتی سینماگران و اهالی سینما واقعا مهم است. اما باید یک زمانی را به حل این مشکلات اختصاص بدهیم. شاید سال 1394 را خانه سینما باید به تثبیت چند قانون اختصاص دهد. من فکر میکنم هر هیات مدیرهای که روی کار میآید باید یک هدفی را در پیش بگیرد و بر اساس آن عمل کند. بنابراین مراحل بعدی بیشتر به مسائل کارگردان و تهیهکننده بر میگردد.
آیا وقتی کمال تبریزی فیلمی میسازد، دغدغه دیده شدن فیلم خود را در سینما دارد یا خیر؟
کمال تبریزی: قطعا همین طور است. اگر شما محصولی را تولید کنید، که صرفا تولید فیلم هم نباشد، اگر خوب تولید شود اما عرضه مناسبی نداشته باشد، مطمئن باشید آن کار با شکست مواجهه خواهد شد. عرضه خیلی مهمتر از کیفیت کالا و تولید آن است. برای همین است که میگویم موانعی را در سینما پیش رو داریم که باید به آن فکر کنیم.
فیلم "طعم شیرین خیال" مضمون خیلی خاص و سنگینی را در برمیگیرد اما شنیدهام که این فیلم را برای جوانها و نسل امروز ساختهاید. در اینباره چه توضیحی دارید؟
کمال تبریزی: این فیلم را برای جوانهایی ساختهام که درک تازهای از محیط زیست و از بین رفتن انرژیهای مثبت دارند. اکران این فیلم در نوروز اشتباه بود. فیلمهایی به سبک "طعم شیرین خیال" نیاز به مقدماتی به لحاظ تبلیغات دارند که در زمان اکران نیازی به تبلیغ نداشته باشند. الان این فیلم همزمان در اکران، باید مردم و مخاطب را هم از چنین موضوعی مطلع کنند. من معتقدم یک سری فیلمها در سینمای ما هستند که پیش از اکران، وقتی در جشنوارهای داخلی شرکت میکنند، لطمه میبینند، به خصوص جشنواره بینالمللی فیلم فجر؛ این فیلم نباید در جشنواره دیده و مطرح میشد. برای اینکه جشنواره فیلم فجر فضایی دارد، که این فضا مناسب برای نمایش بعضی فیلمها نیست. زیرا جشنواره بیهدف برگزار میشود و تمرکز کافی روی معیارها و اهدافی که باید یک جشنواره داشته باشد، ندارد. در ترکیب هیات داوران معضلاتی وجود دارد. نحوه و فضای نمایش، مجموعه نقادیها و نگاهی که رسانهها نسبت به فیلمها دارند، این جشنواره را تبدیل به موضوع نقض و قرض کرده است. این همه هزینه برای جشنوارهای که سینمای مملکت را پشتبانی کند. اما آن سمت و مسیری که سینمای ملی باید در جشنواره بینالمللی فجر، حرکت کند، واقعا اتفاق نمیافتد. جشنواره فیلم فجر شده، شتر، گاو، پلنگ و معلوم نیست که جشنواره قرار است چه ژانری از فیلمها و یا چه ماموریتی را در پیش بگیرد. این ماموریت ها تعریف نشده است. به نوعی جشنواره فیلم فجر اتاق فکر ندارد. طبق یک سنت قدیمی پایهگذاری شده و هر سال برگزار میشود. متاسفانه برنامه های موثری در جشنواره وجود ندارد.
مگر شما مجبور شدید که فیلم "طعم شیرین خیال" را در جشنواره به نمایش بگذارید؟
کمال تبریزی: نه اما فیلمی که میخواهد تاثیرات خاصی را در رابطه با مردم و محیط زیست و نوع رفتارهای فردی و اجتماعی داشته باشد، جایگاهش در جشنواره نبود. بنابراین برای فیلم من، جشنواره فیلم فجر قطعا سم بود. اصلا سازندگان این فیلم باید برای نمایش فیلم ابتدا با سازمان حفاظت محیط زیست صحبت میکردند، بعد با وزیر آموزش و پرورش وارد مذاکره میشدند. حتی من معتقدم که هیات دولت باید این فیلم را میدیدند. خانم معصومه ابتکار باید این فیلم را پیش از زمان اکران میدید. حالا هم در اکران عمومی دیگر زمانی برای کمک و اطلاعرسانی برای دیدن این فیلم نیست. شما تصور کنید، فیلمی درباره حیات وحش ساخته شود، بعد این فیلم علاوه بر این که در جشنواره فیلم فجر به نمایش گذاشته میشود در لیست فیلمهای نوروزی هم باشد! گروه مخاطبان، در اکران یک فیلم خیلی تعیینکننده هستند. افرادی که دغدغه محیط زیست دارند، همه اینها وقتی فیلم را میبینند، حس دیگری نسبت به مخاطبان مردمی سینما دارند. به نظرم نمایش یک فیلم از ساختن آن فیلم، خیلی دشوارتر شده است.
چه طور این مشکل در سینمای ما برطرف میشود؟
کمال تبریزی: به دلیل محدودیت و ازدحام اکران فیلمها و نیز جنس فیلمهایی که در جشنواره فیلم فجر سی و سوم دیدهام، یک مقدار گرایش سینمای ما به سمت گروه هنر و تجربه بیشتر شده است. البته دکتر ایوبی رئیس سازمان سینمایی پیش از این هم گفته بودند که قرار است این نوع فیلمسازی را پررنگ جلوه دهند. ببینید به نظر من سینمای هنر و تجربه واقعا اتفاق خوبی است. در واقع ابتکارات و تجربیات از طریق این نوع فیلمسازی در سینما رخ میدهد. خوشحالم که سالنهای سینما نیز به این موضوع اختصاص داده شده است. حتما در این جریان هستید که در گروه هنر و تجربه قرار بر این است که برای کمک به فیلمساز و تهیهکننده، همه درآمد حاصل از سینما را به تهیهکننده میدهند و در واقع صاحب سینما دیگر پولی را بر نمیدارد و ظاهرا آن سهم را ارشاد پرداخت میکند. اما این گروه نباید به معنی نابودی صنعت سینما به معنی ارتباط بخش خصوصی و سینماگران با توده مردم باشد. نخبهگرایی و ساخت فیلمهای خاص، جایگاه خود را دارد و لازم است که یارانه به آن اختصاص داده شود اما به اینکه سینما باید جذابیت داشته باشد و نباید پایگاه مردمی را از دست بدهد و از جذابیت بیافتد، اینها هم مهم است. پس من کارگردان به این نتیجه میرسم با این وضعیت، که کلاه ما پس معرکه است و ما هم برویم و از این سبک فیلمها بسازیم که کل آن 500 میلیون میشود و کلی به ما کمک دولتی هم خواهد شد! این درست است که به لحاظ مفهومی و ارزشی سینمای ایران را رشد میدهد، اما به لحاظ پایههای اقتصادی و ساختاری این نوع فیلمسازی، سینما را کاملا ضعیف و شکننده میکند و در مقابل این جریان، سینمای مبتذل و ضعیف جلوه بیشتری پیدا خواهد کرد. به نظر من مدیریت درست این است که اندیشه را در قالبی تزریق کنیم که آن نگاه سرگرمکننده و جذابیت را از دست ندهد. افزایش این گونه فیلمها از نوع گروه هنر و تجربه، مردم را از صنعت سینما رویگردان میکند و کل فروش وقتی پائین بیاید، چرخه اقتصادی از جریان میافتد و سینما دچار مشکل خواهد شد. در طول تاریخ ما ملت افراط و تفریط بودهایم. حمایت هم اگر میکنیم باید با فکر و آینده نگری باشد.
محمدعلی حسین نژاد- وضعیت سینما در این چند سال اخیر دچار این بحرانها شده است. الان هم اگر برای آینده سینما برنامهریزی کنیم، قطعا به زودی جواب نمیدهد و شاید سالها بعد این برنامهریزیها و این زیرساختهای اشتباه سینما درست شود و سینما از وضعیت بحرانی که در آن قرار گرفته،خارج شود. کشورهایی هستند که اگر در سال 2000 برای سینمای خود برنامهریزی کردهاند تازه در سال 2015 در حال نتیجهگیری هستند. در کشور انگلستان و پیش از سال 2000 بیشتر فیلمهای هالیوودی و آمریکایی به نمایش در میآمد اما به این دلیل که فرهنگ و هنر انگلستان تحتالشعاع بود، تصمیم گرفتند که تا سال 2020 سهم سینمای انگلستان را از بازار سینمای کشور به حداقل 60 درصد و از بازار بینالمللی به 20 درصد برسانند. بر اساس این موضوع برنامهریزی کردند. همین الان در اسکار بیشتر فیلمهای انگلیسی حضور دارند. فعالیت چرخه فیلمهای بین المللی سهم سینمای انگلستان را روز به روز بیشتر میکند. همین اتفاق برای هندوستان و چین هم رخ داد اما در سینمای ژاپن هنوز جواب نداده است. این جزئی از برنامه کلان سینمایی بعضی از کشورها بود که متاسفانه در سینمای ایران چنین برنامهریزی تاکنون نداشتهایم.
چه طور به انتخاب بازیگران برای این فیلم رسیدید؟ در حالی که از بازیگران ناشناخته هم درفیلم استفاده کرده بودید؟
کمال تبریزی: تصمیم گرفتیم که برای دو جوان این فیلم از شهاب حسینی و نازنین بیاتی استفاده کنیم. اما حضور نادر فلاح هم قابل توجه بود چرا که ریشه خانوادگی این بازیگر هم کرمانی بود و ارتباط خوبی با بازیگران کرمانی برقرار کرد. اما پیدا کردن بازیگری برای نقش شیرین برایمان بسیار سخت بود. چرا که کارکتری مانند شیرین علاوه بر اینکه باید لهجه کرمانی میداشت باید از لحاظ فیزیکی و توانایی بازیگری هم مورد توجه قرار میگرفت و در نهایت شهاب حسینی را برای این نقش برگزیدیم. برای نقش شیرین نیز تصمیم گرفتیم از بازیگری که حرفهایتر باشد و بتواند ظرایف مورد نظر برای نقش را اجرا کند، استفاده کنیم. به همین دلیل از نازنین بیاتی برای بازی در این نقش استفاده کردیم، بازیگری که سابقه خوبی در سینما دارد. برای لهجه او از کمک نادر فلاح استفاده کردیم که فلاح نیز به خوبی لهجه کرمانی را به نازنین بیاتی آموزش داد.
با تمام انتقادها درباره جشنوارههای داخلی، فیلمهای شما در هر دورهای هم در جشنواره هم شرکت کردهاند، چرا؟
کسانی که سیاست گذاران فرهنگی هستند، اختلاف سلیقه زیادی با شما دارند. طبیعی است که گاهی شما اعتراض میکنید. حتما این را شنیدهاید که "من از بیگانگان هرگز ننالم که با من هر چه کرد آن آشنا کرد". این حدیث نفس من در سینما است. روشهایی که مدیران ما در سینما در پیش گرفته اند، به سینما لطمه میزند. شاید این موضوع باب شده که میگویند برای هر تصمیمی، با سینماگران مشورت میکنند اما در عمل این اتفاق نیافتاده است. کسانی که در سینما مدیریت میکنند اگر یک مقدار از تجربه دوستان اهالی سینما استفاده کنند، حتما تاثیر مناسب در رشد سینما خواهد گذاشت. مثلا ساز و کارهایی به جشنواره اضافه میشود که اشتباه است. به نظر من جدایی بخش بین الملل از بخش ملی خیلی اتفاق مهمی است و باید با برنامهریزی اتفاق میافتاد. در حال حاضر در سال 2015 به سر میبریم. مجموعه فیلمهای سینمای جهان را نگاه کنید که چه تحولی پیدا کرده؛ از نظر نوع نگاه و بیان و تمام تغییرات لازم از ساختار تازه تا جنس متفاوت وجود دارد.
من هم معتقدم که فرانچسکو رزی فیلمساز خوبی است اما الان باز هم باید درباره فرانچسکو رزی صحبت کنیم! فکر میکنم زمان مناسبی به پرداختن سینمای فرانچسکو رزی در جشنواره ما نیست چرا که سینمای این کارگردان، ملحق به تاریخ سینمای جهان شده است؛ این همه ایده و فیلمهای تازه وجود دارد. به نوعی کارکرد سینما تغییر کرده است. به همین دلیل است که اتفاقاتی در جشنواره رخ میدهد که آن روحی که باید در جشنواره حکم باشد، نمیبینیم. در جشنواره فیلم فجر آیا بیانیهای داریم که چه فیلمهایی می خواهیم به نمایش بگذاریم؟ هویت جشنواره فیلم فجر هیچ وقت مشخص نبوده است.
چرا با این شرایط سخت فیلم میسازید؟
کمال تبریزی: من کمال تبریزی مجبور هستم فیلم بسازم. ارتباطم با کار و مردم است. ما نباید ناامید شویم که همه چیز بر علیه سینما است. الان درباره سازمان سینمایی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بودجه ها همه را میدانیم و انتقاد هم میکنیم، تمام دوستان من که در سینما کار میکنند فکر میکنند این مشکلات سازماندهی خواهد شد. اما شرایطی که الان در سینما فراهم شده، در حد حرف مدیران است. به علاوه اینکه از ارگانهای دیگری هم به سینما فشار وارد میشود، از کمیسیون فرهنگی تا سازمان شورای عالی انقلاب فرهنگی. الان به نظر میرسد که سینمای ما از کار افتاده است و هدایت و مدیریت منسجمی ندارد. همه این مشکلات به معضلات مالی و اقتصادی بر نمیگردد، قطعا آن مشکلات هم هست اما نیاز به یک مدیریت درست و اندیشمند داریم. همه اهالی سینما هم دوست دارند این اتفاق بیافتد. رابطه بین کانون کارگردانان و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قطع شده است.
ادامه دارد. صبا شادور