سرویس تئاتر هنرآنلاین: موقعیت پرسش از هویت یک فرد، موقعیتی پروبلماتیک است؛ فرد در آینه دیگری، همویی که ذهن او را مورد خطاب قرار میدهد، با نگاهی به درون خود، بالاجبار باید پاسخ پرسشهای سرکوفتهای را بدهد که یک عمر به پس رانده و حال راهی ندارد جز آنکه به آنها پاسخ بگوید. هرچند که این دیگری در برخی موارد میتواند ذهن پرسندهی خود فرد نیز باشد، در اکثر مواقع در پوسته یک مقام یا سمت فرادست قرار گرفته و با اقتدار کامل در مقابل فرد قرار میگیرد. چنین دیگری، به واسطهی موقعیت فرادستانهای که دارد، خود را محقق کندوکاش و جستوجو در زندگی فرد پاسخ دهنده میداند؛ میپرسد، متهم میکند، برچسب میچسباند و اینچنین فرد را وامیدارد تا هویت تازهی خود را از میان پرسشها دریابد. اینچنین، فرد پیش از بازجویی با فرد پس از آن متفاوت خواهد بود. در میان این پرسشها، پرسش از هستی یک "زن" بسیار با اهمیت است. مولفههای برسازندهی هویت یک زن در جامعهای چون جامعهی ما پیچیده و مبتنی بر گذر از پیچ و خمهای بسیار است. نمایش "فقط به خاطر من" به کارگردانی چیستا یثربی که این روزها در تالار چهارسو تئاتر شهر به روی صحنه میرود از این حیث قابل توجه است.
روایت اصلی داستان حکایت زنی است که برای گذاشتن زبالهها به کوچه میآید و با بسته شدن در - بدون ابزاری چون کلید، کارت ملی، پول، داشتن آشنا... که میتواند وی را به جایگاهی متصل کند و موجب شناسایی هویت وی شوند با مخمصههایی روبهرو میشود. ما به مرور و با تعویض چند پرده متوجه آن میشویم که این زن نویسنده است، دختری در آپارتمان در بسته دارد، از همسرش جدا شده است، دستمزدش را برای کتبی که مینویسد دریافت نمیکند و همگان او را به چشم یک دیوانه نگاه میکنند. اما این تمام ماجرا نیست؛ این زن به میانجی موقعیت ویژهای که در آن قرار گرفته است- حضور در خیابان در ساعت سه نیمه شب آنهم با لباس های خانه و البته نامتعارف و عجیب- بالاجبار باید پاسخگوی بسیاری از پرسشها باشد. اینکه کیست؟ در خیابان چه میکند؟ محتوی زبالهاش چیست و چرا نمیتواند با همسایهها ارتباط برقرار کند. اما شخصیتهای مقابل این زن - رفتگر، پلیس، عاشق، روانپزشک،- که جملگی در یک مرد خلاصه میشوند، همانهایی که دائم وی را متهم و خود را محق طرح پرسشهایی میدانند، کسانی نیستند جز همانهایی که هویت وی را برمیسازند. رفته رفته و با کنارهم قراردادن قطعات مجزای این روایت متوجه آن خواهیم شد که مرکز ثقل این شخصیتها بر نوعی "طرد زن" از عرصههای اجتماعی و عاطفی استوار است. به این معنا، که تمامی این مردان - که البته در مقام فاعلین داستان یثربی قرار میگیرند- به نوعی قصد در به حاشیه راندن زن و شکل دهی موهومات در ذهن وی را داشتهاند. چه عاشقی که در 10 شماره به شوهر وی بدل شده و پس آنگاه - به دلایلی که متوجه آن نمیشویم سعی در طرد وی میکند، چه پلیس و دکتری که هویت وی را از خلال نوعی اتهام و چسپاندن برچسبهای گوناگون برمیسازند و البته شخصیتی چون رفتگر که شبهای طولانی زاغ سیاه زن را چوب زده و میداند که در چه موقعیتی زندگی میکند و حالا انتظاری ویژه از او دارد. به عبارتی دیگر، هستهی اصلی این نمایش گفتارهای معیوب جامعه در مورد زنانگی و چگونگی ایجاد مانع بر سر راه زنان است. زبالههای زن یک مشت دست نوشته است در مورد عدم حضور یک مرد و شاید همین زبالهها نشاندهندهی نگاه جامعه به "نوشتار زنانه" و سودی است که باید به واسطه این نوشتارها برای زن حاصل آید. تو گویی، باید هویت را از میان همین زبالهها به بیرون کشید. به همین اعتبار، گفتاری که این زن را مورد خطاب قرار میدهد نیز یا گفتاری پزشکینه شده و از بالا است و یا یک مشت توصیههایی است که دائم به او وضعیت نامطلوب را هشدار میدهد.
اما آنچه از بار دراماتیک این اثر میکاهد، وجه توصیفی آن است. زن نمایش یثربی در مقابل این وضعیت نمیشورد. او بر شانههای همان دیگری رقم زده است که اکثر درهای جامعه را به روی وی میبندد. کاراکتر "زن عاشق متوهمی" که سالیانی است منتظر مردی است که او را رها کرده است، مینویسد - یا بهتر است بگوییم فکر میکند مینویسد- و در سلول ذهنی خود زندانی شده است، چنان پیشرو نیست. این کاراکتر تجسد و مصداق آن گزارهی لکانی است که معتقد است زن برای زن شدن نیاز به دیگری و ابژهی میل مرد بودن دارد. در نهایت باید گفت که نمایش یثربی تا جایی که درصدد عناصر برسازندهی هویت زنانه و ناکامیهایی که زنان در این جامعه با آن مواجه هستند، تا حدی موفق است. اما آن هنگام که میخواهد علل این ناکامیها را بربشمارد محافظهکارانه عمل میکند و چنان به دل نمینشیند.
انتهای پیام/
هاله میرمیری