سرویس تجسمی هنرآنلاین: علی شیرازی هنرمند باسابقه عرصه خوشنویسی و نقاشیخط، نامی آشنا برای علاقمندان این شاخه هنری است. علاوه بر این در این سالها اسم او را در حراجهای آثار هنری زیاد شنیدهایم و آنطور که در گفتوگوی پیش رو خواهید خواند خطش در کشورهای عربی هم هواخواهان زیادی دارد. با همه اینها شاید آنچه از او کمتر میدانیم مسیری است که او تا امروز طی کرده تا به عنوان یکی از هنرمندان موفق عرصه خوشنویسی و نقاشیخط کشور شناخته شود. در فرصت کوتاه پیش رو بخشی از این مسیر را به اضافه گپ و گفتی نوروزی با این هنرمند را مرور میکنیم.
قرار است گفتوگویی در حال و هوای نوروز در پیش داشته باشیم اما فرصت خوبی است تا بعضی از ناگفتههایی در مورد شما که کمتر در رسانهها به آنها پرداخته شده هم بازگو شود که مطمئنا برای خوانندگان هم جالب خواهد بود. کمی از علی شیرازی در دوران کودکی برایمان بگویید و اینکه از چه موقع به خوشنویسی تمایل پیدا کردید.
زادگاه اصلی من روستایی است به نام آبسرد از بخش خفر که در ۹۰ کیلومتری جنوب غربی شیراز واقع شده است. تا ۱۰ سالگی در این روستا زندگی میکردم که از نظر آبخیزداری منطقه بینظیری است و این انجیرهای سفیدرنگ بسیار مرغوبی که در بازار میبینید، از روستای ما میآید. من جزو آن گروه سنی بودم که اولین دوره سپاهی دانش را در روستا تجربه کردم و از کلاس اول ابتدایی معلمهای ما سپاهی دانش بودند. خب، این طرح نکات مثبتی داشت و مثلا موجب میشد تا فرهنگهای مناطق مختلف ایران با یکدیگر آشنایی بیشتری پیدا کنند. یکی از معلمهای من خط نسبتا خوبی داشت و یادم هست یک بار حتی به مناسبتی متنی را هم روی دیوار مدرسه نوشت. آن موقع اهالی روستای ما با قلم و کاغذ آشنایی چندانی نداشتند و چه بسا نیازی به آن هم احساس نمیشد و تعداد آدمهای باسواد روستا هم خیلی کم بودند اما استثنا پدربزرگ من به نام کرمعلی که من هیچوقت او را ندیدم خط خوبی داشته و از جمله چند سنگ قبر و کتیبه دعا در روستایمان هست که به قلم اوست. بعدها یک جزوه هم پیدا کردیم که متناسب با متن خط ثلث و نستعلیق و نسخ در آن تحریر شده که نشان از آشنایی او با خطوط مختلف دارد. وقتی به مدرسه رفتم دستم با قلم آشنا نبود و نوشتن همان درسهای اولیه آب و بابا هم برای من مشکل بود ولی مدتی بعد کم کم دستم راه افتاد و چون برخلاف دیگر دانش آموزان با خودنویس مینوشتم خطم زیباتر به نظر میرسید و همین باعث شد تا معلم تشویقم کند و همین تشویق را آغازی برای کشیده شدنم به خوشنویسی میدانم به طوری که در دوره راهنمایی خطم از همه دانش آموزان و در دوره دبیرستان از تمام معلمها هم بهتر بود و از من میخواستند برای دانش آموزان سرمشق بنویسم.
چه موقع خوشنویسی برایتان جدیتر شد؟
زندگی ما طوری بود که بارها به مناطق مختلف ایران مهاجرت میکردیم یعنی از ۱۰ سالگی این مهاجرتها شروع شد. سالهای ۵۳-۵۴، نوجوان که بودم در اصفهان زندگی میکردیم و یک روز در منزل یکی از دوستانم متوجه شدم در واقع پدرش که خط مرا دیده به خانهشان دعوت کرده و مرا که دید گفت؛ خط تو خوب است ولی تا اندازهای وحشی است و باید بروی آموزش ببینی. از آن زمان من رفتم آموزش دیدم و به صورت جدیتری به خوشنویسی ادامه دادم منتها آن روزها زندگی کردن از راه هنر مشکل بود و من مجبور بودم در آتلیه کوچکی که داشتم کارهای طراحی و گرافیک و نقاشی و انواع خطوط را از روی کاشی گرفته تا کاغذ و خلاصه انواع کارها را انجام بدهم تا زندگیام بگذرد البته همین فعالیتها موجب شد تا من به مطالعه بیشتر در همه این زمینهها هم بپردازم و خب اصفهان هم شهری بود که هنر از در و دیوارش میبارد. من این شانس را داشتم که با اکثر هنرمندان صنایع دستی و سنتی از منبت و خاتم و قلمکاری اصفهان کار کنم و در نتیجه با این هنرها هم آشنا شدم.
با اساتید خوشنویسی آن دوره توانستید ارتباط پیدا کنید؟
تقریبا اوایل انقلاب بود که با استاد امیرخانی که در تهران بود مکاتبه داشتم و از سال ۶۳ به ریاست انجمن خوشنویسان اصفهان درآمدم و تا سال ۶۶ در این سمت بودم تا اینکه در حالی که ازدواج کرده بودم و یک فرزند هم داشتم، تصمیم گرفتم به تهران بیایم.
در تهران هم به انجمن خوشنویسان پیوستید؟
بله و به عنوان عضو شورای عالی با انجمن همکاری داشتم و بعدها از این سمت استعفا دادم. در حال حاضر هم عضو شورای ارزشیابی دوره ممتاز، فوق ممتاز و استادی انجمن خوشنویسان و شورای ارزشیابی هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هستم.
ارزیابیتان از فعالیت انجمن خوشنویسان در همه این سالها چیست؟
در سالهای جوانی من تعداد بسیار محدودی به عنوان خوشنویس شناخته شده بودند و مثلا در اصفهان انجمن خوشنویسان نداشتیم. تنهاد استاد فضائلی بود که در آن سالها در یک آموزشگاه موسیقی ساعتهایی را به تعلیم خوشنویسی میپرداخت. در سال ۶۰ با دوستان جمع شدیم و انجمن اصفهان را راه اندازی کردیم و شروع کردیم به یک فعالیت وسیع در آموزش خوشنویسی و تا اندازهای از این کلاسها استقبال شد که ظرف مدت کوتاهی از ۳ کلاس در هفته به ۳۰ کلاس رسیدیم. بعدها در شهرهای اطراف اصفهان هم شعبههایمان را دایر کردیم و به تهران هم که آمدم باز هم به اتفاق دوستان در امر آموزش فعالیتهای گستردهای انجام دادیم و نتیجه این فعالیت امروز ظهور خوشنویسان بسیار خوب است که در واقع باید بگوییم در مقایسه با ۳۰ سال گذشته به یک معجزه شبیه است و به نظر من کارنامه خوشنویسی کشور در این سالها یکی از برگهای زرین هنر ایران است.
از چه موقع فروش آثارخوشنویسی برایتان به عنوان محل درآمد برای گذران زندگی درآمد؟
به تهران که آمدم تصمیم گرفتم دیگر به روال سابق کار نکنم و کارم را نه بر مبنای سفارش که به عنوان اثر هنری پیش ببرم ولی آن موقع این قضیه جا نیفتاده بود و جوانهایی که امروز میبینند بازاری برای آثار هنری ایجاد شده باید بدانند که آن روزها وضعیت به این گونه نبوده. آن سالها به سختی زندگیام را میگذراندم اما پافشاری میکردم و معتقد بودم که هنرمند به هر حال باید برای خودش روشی داشته باشد که برای من اینطور بود که سفارش نپذیرم. اتفاقا آن سالها چند سفارش هم از طرف ناشران پیشنهاد میشد اما احساس میکردم اینها کار من نیست و میخواهم کاری را که دوست دارم انجام بدهم تا اینکه کم کم زمینه برای فروش آثار هنری در سطح کشور ایجاد شد که اتفاق بسیار مبارکی است و به مرور میتواند بهرهاش را به همه برساند.
از چه موقع فکر کردید که از خوشنویسی سنتی باید به حیطهای دیگر وارد شوید؟
من هیچ وقت تصمیمی در این باره نگرفتم و همه چیز به صورت طبیعی اتفاق افتاد. در واقع از همان دوره که در اصفهان به موازات خوشنویسی با هنرهای دیگر آشنا شدم این نگاه را داشتم و حتی آن موقع هم کارهایی انجام میدادم که میشود در دسته نقاشیخطها قرار داد.
انتشار مجموعه آثارتان از چه موقع آغاز شد؟
اولین مجموعهای که از من چاپ شد، "قاصدک" بود که در سال ۷۵ کار کردم که در واقع نشان دهنده نوع نگاه من به معاصر کردن خوشنویسی سنتی بود.
نگاهتان به خوشنویسی معاصر چه مختصاتی دارد؟
حتی در خوشنویسی سنتی هم من سعی کردم با تغییر دادن ابعاد و اندازهها در قلم و ارائه کار شکل معاصر به آن بدهم و به خصوص تنالیته رنگی در آثار من به نحوی است که خط یکباره نوشته میشود و کاملا بداهه است که با توجه به قواعد سخت و منضبط خوشنویسی سازگاری ندارد.
شما را عموما به عنوان خوشنویس نستعلیق میشناسند. معنیاش این است که نوشتن دیگر خطها را تجربه نکردهاید؟
یک هنرمند خوشنویس که خود را حرفهای این کار میداند باید خطهای دیگر را هم تجربه کند. من همانطور که گفتم وقتی در اصفهان بودم خطوط مختلف را تجربه کردم اما آموزش خاصی درباره آنها ندیدم.
در همه این سالها تجربه خاص و منحصر بفردی از تجربه خطوط دیگر هم داشتید؟
زمانی که فیلم "روز واقعه" در حال ساخت بود، شهرام اسدی کارگردان فیلم به من مراجعه کرد و گفت برای تیتراژ این فیلم میخواهیم خطی بدوی و وحشی داشته باشیم که با فضای داستان متناسب باشد. من تیتراژ این فیلم را با خط "رقعه" نوشتم که در کشورهای عربی خیلی رواج دارد و بعدها هم خیلیها برای نوشتن تیتراژ سراغم آمدند ولی به همان دلیل که خیلی نمیخواستم سفارش قبول کنم پیشنهادها را رد کردم.
پس بیشتر روی نستعلیق تمرکز کردید؟
من خط نستعلیق را به صورت تخصصی کار کردم و از نستعلیق هم قلم درشت را که قلم جلی یا کتیبه میگوییم را به طور جدی دنبال کردم و آن قدر روی این خط کار کردهام که در کشورهایی که با خط سروکار دارند، این خط را به اسم من میشناسند. البته معنیاش این نیست که من این قلم را اختراع کردهام اما به این شکل معاصرشده نبوده و توفیقی بوده که نصیب من شده است.
شما چند سالی هم در دوبی زندگی کردید. چطور شد تصمیم به این کار گرفتید؟
در سال ۲۰۰۲ نمایشگاهی در دوبی داشتم که آنجا از من پذیرایی بسیار گرمی کردند و متوجه شدم که آنها برنامه ریزی بسیار بلند مدتی برای فعالیتهای هنری دارند بعد از این نمایشگاه هم برای سالهای متمادی از من برای شرکت در نمایشگاههای خوشنویسی دعوت میکردند و تمام هزینههای سفر را به اضافه وجه آثار فروخته شده تمام و کمال به من پرداخت میکردند. من از همان زمان این احساس را داشتم که دوبی به مرکز فعالیتهای هنری خاورمیانه تبدیل خواهد شد که چکش این کار با حراج کریستی زده شد. درست است که امارات متحده عربی خود در این میان عددی محسوب نمیشود منتها بازار هنر را به دست گرفته، به این دلایل و بعضی دلایل شخصی تصمیم گرفتم برای حدود یکی دو سال محل زندگی و کارم را به دوبی منتقل کنم.
خب، از ابتدا قرار شد بخشی از گفتوگو را به نوروز اختصاص بدهیم. اول اینکه عید نوروز را اصلا دوست دارید؟
من عید نوروز را نه تنها دوست دارم، بلکه به نظرم اگر قرار باشد به چیزی رنگ تقدس بدهیم همین نوروز است. به این خاطر که حداقل در کشور ما تنها مراسمی که همه اقوام، همه مذاهب و همه ایرانیها را یکجا دور هم جمع میکند و باعث همبستگی ملی میشود، عید نوروز است. در عید نوروز هیچ چیز از قلم نمیافتد، بچههای کوچک، مسنها، پدربزرگها و مادربزرگها، تازه عروس و دامادها و تازه درگذشتگان در این آیین جایگاهشان مشخص است؛ یعنی اگر حتی روز عید و شب عید عزیز خانوادهای فوت شود، با اینکه اولویت در مراسم نوروز بر پایه سن و سال است، بلافاصله مناسبات تغییر پیدا میکند و دیدار خانواده داغ دیده اولویت پیدا میکند. عید آنطور که در طول تاریخ صیقل خورده و تکامل پبدا کرده، تعطیل بردار نیست و با شادیها و غمهای ما خود را هماهنگ کرده و اگر به مرور زمان مراسمی وارد این آیین شده که با آن تناسب نداشته هم کم کم از بین رفته و از دور خارج شده است. در نتیجه آنچه امروز با عنوان عید نوروز در اختیار داریم مراسمی است که کاملا صیقل خورده و و ما هم باید با جان و دل حفظش کنیم.
با مفهوم نوروز اثری خلق کردهاید؟
بله اتفاقا اثری از من که اخیرا در هفتمین جشنواره تجسمی فجر به نمایش درآمد کاملا حال و هوای نوروزی و بهاری داشت.
از اجزای سفره هفت سین کدام را بیشتر دوست دارید؟
نمیتوان موردی را انتخاب کنم برای اینکه هر کدام برای خودش زیبا است ولی باید بگویم ماهی قرمز بیچاره درون تنگ، گرفتار دست ما شده و حداقل باید این تنگها کمی بزرگتر درست کنیم تا بتواند بیشتر حرکت کند و به آب و غذایش هم بهتر برسیم.
و بالاخره در موقع تحویل سال چه خواستهای را بر زبان میآورید؟
معتقدم اگر انسان چیزی را از خدا بخواهد به این معنی است که آن چیز وجود ندارد در حالی که به اعتقاد من خداوند همه چیز را ساخته و آماده کرده و دیگر چیزی برای خواستن نمانده؛ تنها میماند که آن را به دست بیاوریم و خواستن آن شاید دیگر زیاد قشنگ نباشد. اما میتوانیم آرزو کنیم و مثلا سلامتی دوستان و خانواده و مردم کشور و اصلا همه مردم دنیا را بطلبیم. اگر ما بخواهیم زندگی خوبی داشته باشیم، باید اول آرزو کنیم همه مردم دنیا وضع و حالشان خوب باشد.
انتهای پیام/