سرویس مد و لباس هنرآنلاین : حسین رحمتی پژوهشگر فرهنگ عامه، فرهنگ یار مرکز تحقیقات صدا و سیما و مجموعه‌دار لباس و اسناد قدیمی است. او بیش از 40 سال است که در زمینه فرهنگ عامه تحقیق می‌کند و مجموعه گسترده‌ای از لوازم قدیمی را جمع آوری کرده که آنها را بیش از 20 بار در شهرهای مختلف و دانشگاه‌های گوناگون به نمایش گذاشته است. با او در مورد مجموعه لباس‌هایش گفت و گو کردیم.

آقای رحمتی زندگی را چگونه می‌گذرانید؟

در شاهرود یک مغازه لباس فروشی دارم اما بر عکس تمام مغازه‌داران سود ندارم. روی تابلو مغازه نوشته‌ام البسه این مغازه با وسائل مردم شناسی معاوضه می‌شود، بنابراین هر کسی یک تکه لباس قدیمی می‌آورد و به جای آن لباس نو می‌گیرد و به این صورت من مجموعه وسائلم را تکمیل می‌کنم.

همه این لباس‌ها را از مردم گرفته‌اید؟

بیشتر آنها یعنی حدود 170 قطعه لباس متعلق به خانواده‎ام است و بقیه را از مردم و روستاهای اطراف جمع آوری کرده‌ام.

اینها متعلق به چه دوره‌هایی هستند؟

بیشتر آنها از عهد صفویه و قاجاریه باقی مانده و تعداد کمی از آنها هم متعلق به دوران پهلوی است.

لباس‌ها به چه مناطقی تعلق دارند؟

شاهرود و جاهای مختلف. اما در هر منطقه گویش، پوشش و آیین متفاوت وجود دارد. منطقه کوهستانی پوشش و آداب خود را دارد و در منطقه کویری همه چیز متفاوت است. هیچ وقت نمی‌شود گفت یک استان پوشش یکسان دارد چون مناطق گسترده‌ای دارد که با توجه به آب و هوای هر منطقه، پوشش و حتی گویش و آیین‌های مردم تفاوت می‌کند. در این مجموعه از لباس منطقه کویری تا لباس منطقه شهر نشین وجود دارد.

جنس لباس‌ها چه تفاوتی دارد؟

پارچه‌های متفاوتی برای دوخت این لباس‌ها استفاده شده مانند کرباس، قمیس، قناویز، ابریشم و تافته که البته بعضی از اینها منسوخ شده‌اند.

تافته چه نوع پارچه‌ای است؟

تافته نوعی پارچه ابریشمی است که 100 درصد خالص است و به آن ابریشم خالص می‌گویند. اما پارچه ابریشم ترکیب نخ و ابریشم است، مثل فرشی که تار آن نخ و پود آن کرک و ابریشم است. پیراهن تافته یکی از انواع لباس‌های سنتی استان سمنان است که معمولا در جهیزیه عروس قرار می‌گرفت.

در این مجموعه لباس زری هم وجود دارد؟

بله زری دوره صفوی و زری دوره قجر را دارم که با ابریشم و طلا بافته شده‌اند. در پارچه زری از نخ طلای واقعی استفاده می‌شده و حتی در بعضی لباس‌ها دکمه‌ها هم از طلا ساخته شدند. البته عیار طلاها فرق دارد و همه آنها 18 عیار نیستند. علاوه بر این از مروارید، دُر آبی و... هم در آنها استفاده شده است.

این لباس‌ها متعلق به چه طبقه‌ای بوده؟

لباس‌هایی از مردم عادی دارم اما بیشتر اینها متعلق به خانواده‌های درباری یا کسانی که با دربار قاجار رفت و آمد می‌کردند و مردم عادی این لباس‌ها را نمی‌پوشیدند. مثلا یک نوع عینک با شیشه تیره در مجموعه من هست که توسط زنان استفاده می‌شده است. در آن دوره زنان از سرمه استفاده می‌کردند و زنان طبقه اشراف وقتی از خانه خارج شده و به ملاقات مردی از دربار می‌رفتند این عینک را می‌زدند تا چشمشان دیده نشود.

در مورد تفاوت مدل لباس‌ها تحقیقی داشتید؟

در هر منطقه پوشش مردم متفاوت است و لباس آنها طرح مختلفی دارد، بعضی دامن‌ها خیلی کوتاه بوده و زیر آن تراق می‌پوشیدند و انواع بلندتری هم بوده که با جوراب پوشیده می‌شده. این دامن‌ها چندهزار چین دارد و کاملا دست‌دوز است. من خودم تولید کننده پوشاک محلی هستم و یک ماه کار کردم اما نتوانستم دامنی درست کنم که چین‌هایش مثل اینها زیاد و مرتب باشد.

در آن دوره به جای جوراب چه چیزی استفاده می‌شده؟

پاپوشی هست که دلاق نام دارد. خانم‌ها در خانه دامن می‌پوشیدند و وقتی می‌خواستند بیرون بروند از این نیم ساق گشاد پارچه‌ای استفاده می‌کردند. آن زمان کش در ایران وجود نداشت پس بالای این ساق‌ها را با یک بند می‌بستند.

گفتید بعضی از پارچه‌های قدیمی منسوخ شده‌اند. کمی در مورد آنها توضیح دهید.

قناویز نام نوعی پارچه است که 100 سال است منسوخ شده. در واقع گرانترین نوع پارچه بوده که از ابریشم بافته می‌شد. در آن دوره حدود 10 نوع پارچه تولید می‌شده، از کرباس گرفته تا تافته، اطلس و... قمیز و قناویز پارچه‌هایی هستند که از بین رفته‌اند. اطلس یک نوع پارچه کارخانه‌ای و جدیدتر از قبلی‌ها است وحدود 50 سال با این لباس‌های ابریشمی اختلاف دارد.

تحقیقات شما در زمینه لباس و فرهنگ عامه منتشر شده است؟

نوشته‌هایم هنوز سامان پیدا نکرده اما بیشتر مقالاتم در مورد آیین‌ها و... در فصلنامه مرکز تحقیقات صدا و سیما منتشر شده است. علاوه بر این من کار شناسنامه‌دار کردن اشیاء موزه‌ها را انجام می‌دهم، مثلا در موزه کاخ گلستان وقتی شئی وارد می‌شود اطلاعات مختلف را در مورد آن پیدا می‌کنم.

انتهای پیام/

مریم درویش