سرویس تجسمی هنرآنلاین: در حاشیه برگزاری این نمایشگاه که چهره‌های مختلفی از بازار تهران را به نمایش گذاشته است، گفت‌و‌گویی داشتیم با سید احمد محیط طباطبایی و ساعد نیک ذات از دست اندرکاران این نمایشگاه و نظر آن‌ها را درباره چهره بازار تهران که در قاب عکس‌های این نمایشگاه نشسته است، جویا شدیم.

آقای طباطبایی، آیا عکس‌های این نمایشگاه در سازمان میراث فرهنگی و یا نهادهای مسئول دیگر، از نظر نحوه نگهداری بازار تهران، ارزیابی می‌شود؟ و تاثیری در حفاظت از این بافت تاریخی خواهد داشت؟

ما پیش از نمایشگاه اول ته ران، یک نمایشگاهی داشتیم با محوریت عودلاجان؛ آن نمایشگاه، همزمان شد با بازدید شهردار با شهردار ترکیه و در آن یک عکس فاجعه آمیز از لحاظ جامعه‌شناسی بازار وجود داشت که تعدادی معتاد مرده در گوشه‌ای از بازار و همچنین زباله‌های انباشت شده را نشان می‌داد،‌‌ همان جا دستوری پیگیری ماجرا صادر شد و یکی از مواردی که مرمت بازار عولاجان را تسریع کرد،‌‌ همان عکس‌ها بود. در هر صورت عکس‌هایی این چنین در صورتی که دیده شوند، نمی‌توانند تاثیری روی افراد نگذارند.
طبیعتا این اتفاق می‌افتد به طور مثال در نمایشگاه حاضر، عکسی داریم که پیرمردی را درون یک خمره نشان می‌دهد که در حال ساخت تنور است، این مرد آخرین فرد از این شغل در بازار تهران است. حفاظت از چنین مواردی، بخشی از حفاظت از میراث معنوی و فناوری‌های قدیم استان تهران است. ما وقتی این مورد را دیدیم، اعلام کردیم و قطعا هدف این است که این نمایشگاه‌ها چنین نتایجی را در بر داشته باشند اما نکته مهم این است که افراد مسئول بیایند و این عکس‌ها را ببینند و یا این عکس‌ها در اختیار آن‌ها قرار بگیرد و به هر حال به شکلی این عکس‌ها دیده شوند.

حتما باید حادثه‌ای به این تلخی باشد تا مورد پیگری قرار بگیرد؟ یا طریقه نادرست نگهداری از آثار هم مورد توجه قرار خواهد گرفت؟ به عنوان مثال موضوع ظاهرا غیر قابل حل سیم‌کشی در آثار تاریخی ایران.

خیر، نباید حتما تلخ باشد اما فکر می‌کنید دلیل اصلی یک چنین سیم کشی‌هایی چیست؟

عدم توجه مدیران و مسئولین این حوزه.

نکته مهم این است که صاحبان اصلی این بازار، همین وضع را می‌خواهند؛ به عنوان مثال ما حمام گلشن را مرمت کردیم و سازمان میراث فرهنگی در سطح استانداردی تحویل داد، تبدیل شد به فروشگاه فرش، باز هم سازمان راه آمد. بماند که در فروشگاه فرش‌اش دو کپسول آتشنشانی هم ندارد، جنین فروشگاهی باید جلوی فعالیتش گرفته شود، نمی‌شود بعد آتش سوزی می‌شود می‌گویند بنای تاریخی دچار آتش سوزی می‌شود باید مدرن شود. افراد حاضر هستند هزاران تومان برای کالا و انبارشان خرج کنند ولی برای چنین مسائلی خرج نمی‌کنند. نسبت به این مسائل همانطور که شما گفتید در قسمت بالا دست یعنی مدیریت شهری باید حساسیت وجود داشته باشد. میراث فرهنگی مدیریت شهر را ندارد، میراث فرهنگی یک نهاد کار‌شناسی است که نظر کارشناسانه‌اش را در اختیار شهردار می‌گذارد. شهرداری به عنوان صاحب و مالک شهر چه از طرف مردم و چه از طرف حاکمیت، باید مواظبت کند که چنین اتفاقاتی رخ ندهد اما همش می‌رود در چرخه اقتصادی که طرف پول خرج می‌کند یا خرج نمی‌کند، مالک است یا مالک نیست و فراموش می‌کنند که چنین بناهایی درست است که ممکن است مالک هم داشته باشد ولی بخشی از آن مالکیت عمومی و معنوی محسوب می‌شود و به همه مردم متعلق است.

در خیلی از این عکس‌ها بناهایی هست که تجاری نیست اما همچنان معضل سیم کشی‌های بسیار نامناسب و غیر حرفه که چهره‌ای نازیبا از بنا می‌سازد، به چشم می‌خورد.
ببینید به عنوان مثال یکی از این عکس‌ها مربوط به خانه ملک است، خانه‌ای که متعلق به آستان قدس رضوی است که مشکل مالی هم ندارد؛ میراث فرهنگی داخل این خانه را مرمت کرده است اما سیمکشی‌ای که از روی سر در و نمای خانه رد شده است را چه کسی باید رسیدگی کند؟ یکی می‌گوید خانه ملک، دیگری می‌گوید شهرداری، شرکت برق و همه پاس می‌دهند به هم، از شما می‌پرسم چه کار باید کرد؟

سئوال من هم همین است.

یکی از مشکلات ما عدم مدیریت واحدهای شهری است، یعنی شرکت برق تابع مدیریت شهری نیست، برای خودش کار می‌کند، آب برای خودش و گاز هم برای خودش کار می‌کنند در صورتی که این‌ها یک مدیریت شهری مشترک می‌خواهد، همه جای دنیا هم شهرداری مسئول همه کارهای شهری است.

آیا واقعا برای نور‌پردازی یک مسجد تاریخی باید چارچوب‌های فلزی زد و یک سیم بلند و یک لامپ کم مصرف از آن آویزان کرد؟

قطعا خیر، این کار‌ها مدیریت واحد می‌خواهد وقتی هر تکه‌اش دست یک نفر است به این شکل درمی آید که شاهد آن هستیم. مسئله نور و نور‌پردازی و سیم‌کشی برق در بنا‌ها مسئله مهمی است که باید رعایت شود. در کل این نمایشگاه‌ها نکته مثبت‌اش همین است که شما این سوالات را مطرح کردید. ۲۰ سال پیش هم صنفان شما چنین سئوال‌هایی نمی‌پرسیدند، در واقع ما در این نمایشگاه فرش را زده‌ایم بالا و آن خاکی که زیر فرش است را داریم نشان می‌دهیم. ماهیت بازار این است؛ مهم‌ترین مرکز تاریخی کشور در تهران در این شرایط است. مشکل ما ساختمان نیست مشکل ما دیدگاه است.

در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو با ساعد نیک ذات هنرمند عکاس و دبیر هنری جشنواره عکس ته ران از زوابای مختلف عکاسی از بافت تاریخی شهر گفتیم.

آقای نیک ذات، اگر آثار این نمایشگاه به صورت یک کاتالوگ چاپ شود و بر حسب اتفاق به عنوان مجموعه تصاویری از بازار تهران در اختیار یک گردشگر قرار گیرد، آیا تبلیغ یک بازار ایرانی است و یا حقایق نشان داده شده، می‌تواند ضد تبلیغ باشد، اینکه ما با آثار تاریخیمان چگونه رفتار می‌کنیم.

شاید بهتر باشد این مجموعه را به عنوان نشان‌دهنده کاستی‌ها و نکات خوب در نظر گرفت، به نظر من اگر مانیفستی اول کتاب باشد و آن گردشگر مانیفست را بخواند، متوجه می‌شود که این کتاب یک کتاب گردشگری نیست بلکه یک کتاب هشدار‌دهنده و آگاهی‌دهنده است که چه بودیم، چه هستیم و چه خواهیم شد و چه چیزهایی رو به زوال است و نتوانستیم از آن‌ها نگهداری کنیم. اصلا مبنای این جشنواره این هشدار و آگاهی است.

از لحاظ تخصصی عکس با عکس‌های خوبی در این نمایشگاه رو‌به‌رو هستیم؛ پرسش این است که چنین هشداری بسیار دیر داده می‌شود ظاهرا به مقطعی رسیده‌ایم که عکاسی از آثار تاریخیمان، در واقع پس زننده است تا جذب کننده، شاید این کار باید دو دهه پیش اتفاق می‌افتاد.

درست است و کاملا با این موضوع موافقم، البته دو دهه پیش که نه شاید سه دهه پیش باید رویدادهایی این چنین رخ می‌داد. واقعیت امر این است که همه چیز رو به زوال است و این رو به زوال بودن تنها مربوط به سیستم نیست، هر فرد می‌توانست از این زوال جلوگیری کند و این اتفاق نیفتاد. متاسفانه این فرهنگ تخریب در مملکت ما ریشه دوانده و نوسازی و نوآوری یا مدرنیته را مترادف با تخریب سنت‌ها می‌دانیم. در صورتی که به طور مثال در اروپا این طور نیست، می‌بینی ۵ متر سنگ است تابلو دارد مربوط به قرن ۱۶، یعنی اعتبار؛ بعد کشوری مثل ایران که تاریخ چند هزار ساله دارد، خودمان تیشه به ریشه خودمان می‌زنیم. بخشی مربوط به ندانم کاری‌های مدیران دولتی است بابت مجوزهای بی‌موردی که صادر کرده‌اند، بابت اینکه نتوانسته‌اند توزیع عدالت اقتصادی و اجتماعی را در سطح کشور کنترل کنند تا همه سرمایه‌ها به تهران نیاید و مردم مجبور نشوند بابت سرمایه به تهران بیایند. هیچ فکری برای اینکه این شهر نگهداری شود و قسمت‌های تاریخی‌اش مجزا شود از قسمت‌های مدرن آن، نشده است. دیگر در سطح شهر المانی از تاریخ و فرهنگمان نمی‌بینیم مگر برویم داخل بناهای تاریخی چیزی ببینیم. ساختمان‌های قدیمی مثل خانه عامری‌ها در خیابان فردوسی تخریب می‌شوند تا سازه‌هایی مانند مرکز تجارت جهانی ساخته شوند!
این کتاب می‌تواند چالش برانگیز باشد، این آثار در حکم یادی و نگاهی از بازار تهران ثبت شده‌اند.

آیا تنها ثبت این عکس‌ها در محدوده کار این جشنواره است یا نوآوری‌ها و خلاقیت‌هایی برای بهبود نسبی وضع سوژه‌های عکاسی نیز مد نظر است؟

در حقیقت این موضوع ایده آل ما است اما متاسفانه در کشور ما تنها بیلان کاری است که برای مدیران دولتی مهم است یعنی یک جشنواره‌ای برگزار شود و تمام. در این بین یک کمیته مردم نهاد وجود دارد به عنوان کمیته پیگری خانه‌های قدیمی تهران که آن‌ها می‌توانند این کار را انجام دهند.

آیا امکانش هست که برنامه‌ریزی شود و این منظر شهری را در دیدگاه هر شخص به عنوان مثال یک مغازه‌دار یا حجره‌دار در بازار تغییر داد به عنوان مثال سیم‌های اضافه برق را سامان داد، آجر‌ها را جلا زد و گلدانی جلوی در گذاشت و سپس از‌‌ همان کادر‌ها و قاب‌های پیشین عکس گرفت؟

این یک پیشنهاد عالی است اما واقعیت‌هایی در پشت صحنه وجود دارد که حتی حاضر نیستند دوربین به سمتشان برود. خیلی از مردم هم این نگاه اجتماعی را ندارند که تمیزی تنها در فضای خصوصی نیست بلکه مناظر شهری و بیرون مغازه‌ها هم باید تمیز باشند البته شهرداری می‌تواند این کار را انجام دهد. ما تلاش می‌کنیم این عکس‌ها را نشان دهیم تا آنجا که ممکن است باعث ترمیم و حفاظت از آن‌ها شوند. فراموش نکنیم که مردم نقش بسیار مهمی دارند.

چقدر این نمایشگاه در بازار تبلیغ شده است که بیایند و چهره محل کارشان را ببینند؟

زمانی که عکاسی می‌شد تبلیغ شد زیرا در آن زمان بچه‌ها از طریق تور و با یک سری اطلاع رسانی و آگاهی رسانی برای عکاسی رفتند.

ولی حاصل کار یعنی این نمایشگاه، در بازار تبلیغ نشد؟

خیر نشد، البته پیشنهاد خوبی است ولی نمی‌دانم چقدر هم استقبال می‌شد!

و به عنوان نکته آخر؟

درباره آثار این نمایشگاه باید بگویم که ما عکاسی را به عنوان یک شاهد بی‌واسطه در نظر گرفتیم، ۱۳۰۰ عکس به جشنواره رسید که مربوط به بازار تهران نبود و از شهرستان‌ها ارسال شده بود که کار‌شناسی شد و مشخص شد مربوط به بازار تهران نیست و واقعا سوال من از عکاس‌ها این است که چرا؟ ما داریم سندسازی می‌کنیم و این کار یک دزدی و خیانت در حق کشور است. اگر شرم و حیا می‌گذاشت ما یک توبیخ نامه برای عکاسان می‌فرستادیم. این موضوعی است که ما با عکاسان جوان داریم و فکر می‌کنند که شناسایی نمی‌شود. من به عنوان دبیر هنری انتظار دارم عکاسان چنین کارهایی را انجام ندهند.

انتهای پیام/

فرین روحانیان