سرویس تجسمی هنرآنلاین : هفتمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر در بخش نمایشگاهی و با ارائه آثاری در شاخه‌های مختلف تجسمی در موسسه صبا میزبان نمایش تلاش‌های اخیر هنرمندان شده است. سفال و سرامیک یکی از این بخش‌های نمایشگاهی است که از طریق فراخوان انجمن و اغلب از سوی هنرمندان جوان از نقاط مختلف کشور به این مجموعه راه پیدا کرده ‌اند و به این ترتیب می‌تواند نشان دهنده تصویری از رویکردهای تازه به این هنر و تحولاتی که اخیرا در این شاخه به وقوع پیوسته باشد.

اما این تصویر چه دریافتی را در ذهن مخاطب آثار سفال و سرامیک عرضه شده در هفتمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر می‌نشاند؟ واقعیت این است که سفال و سرامیک در ایران بخشی از هویت و کارکرد‌هایش را در نسبت با معماری و بیشتر از آن مجسمه سازی یافته و به دلیل قرابت‌های بصری و تکنیکی سفال و سرامیک با حجم سازی؛ متاثر و در مقطع‌هایی وابسته و دنباله رو جریان‌هایی بوده که در مجسمه سازی ایران شاهد آن‌ها بوده‌ایم و نمایشگاه حاضر هم در ادامه این تاثیرپذیری، امروز مختصاتی پیدا کرده که در این نوشتار به مرور بخش‌های عمده آن می‌پردازیم.

تقریبا نزدیک به یک دهه از رسمیت پیدا کردن رویکرد معاصر در سفال و سرامیک ایران می‌گذرد و به تبع آن در این سال‌ها شاهد تجربه‌هایی در این زمینه بوده‌ایم که از سویی تاثیرگرفته از این رویکرد در شاخه‌های دیگر تجسمی چون نقاشی و مجسمه سازی، و از سوی دیگر مدیون تلاش‌های برخی هنرمندان و اساتید این شاخه در موسسات آموزشی و دانشگاه‌ها است.

نمایشگاه سفال و سرامیک هفتمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر، همچون اغلب نمایشگاه‌هایی از این دست که در سال‌های گذشته با آن‌ها روبرو بوده‌ایم، چشم اندازی از طیف‌های مختلف هنرمندان فعال در این شاخه را پیش رو می‌گذارد که در یک نگاه بسیار کلی می‌توان به نسبت وسعت و بزرگی در سه گروه ارزیابی‌شان کرد. گروه اول و بزرگ‌تر فعالین این هنر را سفالگرانی تشکیل می‌دهند که برآمده از کارگاه‌های سنتی و تعلیم‌های استاد و شاگردی هستند و زیبایی‌شناسی و ویژگی‌های بصری آثار تولید شده توسط آن‌ها لااقل از نظر قالب و فرم پیوند نزدیک تری با سفال‌های سنتی قرون گذشته دارند و تا اندازه‌ای دغدغه حفظ خصوصیات کاربردی سفال‌ها را نیز دنبال می‌کنند.

این شکل از تولید سفال و سرامیک که اغلب متعلق به کارگاه‌های فعال در استان‌های کشور چون سمنان و همدان است که از پیشینه قابل توجه و برجسته‌ای در سفالگری برخوردار‌اند، از قضا از نظر تکنیکی و روش‌های تولید اثر بسیار قابل اعتنا و چشم نواز به نظر می‌آیند و به دلیل توجه به پی گیری دست آورد‌ها و بهره بردن از تجربیات قرن‌ها سفالگری ایران واجد نکات ارزشمندی در سنت سفالگری به حساب می‌آیند که به جای خود ارزشمند و ستودنی است اما به همین ترتیب هنرمندان این گروه را شاید کمتر از دیگر رویکردهای موجود در این هنر پذیرای تحولات و نوآوری‌ها باید دانست.

تمایل گروه یاد شده به حفظ برخی خصوصیت‌های سنتی سفال و سرامیک در تولیدات آن‌ها نمود بارزی دارد. ظروف کاربردی، کاشی‌ها و کتیبه‌ها قالب‌های عمده این تولیدات هستند که از گذشته‌های دور بخش بزرگی از هنر سفال ایران را تشکیل داده‌اند و در آثار این گروه نیز ادامه این سنت قابل مشاهده است. درنمایشگاه سفال و سرامیک هفتمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر آثاری از این دست اگرچه در نسبت با دیگر رویکرد‌ها کمرنگ‌تر است، اما حضور خود را به عنوان رویکردی که هنوز طرفدارانی در میان فعالین این رشته دارد به رخ می‌کشد.

اما گروه دوم که از فضای دانشگاهی و آموزش‌های آکادمیک به عرصه فعالیت در این هنر راه یافته‌اند، هم از نظر رویکرد زیبایی‌شناسانه و هم از حیث تکنیک و ساختار تفاوت‌هایی با گروه اول دارند. از آنجا که فضای آموزشی دانشکده‌های هنری ایران از دهه ۴۰ به این سو، متمایل به مدرنیسم بوده، پس از قرار گرفتن سفال و سرامیک در ردیف هنرهای تجسمی یا فاین آرت و فاصله گرفتن از شکل سنتی در تعریف‌های آکادمیک، کم و بیش تابع قواعد و ضابطه‌های هنر مدرن شد و دانشجویان این رشته را به سمت تولیدات مدرنیستی سوق داد. چنین رویکردی سفال و سرامیک را همچون مجسمه سازی، گرافیک و نقاشی تابعی از بنیادهای هنرمدرن به حساب می‌آورد و در نتیجه سفال گران آموزش دیده در این مراکز فارغ از قالب‌های سنتی به نوعی از تولید سفال گرایش پیدا می‌کنند که اگر هم نشانه‌ای از سنت‌ها در آن دیده می‌شود در بستر قواعد زیبایی‌شناسانه مجال ظهور پیدا می‌کنند.

این شکل از سفال‌گری بیشترین تاثیر پذیری از هنر مجسمه سازی را با خود دارند و کم وبیش در سایه این هنر است که تحولات و نوآوری‌ها را دنبال می‌کنند. در هفتمین نمایشگاه سفال و سرامیک جشنواره هنرهای تجسمی فجر شاید بیشترین آثار متعلق به این گروه دوم باشد که اثارشان در قالب‌هایی چون تابلوهای دیواری، حجم‌های تغییر شکل یافته فیگوراتیو و فرم‌های آزاد قابل شناسایی است.

سومین گروه هنرمندانی که به تولید آثار سفال و سرامیک می‌پردازند را در حقیقت باید طیفی به حساب آورد که فعالیت هنریشان اغلب متمرکز بر حوزه ویژه‌ای از هنرهای تجسمی نیست و یا فعالیت‌هایی موازی در بحش‌های مختلف هنر تجسمی را تجربه می‌کنند. این طیف که رویکرد معاصر در هنرهای تجسمی را دنبال می‌کنند علیرغم توجه‌ای که ممکن است در آثارشان به صورت مقطعی و موردی نسبت به هنرهای سنتی نشان دهند، هرآنچه در جهان پیرامونی مشاهده می‌کنند را به عنوان ماده کار می‌توانند برای تولید اثر برگزینند و محدودیتی برای استفاده از عناصر متضاد یا بسیار متفاوت از یکدیگر را در آثارشان برنمی تابند.

همانطور که اشاره شد هنرمندانی که با این رویکرد به تجربه‌هایی در زمینه سفال و سرامیک دست می‌زنند لزوما به صورت متمرکز در این حوزه فعالیت ندارند و آنچه ممکن است این هنرمندان را به تولید آثار سفال بکشاند ایده‌ها و کانسپت‌هایی است که بر اساس آن‌ها شیوه و تکنیک‌های اجرایی را برای خلق اثر برمی گزینند. حضور چنین آثاری در بخش سفال این رویداد اگرچه محدود است ولی این گرایش را در تولید آثار نمایندگی می‌کند.

به این ترتیب بخش سفال و سرامیک هفتمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر، همچون دیگر رویداد‌ها از جمله دوسالانه‌ها که در حوزه سفال و سرامیک شاهد آن‌ها هستیم، هرچند در اشل و ابعادی محدود‌تر توانسته نشانگر تولیدات اخیر هنرمندانی باشد که با گرایش‌ها و رویکردهای مختلف در زمینه خلق آثار سفال و سرامیک فعالیت دارند.

انتهای پیام/