سرویس تئاتر هنرآنلاین: نمایش در فضایی نوین کار شده و این بهرهمندی از فضا را به بیان بهتر واژۀ دراماتورژی در اختیار همگان گذاشته است. واقعا اگر این واژه کمی دیرتر به ایران میآمد ما چگونه از پس این همه خلاقیت و امکان خلاقه بهرهمند میشدیم؟ اما کمی باید مراقب باشیم که گذر این واژهها و اصلاحات -اگر همین طوری باشد- ما را به بیراهه خواهد برد. اگر بخواهیم منصفانه خود را نقد کنیم؛ این اصطلاحات نوین بیشتر از اینکه کارآمد باشند بازدارنده و منحرفکننده بودهاند، برای اینکه درک درستی از آنها نیست و همین عاملی برای دور شدن از اصل ماجرا خواهد شد.
از سوی دیگر گاهی بستر اجتماعیاش در ایران وجود ندارد و پرداختن به آن اصطلاح یا سبک و شیوه اشتباه درآمده است. مگر آنکه به مرور نوع کارآمد ایرانیاش را یافتهایم. برای مثال سالها نمونههایی از ادبیات پسامدرن خلق میشد که نمیتوانست وضعیت ریشهدار و با هویتی باشد و یک دلیل بزرگ برای پانگرفتن چنین سبک و شیوهای همانا نداشتن بستر اجتماعی برای ورود چنین مکتب هنری- ادبی در ایران بود.
غرض از این درازگویی دربارۀ دراماتورژی این است که از یک سو این اختیار را به رضا غیور و هر جوان نسل نویی بدهیم که خود را در به کارگیری چنین پدیده و امکانی به حق بدانند و از سوی دیگر تاکید کنیم که دراماتورژی یک امکان برای رشد و تعالی تئاتر در مسیر مطلوب و ارائه با کیفیت آثار است. اگر رضا غیور به سراغ متن اودیپ شهریار میرود و از آقای سوفوکل 2500 ساله یاری میگیرد و از تخیل خود استفاده میکند تا وضعیت دیگری را ارائه کند، این اشکال نیست که البته حُسن است زیراکه در آن حرکتی نوجویانه موج میزند. باید با این تحرک و پویایی موافق بود اما و اگر این وضعیت نتواند بر بستر درست دراماتیک یا ضد دراماتیکی سوار شود، آن وقت درست مثل هر متن ضعیفی باید اذعان داشت که شاکلۀ اثر از پایه و اساس اشتباه بوده است.
بنابراین نمیتوان با ذوق زدگی تام دربارۀ هر تولیدی چنین نگاه نوآورانه ای را بخواهیم تعمیم دهیم. تاکیدم بر متن است که اگر نتوانیم به درستی آن را بنویسم ممکن است هیچگاه اجرای در خور تاملی نداشته باشیم. امروز کتاب به اندازۀ کافی و حتی استادان به نامی برای تدریس این درستنویسی متن در ایران عزیز ما وجود دارد، اما باید از این امکان استفاده کرد. تا مادامی که به ما نمرۀ قبولی ندادهاند فقط باید مشق کنیم وگرنه بیراهه در آثارمان بیداد میکند!
گویا این نمایش "thebes got talent" میخواهد نو باشد و ساختارشکن تلقی شود. اما چه ساختاری را میخواهد بشکند؟ حتما پاسخ ساختار کلاسیک است. این خوب است که در ابتدا متن را سوار بر وضعیت کلاسیک یا خطی و ارسطویی کنیم، سپس آن را بشکنیم. شوربختانه نمیشناسیم این وضعیت کلاسیک را. اگر هم از ابتدا میخواهیم وضعیت ذهنی باشد باز هم نیازمند شناخت افلاطونی از متن هستیم و باید از نمونههای بارزی که از قرن نوزدهم و از بوخنر، آلفرد ژاری، مترلینگ، چخوف، استریندبرگ و... هست، کمک بگیریم که متون متنوع ذهنی و روانی نوشتهاند تا قرن بیستمیهایی مانند یونسکو، بکت، پینتر و دیگران که در این زمینه خلاقانهترین متون را نگارش کردهاند. اما اینان هم در ظاهر بیقاعدۀ متون خویش، به دنبال وضع قاعدهای بودهاند که توانستهاند آثارشان را جهانی کنند. ببخشید که دارم بر نامها و شیوهها تاکید میکنم زیرا نمیخواهم دچار سردرگمی و حلقۀ مفقوده بشویم.
این نمایش "thebes got talent" شاید هنوز در وضع قاعدۀ مخصوص به خودش که شاید امکان داشته که بسیار نوآورانه باشد راه به جایی نمیبرد و ما مرزهای امر واقع و غیر واقع را در آن درهم شکسته میبینیم بیآنکه دلیلی برایش یافت شود. یعنی هنوز تخیل نتوانسته در بستر فکری و دستگاه اندیشگانی متناسب با وضعیتی معلوم سوار شود. باید بدانیم در این معما از کجا داریم حرکت میکنیم و قرار است که به کجا برسیم.
با این تعابیر هر چقدر هم ذهنام از طراحی صحنه موجز و لباسهای زرد رنگ خوشش آمده باشد که در این فضا، تنفر از آدمی و خشونت دارد موج میزند! بیفایده است، چون این پیکره نتوانسته راندمانی درستتر را پیش رویمان بگذارد. ما در تئاتر هر چیزی را به قاعدۀ دستورات اجرایی و منطبق بر اندیشههای چندگانه درک و فهم میکنیم. هر جایی وضعیت نگاه و تفکر خواه ناخواه به دلایل فرهنگی و سنتی خاص خودش این شیوه ها متفاوتتر خواهد بود.
شاید من از آن لحظات مسابقۀ انتخاب استعدادهای برتر خوشم آمده باشد که در این شرایط هم میشود جایگزینی برای اودیپ شهریار بیچاره انتخاب کرد و چه زیباست که چنین میزانسن و فضایی ارائه شده است. اما این زیبایی در چارچوب درام نیست و نمی تواند بیانگر یک کمدی گروتسک باشد؛ هر چند که چنین قابلیتی در ظاهر آن تماشایی است. کمی در ردیف شدن چیدمان نادرست رویدادهاست که این سوءتعبیرات دامن زده شده است. بیایید از بیرون کار را ببینیم. نمایش ضرباهنگ بی سروسامانی دارد. چرا تماشاگر نتواند این همه رنگ زرد را تحمل کند؟ همان طور که نور مستقیم آفتاب و چراغ لامپ زدنی هست، این رنگ زرد هم چشم نواز نیست و باید چشم را بست. چرا هیچ جایگزنی برای گذر از این ضعف نیست و نتوان از تنوع نوری برای جبران آن بهره مند شد؟ به همین دلیل هم دو سوم اول نمایش، چشم بسیار خسته و تن درمانده است! اما از لحظۀ مسابقه است که رنگ لباس دیگر بازیگران نظر تماشاگر را در حالت بهتری معطوف به اجرا می کند.
انتهای پیام/
رضا آشفته