سرویس تجسمی هنرآنلاین: عکسهای سیاه و سفیدی که برخی از آنها در گذر زمان شکستگی و تخریب را در بطن خود دارند، نخستین چیزی است که در نمایشگاه تاکسیدرمی به چشم میخورد. این مجموعه که دومین نمایشگاه انفرادی این هنرمند جوان است 11 کار چاپ فلزی و 10 نقاشی را با نگاهی متفاوت به مفهوم تخریب در عکس به عنوان مدیایی برای نگهداری از گذشته و عدم زوال آن به ترسیم میکشد. تصاویر که به قول هنرمند برخی از آنها در گذر زمان مردهاند وعملا دیگر نه چهرهای برای بیان احساس درونی دارند، در بخشی از خاطرات خانوادگی او نهفتهاند البته چیذری معتقد است که در گذر زمان همواره برخی از عکسها با لایهای از فراموشی در بطن اثر باقی میمانند. او که این مجموعه را تلاشی برای به یاد آوردن دوران گذشته و کنار زدن غربیگی درونش با عکسها میداند معقتد است که ما در عکسهای خانوادگی به نوعی تاکسیدرمی میشویم. آنچه میخوانید گفت و گوی این هنرمند با خبرگزاری هنر ایران است.
فرمودید که نمایشگاه روی مساله تخریب تاکید دارد، چطور شد که روی این مفهوم تمرکز کردید؟
در نهایت که میشود گفت هر چیزی از جایی میآید که اگر هست و دغدغه محسوب میشود، حتما دلایل کافی برای ماندنش هست که بخش مهمیاز شناخت این روند شخصی است. اما از میان تمام این دلبستگیها، پررنگترین دلیل برای شروع این پروژه شاید زندگی یا تماس مستمر با طبیعت است . همانقدر که طبیعت و نظام رشد کننده و روندهاش هر ذهن حساسی را به خود جلب میکند و به زانو در میآورد، نظام تخریب مدام طبیعت برای من فوق العاده عجیب و دعوت کننده است. از تخریب تصویری گرفته که منجر به تولید هزاران هزار بافت و شکل و فرم میشود تا تخریب آرام و مرموز در ساختار. مطالعه این تخریب ابتدا به ساکن از لذت یا شعف و کنجکاوی آغاز شد و در ادامه به ناخودآگاهی من وصل شد و خارج از ساحت فرم و شکل به معنایی درگیر کننده در روزمرگی، شهر، روابط و همه چیز مبدل شد. تجربه نسل ما از تخریب در اشکال مختلف در زندگیمان، داستان طول و درازی است. در ادامه میتوان گفت که نمیتوان تفکیک کرد که این علاقه از کجا آغاز شده است. مطالعه روی ساختار ذخیره سازی مغز، مکانیزم حافظه نیز انگیزه بزرگ ساخت این مجموعه است و شاید خوراک ذهنی و حسی این مجموعه از این دغدغه ناشی میشود . در هر دو این مثالها تخریب وجه اول درگیریست. تماشا کردن شکل تخریب ذهن و حافظهام در گذر زمان، شکل تخریب معماری شهری، سنتها و حتی اعتقادات و تمامی آنچه بوده و دیگر نیست در شهر و کشور و حتی فرهنگی که زیست میکنیم ، فکر کردن و تامل روزمره در معنا یا ساختار زمان که باز هم با معنای تخریب گره خورده و بسیار چیزهای دیگر از دغدغههای تولید این آثار و به کل تولیدات این دوره هستند .
انتخاب نام تاکسیدرمیچطور و بر چه اساسی صورت گرفت؟
تاکسیدرمی پذیرش "تخریب" و از بابی مبارزه با آن است. در واقع تاکسیدرمی کاری است که ما با عکس گرفتن میکنیم. بهتر بگویم حتی خود روند عکاسی و کاری که با خاطرات خود میکنیم، نوعی تاکسیدرمی است.، همانطور که گرگی در موزه داراباد در فیگور حمله یا دندان تیز کردن از حیات تهی شده و قرار است در انتها نماینده تمام گرگهای زنده برای ما باشد. یعنی در عین مردگی و بی جانی با تاکسیدرمی زنده جلوه میکند. عکسهای خانودگی ما نیز تاکسیدرمی شدهاند. خواه یا ناخواه، زمانی که به "سیب " گفتن جلوی لنز عکاس تن میدهیم و لبخند میزنیم ، خودمان را به دست جادوی عکس سپردهایم تا ما را در زمان و در تاریخ مومیایی کند تا از گزند تخریبی که در ذات زمان است بگریزیم . تاکسیدرمی کلمهایست که در ذات خود، برای من به دو چیز اشاره دارد. یکی تخریب و پوسیدن است که در انتهای خود مرگ دارد و دیگری خود مدیای عکاسی واین حس مردگی یا حداقل زنده نبودن همه چیز در عکسها ، خصوصا عکسهایاماتور یا خانوادگی است.
در نمایشگاه شما عکسهای خانوادگی نقش پررنگی دارند، این کاربرد بر چه اساسی اجرا شد؟
من از کودکی خودم چیزهای کمی به خاطر دارم .این را در متن اصلی نمایشگاه نیز گفتهام . مهمترین مساله در استفاده ازاین عکسهااین است که به غیر از یک تصویر، تمامی تصاویر، عکسهای خانوادگی خودم هستند که در تمام آنها من حضور دارم . و در واقعاین عکسها قرار بود بهانهای بشوند که من خاطرات خودم از کودکی را مرور کنم، با امیداینکه چیزهای بیشتری از آن دوران به به یاد آورم. یا بهتر بگویم برای مطالعه رویاینکه من چقدر به یاد دارم و به واسطهاین کارها چقدر چیز جدید، که از یاد رفته را میتوان برگرداند. در واقعاین نمایشگاه عکس العملی به حس غریبگی است که با تصاویر موجود از خود دارم.این کارها همه "خودنگاره"اند . سوالی است در باب تعریف ما از کلمه ی "من". سوالی است هستی شناسانه در باب درک ما از خودمان . در باباین گمشدن من در میان جمعیت و سرعت یکسان شدن من و دیگری در عکس ، چرا که انگار همه در عکسهامان مردهایم و تفاوتها از بین رفتهاند .
چند سال روی این مجموعه زمان صرف کردید؟
حدودا ۳ سال و نیم .
با توجه به اینکه فرمودید بخش عمده ای از کار را در شیراز و انزلی انجام دادید این تغییر فضا چه کمکی به شما کرد؟
مهاجرت از تهران بهاین شهرها شالوده اصلیاین مجموعه هستند . تغییر فضا جزییات زندگی روزمره را به تمامی زیر و رو میکند و کمک میکند با حذف زواید ، شالوده و بدنه اصلی ذهن و دغدغههای خود را بشناسیم . در شهر اشباع شدهای مثل تهران ، در میاناین توده عظیم و وحشتناک اطلاعات و با روند انرژی بر و فرسایشی، هضم این همه اطلاعات ، دقیق شدن در علایق و دلبستگیهای شخصی، برای هنرمند سختتر و پیچیدهتر هم میشود. این در شرایطی است که مهمترین شاخصه این کار تنهایی و تمرکز است .این کار نیازمند آرامش بیرونی و درونی و اساسا خلوت است که ساختناین فضا برای من، حداقل دراین سالها در تهران ممکن به نظر نمیرسید.
نگاه نمایشگاه در بدو امر نوستالوژیک نشان میدهد، چرا که با مجموعه ای از عکسها رو به رو هستند، اما شما روی نوستالوژیک نبودن تاکید دارید د ر این باره بفرمایید؟
بگذارید بیشتر شرح بدهم . منظور من این است که من به هیچ وجه روی این بخش آثار تاکید ندارم و نداشتم . اما وجود آن را دراین مجموعه نقض نمیکنم. برای من "نوستالژیک" بودن دیگر چندان صفت جالبی نیست. از برانگیختن خالی این احساس دیگر لذتی نصیبم نمیشود. چرا که هسته یاین حس حسرت است که کماکان میتوان حتی همین آخری را در این مجموعه نیز یافت .اما حرف من این است کهاین مجموعه مطالعهایست در باب تخریب حافظه جمعی ما با کمترین میزان احساس، بسان یک تحلیل گر صرف و از منظر بیرونی. این عکسها صرفا به دلیل حضور " من " در آنها در این مجموعه استفاده شدهاند. اینها هر عکس یادگاریای نیستند. یا موضوع آنها در انتها عکس یادگاری نیست. در نهایت میشود گفت که نگاه من خالق به این آثار نوستالژیک نیست،اما اینکه در ذهن مخاطب چه چیزی پررنگتر از چیزهای دیگر نقش میبندد مساله دیگریست .
ترسیم تخریب و مفهوم واقعی آن در آثار با چه تکنیکی اتفاق افتاده است؟
در بخش اول کارها با مجموعهای از حکاکیهایی روی فلز مواجهیم . تخریب دراین مجموعه روندی کند دارد. به این معنا که در روند تخریب شدن مخاطب هم دخیل است. انگار که همپای هم پیش میرویم. کارها با دقت زیادی در بخش فرم و حضور جزییات تصویری آغاز میشوند. عکسها و فیگورها با کمی تعهد بازسازی شدهاند. دراین روند هرچه پیش میرویم از جزییات و بازسازی شخصیتها کاسته میشود و تخریب و دست بردن در عکسها به مرور بیشتر و بیشتر میشود تا آخرین کارها که تماما تخریب شدهاند .این تخریب بلاییست که حقیقتا بر سر تصاویر آمده است. بدین معنا که تصاویر ابتدا ساخته شدهاند و بعد تخریب به عنوان عملی در جهت ساخت آغاز شده است .این تخریب با وسایل و شیوههای متفاوت بوده یعنی گاه پرترههای اقوام را کشیدهام و بعد با خراش دادن یا تیره شدن یا کنده شدن و یا با فرو رفتن در اسید شیمیایی تخریب را تجربه کردهاند. چشمهای سیاه شده ، یا صورتهای پاک شده و سفید رها شده در این تخریب از جهتی دیگر وارد میشوند و به تخریب تکنیکی شدتی مضاعف میبخشند. در مجموعه دوم تخریب به گونهای برگرفته از الگوی تصویری تولید بافت یا تخریب در طبیعت است .این تخریب برگفته از از شکل سنگها یا بافت درختان، خزهها، گیاهان روی مرداب ، طرح کلی کوه یا بافت موجهای دریا است. منظورماین است که در روش تولید بافت در نقاشیها با رنگ و روغن، این نظام تصادفی که منجر به این نوع از بافتها میشود، رعایت شده است. در نهایت فکر میکنم نتیجه این بافت بازیها و درگیر شدن با این شکل از تخریب وام دار قدم زدن در جنگل و ساحل و کوه است . در نقاشیها هم تمام آن آدمها تخریب را با من خالق ، همپا زیستهاند . پرترهها ابتدا با دقتی بیشتر از چیزی که در نتیجه نهایی دیده میشود، اجرا شدهاند و سپس در زمانی کوتاه تخریب را در شکل فیزیکی هم تجربه کردهاند. بعضیهایشان جان سالم به در بردند از این روند و قاب شدهاند به دیوار و خیلیها به معنای کامل تخریب شدند . ازاین میان بعضیها مثل ما زنده ماندنداما با غشایی از فراموشی، و بعضی تابلوها هم مثل تمامی مردگان در فراموشی ابدی رفتند. در هردویاین تکنیکها " شیمی" تخریب گر است . در چاپها با اسیدی که مس را میخورد و حک میکند ، در نقاشیها تینر، مایع ظرفشویی و چیزهایی از این دست تخریب انجام شده است .
چرا کارها در دو نوع متفاوت فلزی و رنگ و روغن هستند؟
این دو شکل از کاری که میکنم به موازات هم دراین چند سال پیش رفته و بودهاند البته با مواد و متریالهای متفاوت اما با یک جهان مشابه و نگاهی یکسان. در واقع کنار هم آمدن این دو شکل متفاوت تصویری، اعتراضی ضمنی به تعریف جامعه هنری قالب از " مجموعه " هم هست .اینها کنار هم در یک نمایشگاه هستند به این دلیل ساده که نتیجه یک دوره زمانی از زندگی یک نفر هستند. و تعریف مجموعه برای من دغدغههایی از یک جنس اند ، از یک جهان ذهنی ، نه تکرار فرمیدر اشکال مختلف از یک چیز . اینها دو شکل از یک حرفاند . دو شکل از یک جهان زیسته شده ، و در نهایت اتفاق فرخنده برای من وصل شدن ، یکی شدناین دو فضا در یک معنا در ذهن بیننده است.
متریالی که اساسا با آنها کار میکنید چیست؟
از چاپ فلز چند سالیست که به طور مداوم استفاده کردهام زیرا با فضای ذهنی و شکل تصویری سلیقهام هماهنگی دارد . نقاشی با رنگ و روغن هم که از ابتدای امر حضور داشته است. هر دوی این متریالها پروسه کندی در تولید دارند و زمان بر هستند لذا باید در مواجهه با کارها صبور بود. چاپ فلز از جهاتی شباهت زیادی به عکاسی آنالوگ به شکل سنتی خود دارد. جدا از شکل تصوریی که تولید میکنند و برایم خوشایند است، ویژگیهایی که در پس خود دارند هم در استفاده از آنها تاثیر گذار است. نسبتی که بین شخصیت خودم و شخصیت متریالهای مورد علاقهام هست حتی در مضامین کارها رخنه کردهاند . چرا در کارهایتان انسان نقش پررنگی دارد، منظورم این است که چرا عنصر اصلی انسان است؟
خوب ، برای پاسخ دادن بهاین گونه از سوالها باید برای پیدا کردن ریشه آنقدر عقب رفت تا در انتها خلاصه شود. خلاصه میتوان گفت به همین دلیل که من این آدم مشخص هستم، نه کس دیگری! منظورماین است که من ابتدا فکر نمیکنم که چه جور هستم یا به چه فکر میکنم تا متناسب با آن فضایی برای خودم پیدا کنم .این جور چیزها در کار هنری انقدر به هم بافته شدهاند که به هیچ وجه نمیشود تفکیکشان کرد. مضمون و فضای تصویری هر دو نتیجه " دلبستگی"های یک آدم اند. به همان اندازه که دوست داشتن لباسهای متفاوت ، شکلهای مختلف نور روی اجسام ، درختها و هرچیز طبیعی، ویژگیهای صورت آدمها در فیگوراتیو بودن من مهم اند، چیزهای دیگری هم در اینکه چه میکشم نقش دارند. منظورم این است که من به چرایی چیزها در خودم و کارهام خیلی فکر میکنم. اما این مسالهایست برای "بقا". که تاریخ این آدمیکه هستم ضبط شود برای مراجعه، برای مقایسه و قضاوت. در مجموع شناخت از خودم. اما به مهم بودن خیلیهاشان از بیرون شک دارم .
کارهای شما در فضاهای مختلفی نظیر کلاس درس شکل گرفته است. فضا چقدر در آثار شما موثر است و شما چه کارکردی برای آن تعریف میکنید؟
سوالتان برایم کمی مبهم است . هر هنرمندی در تلاش ساخت فضایی در کار خود است . این "فضا" متناسب با دغدغهها و هدفمندی کارها تعاریف مختلف پیدا میکنند . گاهی فضا، جایی است که فیگورها در آن هستند یعنی ایستاده یا نشستهاند، یعنی چیزی که سوژه را احاطه کرده است . گاهی تعریف فضا میشود، شکل استفاده از رنگ، یا بافت و گاهی میشود نگاه هنرمند را به آن جهانی که ساخته را فضا تلقی کرد. در واقع شکل جهان بینی هنرمند فضا را ایجاد میکند.
اساسا چه چیزی باعث میشود که روی یک مساله تمرکز کنید و به عنوان یک دغدغه آن را در آثار هنری خود شروع کنید؟
زندگی روزمرهام . کسی میگفت هنرمندان در شکلی دو دستهاند : دسته نخست، هنرمندانی که از دیدن اثر هنری ، یا به طور کلی آشنایی با تاریخ هنر به هنر جذب شدهاند . دسته دوم کسانی هستند که از زندگی، از نیاز به انجام کاری برای بر طرف کردن لکنت شاید، برای ادامه زندگی به هنر وابستهاند. من فکر میکنم هنر از زندگی جدا نیست که هنرمند بخواهد از بالای جایی بلند جهان را بنگرد و سپس تصمیم بگیرد چیزی را که کارکردی یا تاثیری دارد به تصویر بکشد .این چیزها ترکیبیاند از همه چیز ، مثل خوابها . نمیشود گفت از کجا میایند یا کی شروع میشوند . هر چیزی در زمان کار ، یا زمان تفریح یا حتی همه خوابها واقعا پتانسیل این را دارند که برانگیزاننده باشند . هر چیزی میتواند به موضوعی مبدل شود . در مورد شخص مناین اتفاق در حوزه آگاهیم اتفاق نمیافتد . من چرایی چیزها را راحت تر رها میکنم . به اندازه کافی دلیل هست که من ۳ ماه است هرروز خودم را درایینه میکشم. من به نیازهایم برای تصمیم گیری بیشتر اعتماد دارم. بعد از اتمامشان مینشینم و مثلایینه خودم را در کارهام میبینم و ساعتها وقت میگذارم برای پیدا کردن چراییهای جدید و تازه در خودم مثل یک مخاطب .
به عنوان یک هنرمند فکر میکنید شرایط برای فعالیت شما و صدالبته درآمد زایی در این عرصه چگونه است؟
اگر منظو شما شرایط اقتصاد هنر در ایران است باید بگویم کماکان شرایط مناسبی وجود ندارد و بخشی از این نقصان مربوط به نبودن پول در بازار هنر هم نیست. نبود فرهنگ تاریخ دار و باسابقه در این بخش از مشکلات مهم است. با آمدن نسل جدیدی از گالری دارها که با منطق" ادب از بی ادبان آموختن "رشد کردهاند و خودشان اشتباهات نسل قبل را تکرار نمیکنند، میشود متوجه شد که چقدر ایراد در این سیستم هست و از طرفی امیدواری خوبی هم هست برای هنرمندان جوانی مثل من . در انتها روند رو به رشدی هست که به هیچ وجه نمیشود انکارش کرد .
انتهای پیام/
گفتوگو: سمیه باقری