سرویس تئاتر هنرآنلاین: "سیارود" به نویسندگی و کارگردانی سینا شفیعی، در دومین روز از جشنواره تئاتر فجر در سالن ناظرزاده تماشاخانه ایرانشهر به روی صحنه رفت. "سیارود" نمایشی است جدی که دارای کنشهای هیجانانگیز، غالبا خشن و عواطف شدید است؛ همین عوامل است که سبب می شود سیارود در گونه ی ملودرام جای گیرد. نمایش در آوانسن آغاز میشود و از طریق گفتگویی که میان دختر و پسر جوانی در جریان است متوجه می شویم که آنها در حال آماده شدن برای جشن عروسی شان هستند؛ اما از همان ابتدا گفتگوی میان ارسلان و معصومه به نحوی پیش می رود که تماشاگر را بدبین می کند و ظن او را به برگزار نشدن این عروسی تقویت می کند. صحبت درباره طوطیا مادرِ ارسلان که گویا در جوانی در سیارود غرق شده است و اشاراتی که در صحنه های بعدی به او می شود و خودداری شخصیت ها از صحبت درباره او سبب ایجاد تعلیقی می شود که مخاطب را به دنبال کردن داستان و پی بردن به اصل ماجرا ترغیب می کند. کشمکش های شدید و صحنه هایی که سبب ایجاد هیجان در تماشاگر می شود سراسر این ملودرام را دربرمی گیرد.
حبیب، پدر ارسلان که یک بازاری قدیمی و امین مردم محله و اهالی بازار است به این خاطر که حجره اش در بازار به تازگی دچار حریق شده، به مسافرکشی روی آورده است. از طرفی ارسلان هم برای آوردن جنس از بانه و تأمین سرمایه مورد نیاز این کار، سند منزل پدری اش را گرو گذاشته است اما او هم متوجه می شود که اجناسی که آورده تقلبی است و از قبل فروش آنها نمی تواند پولی را که قرض کرده پس بدهد. همین سبب شده که خانواده در حال سپری کردن روزهای تلخی باشد. اما همان طور که نمایش از آوانسن آغاز می شود و کم کم به عمق صحنه می رود، نمایشنامه هم به مرور به سطوح عمیق تری از شخصیت آدم ها نفوذ می کند. داستانک های به ظاهر فرعی که در ابتدای نمایش شکل می گیرند با پیشرفت داستان در هم تنیده می شوند به شاخه اصلی نمایش پیوند می خورند. ماجرای غرق شدن طوطیا (مادر ارسلان) در سیارود باز هم به صورت های گوناگون و طی گفتگو میان اشخاص مختلف نمایش مطرح می شود. اما هرگز اطلاعات کاملی درباره این حادثه داده نمی شود. تنها چیزی که در این میان هر بار مطرح می شود و شک برانگیز جلوه می کند خودِ «سیارود» است. انگار هیچ کس به درستی نمی داند، سیارود کجاست. یک دفعه گفته می شود که در شمال ایران و دفعه ی بعد در جنوب ایران. هرکدام از شخصیت های داستان - هرچند با اطلاعات خرد- اما داستانی متفاوت از دیگری را بازگو می کند. همین عامل است که مخاطب را هرچه بیشتر به پیدا کردن جواب اصلی معمای غرق شدن طوطیا راغب می کند. بحران اصلی داستان زمانی شکل می¬گیرد که نوید (شاگرد مغازه حبیب) که در زمان مسافرت ارسلان معصومه را تعقیب می کرده و مواظب رفتار او بوده است بیان می کند که معصومه با نایب (رئیس شرکتی که در آن کار می کند) رابطه دارد. گرچه او مدرکی دال بر اثبات حرف خود ندارد، اما دیدن معصومه داخل ماشین نایب، برای ارسلان که جوان بدبینی است کافی است که جنجال به پا کند. عروسی موعود -همان گونه که تماشاگر هم از ابتدای نمایش انتظارش را داشته - بهم می خورد و درگیری میان ارسلان و معصومه به خانواده ها کشیده می شود. همین جاست که حبیب - که حالا موضوع سند را هم می داند- برای خلاصی پسرش دست به کار می شود اما در کمال تعجب متوجه می شود کسی که به ارسلان پول قرض داده همان کسی است که سالها پیش خواستگار همسرش طوطیا بوده است. در گفتگویی که میان حبیب و خواهرش شکل می گیرد سرگذشت طوطیا معلوم می شود. حبیب هم سالها پیش سفری چند روز داشته است و بعد از بازگشتش متوجه می شود که طوطیا و نایب با هم ملاقات کرده اند. همین سبب می شود که با همسرش درگیر شود و درنهایت او را به سفری بی بازگشت به سیارود ببرد. گرچه سرنوشت طوطیا و حتمی بودن مرگ او هرگز به شکلی روشن معلوم نمی شود. اینجاست که روشن می شود ارسلان، حبیب دیگری است و خواهرش نازی و همسرش معصومه، طوطیاهایی دیگر. همه چیز درحال تکرار شدن است و آدم ها در مقابل سرنوشت از پیش تعیین شده شان اختیاری ندارند. مادامی که آدم ها راه غلط را درپیش گیرند فرزندانشان چون آیینه ای در برابرشان خواهند بود که بدی هایشان را به شکلی غیرقابل تحمل هر روز در برابر دیدگانشان به تصویر می کشند.
شفیعی روایتش را جذاب و ترغیب کننده آغاز می کند. اطلاعاتش را کم کم و به موقع به تماشاگر می دهد و شخصیت هایی متفاوت را خلق می کند که در کنار هم قراردادنشان سبب ایجاد تضادها و کشمکش های مناسب برای یک ملودرام می شود. گرچه اجرای شفیعی اجرای representational یا بازنمایانه است و تا حد زیادی سعی در به تصویر کشیدن زندگی واقعی دارد اما این مرز واقع گرایی تا آنجا پیش نمی رود که به ورطه ی رئالیسمی وارد شود که سیارود را از هماهنگی با مدیوم تئاتر خارج کند.
تا اواسط نمایشنامه همه چیز روی مرز تعادل پیش می رود اما درست از زمانی که حبیب و خواهرش شروع به گفتگو می کنند، ضرباهنگ صحیح نمایش دچار اختلال می شود. این اختلال البته از نمایشنامه آغاز می شود. چون نمایشنامه نویس به عکس شروع نمایشنامه سعی می کند اطلاعاتش را به آسانترین و پیش پا افتاده ترین شیوه به مخاطب منتقل کند؛ یعنی آدم ها بنشیند و چیزهایی را به هم بگویند که هردو از آن باخبرند و تنها کسی که در این میان بی خبر است تماشاگر است. انگار شخصیت های نمایش نه در حال گفتگو بلکه درحال تعریف وقایع برای تماشاگران هستند. از اینجا به بعد و درست با افت نمایشنامه، کارگردانی هم اشکال پیدا می کند. حرکات بازیگران درشت می شود و شروع به فریاد کشیدن می کنند، میزانسن ها کلیشه ای می شود و حتی ابزار صحنه نیز غیرکاربردی می شوند. گرچه فرض اصلی بر این است که طرح داستانی ملودرام به اغراق آمیز بودن میل داشته باشد اما این اغراق نباید به گونه ای باشد که پذیرش آن برای تماشاگر مشکل شود. گفتگوهای ملودراماتیک ابتدای نمایش که درست بر طبق الگوی ژانر از حس قوی تا ضعیف و با ریتم های کلامی مشخص سبب ایجاد نوسان می شد، در یک سوم پایانی نمایش به فریادهای ثابت و گفتگوهای بدون افت و خیز تبدیل می شود و تمام عوامل سازنده ی اجرا سبب می شود که درنهایت نمایش به ورطه ی sentimentalism یا احساسات گرایی بی تناسب بیفتد.
در مجموع "سیارود" مانند اکثر ملودرام های مدرن به یک نتیجه اخلاقی مشخص اشاره می کند و ایده های محوری خود را از اجتماع پیرامونش به دست می آورد، بازیهای خوب ارائه می دهد و داستان روایت می کند اما از نیمه ی نمایش به بعد با کمی انحراف از نیل به هدف اصلی بازمی ماند.
انتهای پیام/
مهتاب صفدری